MHE. ENG. FADHILI S. CHILOMBE: Mheshimiwa Spika, ahsante kwa kunipa nafasi. Kwenye Jimbo la Tunduru Kusini iko barabara moja inayotoka Tunduru – Nalasi – Mtwara Pachani. Nimeongea ndani ya Bunge hili kama mara tatu mara nne kuhusiana na barabara hii na Jimbo la Tunduru Kusini kwa ujumla, kwamba, Jimbo hili ni moja kati ya majimbo machache ambayo hayana lami kabisa.

Mheshimiwa Spika, ninamshukuru sana Mheshimiwa Rais, amekuwa mkweli. Alipokuja Tunduru kwenye kampeni alitoa ahadi ya kuijenga barabara ile kwa kiwango cha lami na nimeangalia kwenye randama za Mheshimiwa Waziri barabara ile ipo. Tunamshukuru sana Mheshimiwa Rais, tunamshukuru Waziri pamoja na watendaji wote wa Wizara. Barabara hii kwetu sisi ni muhimu mimi na mwenzangu Mheshimiwa Dkt. Homera. Ninajua yeye anashindwa kusema kwa sababu alivyo, lakini angeweza kuisemea.

Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, kwa kuwa tayari Serikali imeshaamua kuchukua hatua kwenye barabara ile, zetu sisi ni shukrani. Ila ninaomba kidogo; sisi watu wa Tunduru Kusini tuna kipande hicho cha barabara peke yake chenye urefu wa kilometa 300, lakini kuna kipande cha barabara ambacho kinahudumiwa na TANROADS ambacho kinatoka Nalasi kwenda eneo moja linaitwa Chamba, ni kama kilometa 17 hivi.

Mheshimiwa Spika, pia, kuna kipande kingine kinahudumiwa na TANROADS kinaanzia pale Azimio – Lukumbule kina urefu wa kilometa 65. Ombi langu, wakati mpango wa kutengeneza hii barabara ambao unaenda kuanza muda mfupi ujao, ninatamani vipande hivi vingechukuliwa kabisa ili sisi tumalizane na TANROADS moja kwa moja.


Mheshimiwa Spika, ombi langu la pili, nimesikia hapa Wabunge ambao wana barabara za lami kwenye maeneo yao. Iko miradi imekaa muda mrefu sana. Wananchi wa Tunduru wanataka kuona lami ikipita kwenye maeneo yao. Kwa hiyo, ninaomba mradi utakapoanza basi uende kwa spidi itakayowezekana. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, sisi watu wa Tunduru maisha yetu tunategemea sana Dar es Salaam. Bidhaa nyingi au zote zinatoka Dar es Salaam na tuna alternative mbili za kufika Dar es Salaam. Aidha, tupite Mkoa wa Lindi ambako ni kilometa 708 kutoka Tunduru au tupite Songea – Iringa ambako ni kilometa 1,239.

Mheshimiwa Spika, katika hali ya kawaida unaona kabisa njia yetu ambayo tunaitumia mara kwa mara ni hii ya Mkoa wa Lindi. Kwa sababu hiyo basi, ninaomba niungane na Wabunge walionitangulia wa Mkoa wa Lindi na Mtwara kuomba Serikali iipe kipaumbele barabara. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, madhara tunayoyapata sisi watu wa Tunduru ni kwamba, bidhaa ikitoka Dar es Salaam kwenye barabara mbovu ile, licha ya kupanda kwa gharama zinazotokana na kupanda kwa mafuta ndani ya nchi, lakini na ubovu wa barabara pia wale watu wanatutoza. Kwa hiyo, barabara hiyo ikiendelea vile, basi mwananchi wa kawaida ambaye yuko mpakani kule anateseka zaidi.

Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, kwa kuwa Serikali hii ni sikivu na Wabunge wameongea kwa uchungu mkubwa na wameonesha hisia zao, matumaini yangu ni kwamba Serikali hii inaenda kuchukua hatua. Waziri Mkuu tunamwona yuko hapa na ni mtu ambaye amekuwa akifanya kazi na akitembelea kwenye maeneo hayo yote. Kwa hiyo, tunaamini haya mambo au hiki kilio cha watu wa Kusini kitafanyiwa kazi. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, ombi langu la tatu, Mji wa Tunduru unakua sana. Tayari Serikali ilishauona kwamba mji ule unakua na unahitaji kuendelezwa. Sisi tunayo proposal ya barabara ya bypass na upembuzi yakinifu ulishafanyika. Ile barabara inaanzia kwenye eneo moja linaitwa Mkapunda, inapita nje kwa nje inaenda kutokea kwenye eneo linaloitwa Masonya. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, barabara ile upembuzi yakinifu ulishafanyika siku nyingi, lakini nimeangalia kwenye kitabu cha mtani wangu Mheshimiwa Ulega sijaona akiongea kitu chochote kuhusiana na barabara ile.

Mheshimiwa Spika, ninamwomba, ...

