MHE. PATRICK A. MWALUNENGE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi nami niweze kuchangia Mpango wa Maendeleo wa Taifa letu wa 2050, 2026 - 2031, na 2026/2027.

Mheshimiwa Mwenyekiti, awali ya yote, ninampongeza Mheshimiwa Rais, Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa ushindi alioupata. Kwa kuwa hii ni mara ya kwanza kusimama hapa, niseme wazi kwamba, katika Uchaguzi Mkuu, hizi kura alizitafuta yeye mwenyewe baada ya kutekeleza miradi mikubwa ambayo iliachwa na mtangulizi wake. Mfano, mradi wa umeme, mradi wa SGR na Kigongo - Busisi, barabara na miradi mingi ya maji aliitekeleza katika kipindi chake. Kwa hiyo, ushindi alioupata alistahili. Kwa hiyo, ninampongeza sana Mheshimiwa Rais. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili, ninampongeza Mheshimiwa Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa kupewa dhamana na kuaminiwa kuwa Waziri Mkuu wetu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu, nimpongeze Mheshimiwa Spika wetu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, na Naibu Spika kwa kutuongoza vyema. Vilevile, niwapongeze Wabunge wenzangu wote waliochaguliwa katika kipindi hiki 2025/2030 kuja kuwatumikia Watanzania. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, niendelee kumpongeza Waziri wa Mipango, Mheshimiwa Prof. Kitila kwa wasilisho zuri, Naibu Waziri na Watendaji wote kwenye Wizara hiyo. Pia, nimpongeze Waziri wa Fedha kwa wasilisho lake, Naibu Waziri na Watendaji wake wote. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tuliposikiliza huu mpango wa nchi, ukiufuatilia, na pia Waziri wa Fedha alivyowasilisha, kiukweli unaona kuna mwanga mkubwa sana kwa Watanzania na unaona ni Serikali imedhamiria kutatua changamoto za watu wetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa nina maoni, na hasa ninajikita kwenye sekta za uzalishaji. Wameongea wenzangu; ameongea Mheshimiwa Shangazi na mwenzangu aliyepita hapa na mimi nitapita mlemle.

