MHE. HARAN N. SANGA: Mheshimiwa Naibu Spika, awali ya yote, ninaomba nimshukuru Mwenyezi Mungu, mwingi wa rehema, nami niweze kuchangia katika Wizara hii muhimu ambayo imebeba maono ya mapinduzi ya uchumi wa nchi yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza kabisa ninaomba nimpongeze sana Mheshimiwa Deogratius Ndejembi, Waziri wa Nishati, kwa kazi kubwa ambayo ameifanya toka amepewa jukumu hilo kubwa la kusimamia Wizara ya Nishati na Madini. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ninasema hivyo nikiwa ninatoa na ushahidi kabisa, mimi ni Mbunge labda inaweza kuwa ni wa kwanza toka huyu amepewa majukumu haya kufika kwa haraka sana pale ambapo Jimbo langu la Kigamboni lilipata tatizo la low voltage, alifika na kuhakikisha ametoa maelekezo. Ninawashukuru wale wataalam waliweza kuyapokea yale maelekezo na kuyafanyia kazi, mpaka sasa tuna umeme mzuri, wananchi wanafurahia na wanaendelea kuisifu Serikali ya Dkt. Samia Suluhu Hassan. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nishati ya umeme kwenye kitabu chetu cha dira imeainishwa kama ni kichocheo namba mbili cha kuleta mapinduzi ya uchumi wa Tanzania kuelekea 2050. Sekta hii ya nishati ndiyo ambayo imebeba jukumu kubwa la kuleta mapinduzi ya kiuchumi. Pia nimpongeze Rais wetu Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kuwekeza hela nyingi katika sekta hii ili kuhakikisha maono yake ya mapinduzi ya kiuchumi Tanzania yanaenda kutokea. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, unaweza kuangalia kwa mifano, ujenzi wa SGR unategemea kiwango kikubwa sana cha supply ya umeme na Mheshimiwa Rais ameanza hatua kwa hatua, amesimamia ujenzi wa Bwawa la Mwalimu Nyerere ambalo mpaka leo hii tunavyoongea linatoa megawati 2,145, kiasi kwamba inasaidia kwa kiasi kikubwa uendeshwaji wa treni yetu hii ya umeme ya SGR. Hii ni hatua kubwa sana katika Taifa la Tanzania, East Africa pamoja na Afrika kwa ujumla. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, leo nimesimama hapa kupongeza kwa sababu Jimboni kwangu kule Kigamboni umeme umesambaa kila mahali, lakini Mheshimiwa Waziri kuna vitongoji vichache pale Pemba Mnazi na Kimbiji ambavyo vinahitaji jicho la ziada la Waziri ili viweze kupata umeme na tatizo la umeme kule Kigamboni libaki kuwa historia. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ninaiomba Serikali yangu iweze kuongeza nguvu ya umeme kwa kujenga Kituo cha Kupooza Umeme kingine pale Kisarawe II, tuliongea Waziri nina imani hili analijua na hii bajeti tunayoichangia sasa hivi mradi huu nina imani kabisa utakuwemo. Kwa hiyo, niombe sana, kwa sababu Kigamboni kwa sasa hivi inakua kwa kiasi kikubwa cha ujengaji wa viwanda vikubwa na hatua hii ina mahitaji makubwa sana ya umeme. Kwa hiyo, nimwombe Waziri kile kituo asikiache katika miradi yake ambayo atakuwa ameshaipanga ili wafanyabiashara na wawekezaji waweze kufurahia Serikali ya Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kuendelea kuwekeza na kujenga imani katika uwekezaji. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nishati ya umeme imeleta mchango mkubwa sana wa kibiashara katika pato letu la Taifa. Ukiangalia katika ile randama ya Mheshimiwa Waziri amezungumzia kwamba Tanzania pia katika East Africa, sisi pia tunauza umeme nje ya nchi, tunauza umeme Kenya, tunauza umeme Rwanda, tunauza umeme Zambia. Hizi zote ni fedha za kigeni ambazo zinaingia kwenye pato letu la Taifa. Ninaomba nimwambie Mheshimiwa Waziri achape kazi, sisi Waheshimiwa Wabunge tunaangalia na tutamsaidia na tutam-support kwa asilimia zote kuhakikisha malengo yote ya Wizara yanaenda kukamilika bila matatizo. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, katika sekta hii ya nishati, imeimarisha ukuaji wa sekta ya madini namna gani? Ukianza kuangalia migodi mikubwa ya dhahabu, nickel, graphite sasa inatumia umeme, zamani walikuwa wanatumia majenereta, walikuwa wanatumia makaa ya mawe. Haya yote ni maendeleo ya sekta hii ya nishati na mipango madhubuti ya Wizara kuhakikisha wameleta mapinduzi ya uchimbaji kwa kutumia umeme, ambapo wanatumia muda mfupi na uwezekano wa upataji wa dhahabu unakuwa ni mkubwa, ambao unaleta mapato kwa Taifa kwa maana ya ile royalty. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ninatoa tu tahadhali au ushauri kwa Mheshimiwa Waziri, Kigamboni ni Wilaya pekee Tanzania inayotunza nishati ya mafuta, matenki yote ya mafuta kasoro matenki sita ambayo yako Mtwara, yapo Kigamboni, lakini Kigamboni hatujaweka miundombinu rafiki ya fire. Ninamwomba sana ashirikiane na Wizara ya Mambo ya Ndani ili tuweze kuwekeza kituo kikubwa cha fire kwa maana ya kuhakikisha yale matatizo ya moto yanapotokea kunakuwa na rescue ya karibu sana. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, maana yake tumeshapata matatizo kama haya mara mbili, lakini fire mpaka itoke kule Geza mpaka ije ifike huku inakuwa imeshachelewa na unajua ile ni sehemu ya mafuta yanakuwa yameshapotea kwa kiasi kikubwa sana. Nimwombe sana Waziri jambo hili alizingatie na alifanyie kazi, kwa sababu hata Rais mwenyewe anaendelea kufanya uwekezaji. Juzi ametoka kuzindua matenki sita ya storage ya mafuta, lakini haya yote yanakwenda kuwa na tija pale ambapo tunaweka na vitu ambavyo vinaweza kusaidia pale ajali zinapokuwa zinajitokeza. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, leo nimechangia kwa maana ya kumpongeza Waziri na kwa niaba ya wananchi wangu wa Kigamboni wananisikia sasa hivi wanampongeza katika ma-group mbalimbali kwa namba ambavyo anafanya kazi. Ninamshukuru sana kwa sababu aliridhia lile ombi langu ambalo nilimwomba kwamba Kigamboni imekuwa kubwa na akaamua kuniletea Mameneja wa Wilaya wawili. Hivi sasa ninaomba nimpe taarifa, wamefika wako site wote wanafanya kazi na mmoja leo hii Meneja wa Mkoa amekuwepo hapa Dodoma kwa ajili ya maonesho ya nishati safi ya umeme. Ninamshukuru sana Mheshimiwa Waziri. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan ina dhamira ya kweli ya dhati kuweza kuleta mabadiliko katika Taifa letu la Tanzania. Pamoja na haya mambo yote, niwaombe Wabunge tufike hatua ya kuishauri Serikali yetu vizuri. Pia tutakuwa tunamsaidia Mheshimiwa Rais kama kila Mbunge wa hapa ndani akibeba yale yote ambayo yakifanyika katika Serikali ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan na kuyapeleka kwa wananchi kisawasawa, wananchi wakapata uelewa, ninadhani dhana ya umoja katika Taifa hili itakuwa ni kubwa na itakuwa na tija na italeta mapinduzi na morali ya wananchi wa Tanzania kuweza kufanya kazi.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa sababu ya muda, ninaomba kuunga mkono hoja na ninakushukuru sana. (Makofi)

MHE. HARAN N. SANGA: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza na mimi nishukuru sana kwa kunipa nafasi ili niweze kutoa mchango wangu wa mawazo katika Wizara hii ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi.

Mheshimiwa Naibu Spika, mimi nitaenda kuchangia maeneo matatu; eneo la kwanza ni eneo la kliniki ya ardhi. Ni eneo ambalo limeonesha mafanikio makubwa sana katika Wizara yetu hii, hivyo tunatakiwa sisi Waheshimiwa Wabunge, tuone namna gani wanaweza wakaboresha huduma hii kwa sababu imeonesha inatatua matatizo kwa haraka na upatikanaji wa haraka wa hati. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, eneo la kliniki ya ardhi limefanya vizuri sana katika mikoa mingi hususani Mkoa wetu wa Dar es Salaam katika upatikanaji wa hati. Mathalani, kwa miaka mitatu mfululizo imetatua migogoro zaidi ya 4,000 na pia imetoa hati zaidi ya 100,000 kiasi kwamba miaka ya nyuma huko idadi hii ilikuwa ni ngumu sana kuweza kupatikana.

Mheshimiwa Naibu Spika, tukubaliane kwamba kliniki ya ardhi inafanyika katika maeneo mengi, kwa maana ya kutoa elimu kwa wananchi, inawasaidia kutatua migogoro ya papo kwa papo na pia inasaidia kusukuma upangaji na upimaji na umilikishaji wa ardhi kwa haraka kwa sababu hili linakuwa one stop centre ya watumishi wote ambao wanakuwa wanatumika au kuhusika na upatikanaji wa hati. Hivyo, mimi ninapenda kuwapongeza sana Wizara.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia kuna faida chache ambazo ninaweza nikazitaja, kwamba Serikali inaweza kukusanya mapato kirahisi kwa sababu wananchi wote wanakuwa wanafuata huduma na pia kunakuwa na makusanyo makubwa. Mathalani Mkoa wa Dar es Salaam mwaka 2024/2025 wameweza kukusanya shilingi bilioni 84 kati ya shilingi bilioni 89 ambayo walikuwa wamepangiwa kama sehemu ya lengo. Kwa hiyo, unaweza kuona namna gani mpango huu unaisaidia sana Serikali kuweza kukusanya mapato.