Mheshimiwa Mwenyekiti, 75% au 80% ya watu wetu, wako kwenye kilimo, lakini tumekubaliana na mpango wa Wizara ya Kilimo kwamba 2030 kilimo kichangie 10% ya GDP ya nchi yetu. Hatuwezi kufika huko kama hatuna commitment. Mashaka yangu makubwa yapo kwenye utekelezaji wa mpango wenyewe, na Waziri wa Mipango ameongea kwamba kuandika mpango kwenye karatasi ni jambo moja, lakini kutekeleza mpango wenyewe ni jambo lingine. Hapo ndio kwenye kazi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna changamoto kubwa la rasilimali watu. Nilidhani mpango huu pamoja na mambo yote mazuri yaliyoongelewa, lakini tungejikita pia kuangalia mpango huu unaendaje sambamba na kutengeneza rasilimali watu? Hilo ndilo tatizo kubwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali inapanga hivi, lakini watu wanaotekeleza huko chini especially kwenye halmashauri zetu unakuta wanakuwa na matatizo makubwa sana, na huwa mara nyingi wanakuwa kama miungu watu na hawana zile fikra za kibiashara.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiuangalia huu mpango kwa 100% ni kama biashara, na nina-declare interest, mimi ni mfanyabiashara. Mfanyabiashara kwanza anaulinda mtaji, anapunguza matumizi, lakini pia mfanyabiashara anataka kuona matokeo, na biashara yake ikue, na ukiuangalia huu mpango, malengo yake ni hayo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa mimi nitajikita zaidi kwenye kilimo. Sekta ya Kilimo ndiyo imeajiri watu wengi sana kwenye nchi yetu na ndiyo inaweza ikaleta jawabu la matatizo ya ajira kwenye nchi yetu kama tukijipanga sawasawa. Kwa nini, ninasema hivyo? Tunayo sisi mazao ya kimkakati. Tunalo zao la pamba, tunalo zao la korosho, tunayo kahawa, tunayo chai, tunayo kokoa na pia tunayo mazao ambayo yanaitwa cereals (alizeti, ufuta na mazao mengine) na yote haya yameundiwa bodi zake za zao. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiangalia namna zile bodi zinavyofanya kazi, utaona kabisa kwamba mpango unasema hivi lakini ile dhamira ya dhati haipo, kwa sababu zile bodi zinasuasua, hazijatengewa bajeti ya kutosha ili ziweze kuzalisha kwa tija.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, unaona Bodi ya Pamba kwa miaka mitano mfululizo wanahangaika ili waweze kufikia angalau tani 500,000 za uzalishaji. Pamba hiyo ukiangalia watu wa huko kanda ya ziwa ni zaidi ya watu 15,000,000 wanategemea zao lile, lakini uzalishaji kila siku unasuasua. Kwa sababu gani? Bodi ya Pamba maana yake na sekta zima haina mtaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiangalia kwa takwimu, mimi siyo mtaalamu wa takwimu, lakini watu wa fedha watatusaidia, percentage ya dola zinazokwenda nje kwa ajili ya kuagiza nguo ni fedha nyingi sana zinakwenda China na Uturuki, lakini sisi tunalima pamba hapa. Ili kiwanda cha pamba kiweze kuanzishwa hapa, na kuzalisha kuanzia nyuzi mpaka nguo, angalau tuweze kuzalisha tani 1,000,000; lakini leo hii hatujawahi kufikisha tani 1,000,000 hata tani 500,000 hatujafikisha. Sasa utaona ni jinsi gani tunavyopishana. Mpango unasema hivi, lakini na kwenye utekelezaji ni tofauti.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, maoni yangu hapo, mpango na Wizara ya Fedha tuziwezeshe hizi bodi za mazao kwa kuzipa mitaji. Ninafurahi na ninaipongeza pia Kamati. Commitment yao kwamba lazima hawa Wakurugenzi wa Taasisi na Wakurugenzi wa Halmashauri wawe wanashindanishwa ili waweze kupatikana; maana yake ni nini? Kama ni Mkurugenzi wa Bodi ya Pamba au Bodi ya Pareto au Bodi ya Chai ameshindanishwa kibiashara na amepewa mtaji. Maana yake lazima atazalisha kwa faida, na mwisho wa siku tutapata viwanda vya kuzalisha nguo hapa kuanzia nyuzi mpaka nguo, final product. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kiwanda kimoja cha nguo kikitengenezwa kinaweza kulisha watu wasiopungua 3,000. Sasa tukiwa na viwanda 10, maana yake uzalishaji utakuwa mkubwa lakini na watu wetu watapata ajira za kutosha.
Mheshimiwa Mwenyekiti, bado tunaishukuru Serikali ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa makusudi kupitia Wizara ya Kilimo waliwekeza kupeleka pembejeo kwenye zao la korosho na tija imeonekana. Uzalishaji umetoka tani 200,000, 150,000 ikawa inasuasua mpaka tani 500,000 na pesa zilizoenda kwa wakulima ni zaidi ya shilingi trilioni 1.5. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa ile pesa imekwenda kwa wakulima na nyingine Serikali imepata kodi. Sasa tukiwekeza kwa makusudi kwenye sekta ya kilimo nina uhakika tutajibu matatizo mengi. Kwanza, tutajibu tatizo la bima ya afya kwa sababu haya mazao yote yapo kwenye mfumo wa ushirika. Tunaweza tukaamua hawa wakulima wote ambao wapo kwenye sekta ya korosho wakatiwe bima za afya kupitia zao lao na inawezekana kabisa kwa sababu wana mapato ya uhakika. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tazama wakulima wa zao la kahawa kule kwetu Mbeya na Songwe na wenyewe pia hivyo hivyo. Serikali ikiwezesha mitaji kule, maana yake watakatiwa bima na watapata mazao, lakini hata kujengewa nyumba za bei rahisi kwa sababu tayari wana mazao ya uhakika na uhakika wa kuvuna. Kwa hiyo, ninaiona sekta ya kilimo kwamba ndiyo solution ya matatizo kwenye nchi yetu na tunaweza kufanya hivyo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali tu iweke commitment hapa kwamba uwekezaji wote unaoenda kuzalisha basi, central bank, kwa maana ya Wizara ya Fedha iwe inatoa guarantee kwenye haya hizi sekta. Kwa mfano, hizi bodi za mazao siyo lazima wawape fedha cash. Wanatoa guarantee kwamba huu ni mradi unaoenda kuzalisha ajira za watu labda 10,000. Kwa hiyo, Serikali itoe guarantee pale ili hawa watu wanaoenda kukopa kwenye commercial bank wakope kwa ratio ambayo iko chini ya 10%, na nina uhakika tija kubwa sana itapatikana kwenye mazao yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine, kuwe na mpango wa makusudi wa kutafuta masoko nje ya nchi. Tunao mabalozi wetu sisi kila mahali na wenyewe watusaidie au tutengeneze chombo maalum kinachoshirikiana na mabalozi wetu kwenye kutafuta masoko kwa sababu kuna masoko mengi sana nje ambayo hatujayafikia ili tuweze kuleta foreign currency (fedha za kigeni) ambazo mimi nina uhakika kama tukishirikiana vizuri na mabalozi wetu na tukaunda chombo maalum kwa ajili ya kutafuta masoko tija itakuwa ni kubwa sana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitoe mfano. Mimi nilipata order ya kupeleka machungwa Shanghai. Nilipopeleka sample ya machungwa yetu yaliyoko Tanga na Mbeya kule yakaonekana hayana vigezo. Kwa hiyo, mimi ninayatoa machungwa South Africa ninayapeleka Shanghai na China, wakati kumbe tungetengeneza mpango mzuri hapa kupitia Wizara ya Kilimo, wale watu wanaolima machungwa Mbeya na Tanga kule kwa wenzetu, yaka-meet zile standard, ni dola nyingi sana zingeingia, na nchi yetu ingetengeneza mapato na ajira zingepatikana. Kwa hiyo, iko mifano hai. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la mwisho kabisa...

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MWENYEKITI: Ahsante sana Mheshimiwa, muda wako umekwisha.

MHE. PATRICK A. MWALUNENGE: Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la mwisho kabisa ni uagizaji wa mafuta ya kupikia na ngano. Lazima tuamue kama nchi kwamba sasa tunakomesha uagizaji wa mafuta nje ya nchi kwa kulima alizeti na michikichi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana, ninaunga mkono hoja. (Makofi)