Mheshimiwa Naibu Spika, nitoe pongezi kubwa sana kwa Makamishina wote wa Ardhi pale Mkoa wa Dar es Salaam pamoja na watumishi wenzao kwa namna wanavyojituma katika kushughulika na hizi kliniki za ardhi kwa kuzifanya mara kwa mara, kwa sababu wana utaratibu ambao wamejiwekea katika Mkoa wa Dar es Salaam kwamba kila baada ya miezi mitatu wanaenda kila halmashauri au kila manispaa. Kwa mfano Kigamboni walishafanya mwezi uliopita, mwezi wa tatu, wanaondoka pale wanaenda Temeke, Ubungo na sehemu zote. Kwa hiyo, kufanya hivi wanasaidia sana kupeleka huduma kwa wananchi, lakini pia Serikali inaweza kupata mapato.

Mheshimiwa Naibu Spika, mimi nilikuwa ninaomba pia kupitia Kiti chako, Wizara hii inahitaji kuangaliwa sana katika hii angle ya kliniki ya ardhi kwa maana ya kuiwekea fedha ambazo ziweze kutumika. Pia Wizara ya Fedha wasichukue fedha zao kama zile ambazo zinakuwa zinapelekwa kwenye Mfuko Mkuu kwa sababu ukichukua zile fedha hawa wanaendelea kupambana kutumia own source kiasi kwamba wanakuwa wanapata shida sana kwa maana ya kuweza kuendesha hizi shughuli. Sasa ili waweze kuwa na tija waachiwe hizi fedha, waweze kuzungusha na kufanya kwa faida na kuiletea Serikali mapato makubwa kama ambavyo inavyoonesha. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kule Kigamboni kwangu kuna changamoto tu mbalimbali za uvamizi wa maeneo. Maeneo mengi kwa sababu Kigamboni ni jimbo ambalo limekuwa linaendelea na linakua kwa kasi, lakini pia limekuwa na migogoro mingi sana ya ardhi ambayo nimshukuru sana Mheshimiwa Kamishna Mathew ambaye amekuwa akija mara kwa mara tunakaa na wananchi na kuweza kuangalia utatuzi wa ile migogoro, kwa maana ya kuhakikisha maslahi ya wananchi yanakuwepo, lakini pia Serikali inakuwa imefanya kazi yake vizuri. Ninampongeza sana Kamishna. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nipende tu kuzungumzia; mwenzangu aliyetoka kuzungumza hapa alikuwa anasema kwamba Dar es Salaam ni jiji la sita kwa kukua duniani, lakini pia ni jiji la kwanza kwa kukua East Africa. Mimi niombe Mheshimiwa Waziri, pamoja na timu yake ya Makatibu Wakuu na viongozi wengine, watupie jicho Dar es Salaam. Dar es Salaam sasa hivi ilivyofikia imetapika, hakuna sehemu nyingine ya kujenga. Sehemu za kujenga zinazotakiwa zijengwe zina migogoro.

Mheshimiwa Naibu Spika, mimi leo ninataka nishauri kwamba watumie ile world class planning mode ambayo wenzetu wanatumia huko duniani kwa maana ya kwamba tubadilike, tutoke kwenye jiji, twende kwenye Dar es Salaam Metropolitan Authority. Tupanue lile jiji liwe kubwa. Mheshimiwa Waziri akilifanya hili katika wakati wake atakuwa umetengeneza legacy kubwa sana, kwa maana gani? Dar es Salaam inatakiwa sasa tuanze kuandaa miundombinu ya metropole kama zile ambazo tunaona maeneo mengine, kama vile Johannesburg na Dubai; wanatumia zile metropole na zile metropole zinaenda mbali.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa mantiki hiyo nilikuwa ninatamani sana Wizara waje na mpango ambao utasaidia kupanua Dar es Salaam, itoke Dar es Salaam kwenda hadi Chalinze, itoke Dar es Salaam twende hadi Mkuranga, itoke Dar es Salaam iende hadi Mkuranga, itoke Dar es Salaam iende hadi Bagamoyo ili tupanue makazi ya watu. Kwa sababu Wizara ndio wenye nafasi ya kuweza kupanga na kumilikisha maeneo, tutakuwa tumeiweka ile population ya watu itakuwa imekaa vizuri, pia tumepunguza foleni ya watu Dar es Salaam. Kwa sababu mtu anakuwa anakaa Chalinze anakuwa na uhakika wa kufika Dar es Salaam kwa nusu saa kwa sababu ya kutumia metropole ....

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

NAIBU SPIKA: Ahsante sana Mheshimiwa, ahsante.

MHE. HARAN N. SANGA: Mheshimiwa Naibu Spika, ninashukuru sana, ninaunga mkono hoja, ahsante sana. (Makofi)