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MHE. ENG. FADHILI S. CHILOMBE: … anapokuja ku-wind up atueleze kuhusiana na hiyo bypass. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, ahsante kwa nafasi na ninaunga mkono hoja. (Makofi)

MHE. ENG. FADHILI S. CHILOMBE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi ili niweze kuchangia hotuba iliyo mbele yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza sana Mheshimiwa Rais kwa kazi ambazo ameendelea kuzifanya, Waheshimiwa Wabunge wenzangu wamesema. Kila mtu anaona nini kinaendelea ndani ya hii nchi. Kwa hiyo, ninaungana na Waheshimiwa Wabunge wengine kumpongeza sana Mheshimiwa Rais kwa kazi anazoendelea kuzifanya.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninataka kuungana na Waheshimiwa Wabunge wenzangu kujielekeza kwenye changamoto ya barabara. Tatizo la barabara ni kubwa na limesemwa, kila Mheshimiwa Mbunge anayesimama hapa ataongelea the same. Hata hivyo, ninaipongeza Serikali kwenye angle hiyo kwamba kabla sijaingia Bungeni nilikuwa ninasikia watu wanasema bwana Bajeti ya TARURA ni ndogo iongezwe na mwaka huu Serikali imefanya uamuzi wa kizalendo, imeongeza bajeti. Hii ni safari nzuri yenye mwelekeo mwema.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja pongezi hizo, ninaomba kushauri mambo yafuatayo:- Kuna shida kubwa sana Serikalini, sijaingia Bungeni na hapa kuna baadhi ya Waheshimiwa Wabunge wamekuwa wakiyasema hayo mambo. Moja kati ya shida kubwa ni kwamba Serikali inapanga bajeti, ikishapanga ile bajeti, fedha inayofika sasa kwenye utekelezaji wa hiyo bajeti ni ndogo. Sasa ukiangalia tatizo la TARURA lilivyo halafu ukaipelekea hela ndogo, shida kwa kweli zinaendelea kuongezeka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo ninaishauri Serikali, ninajua ina vipaumbele vingi, inatakiwa ifanye kazi nyingi kila kitu kinafanywa na Serikali, lakini moja kati ya vipaumbele vikubwa ambavyo Serikali inatakiwa kuvifanyia kazi, ni kupeleka fedha kwenye barabara za TARURA. Kwa kufanya hivyo ninaamini changamoto zitapungua kwa kiwango chake.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushauri wangu wa pili, Serikali iongeze usimamizi wa kazi za TARURA. Ziko baadhi ya sehemu katika nchi hii, kazi zinazofanywa na TARURA siyo nzuri, haziko kwenye viwango. Kuna maeneo ukienda leo unakuta daraja limejengwa halina nondo kabisa. Matokeo yake ni nini? Yapo maeneo daraja moja limejengwa, in a span of less than 10 years limejengwa mara mbili. Sasa unaweza ukajiuliza kwamba fedha inayopelekwa ni ndogo, halafu tunajikuta tunaenda kujenga palepale kwa sababu kwenye eneo hilo hiyo barabara ni muhimu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hawajengi kwa kiwango, madhara yanayotokea ni nini? Ukiangalia maeneo mengi ya nchi, utakuta kwamba ziko barabara kila mwaka zenyewe ndiyo huwa zinapitiwa. Barabara zingine haziguswi, kwa sababu gani, kiwango cha fedha ni kidogo na pale wanapojenga hawajengi katika kiwango kinachotakiwa. Kwa hiyo ninaishauri Serikali iongeze usimamizi kwenye barabara za TARURA. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushauri mwingine, alisema juzi hapa Mheshimiwa Naibu Waziri wakati anajibu swali, Mheshimiwa Naibu Waziri wa TAMISEMI, alisema hivi, “Mtandao wa barabara za TARURA nchi hii upo kilometa 144,429.77”. Ukienda kuangalia taarifa, hiyo maana yake ni kwamba ukubwa huo wa barabara ni sawasawa, hao watu wa TANROADS wana kilometa 37,435.04, hii ni 25% tu ya barabara ambazo TARURA wanazihudumia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye huu mtandao wa kilometa 144,000, ni kilometa 3,053 tu ndiyo zenye lami, hizo za TARURA, kilometa 3,053 pekee ndiyo zenye lami. Ukiangalia, kiwango hicho cha barabara ni zile ambazo ziko mijini, maana yake ni kwamba maeneo mengi ya vijiji hayana lami kabisa. Kwenye jimbo langu hakuna lami hata sentimita moja. Sasa hiyo naamini siyo Tunduru Kusini peke yake, maeneo mengi yapo hivyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushauri wangu, Waheshimiwa Wabunge wamesema hapa, kumbe kuna Mifuko ilishaanzishwa kwa ajili ya upatikanaji wa fedha kwa ajili ya kwenda kujenga hizo barabara. Ninaomba Serikali sasa ianzishe mkakati kwamba pamoja na hiki kilichofanyika sasa, kizuri, chema cha kuongeza bajeti, ninaomba hii iwe routine kila mwaka tuwe tunaongeza bajeti angalau kidogokidogo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu leo hii tunavyoongea kuna hizo kilometa nilizozitaja hapo, lakini mwakani tukifika hapa, barabara za TARURA zinazidi kuongezeka. Jimboni kwangu, juzi hapa niliuliza swali, ninahitaji kupasua barabara 20. Maana yake ukubwa huu ambao sasa hivi TARURA wana umiliki, mwakani siyo hivi na maeneo mengine yako hivyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninyi wenyewe mashahidi, katika kila eneo la mtu anapotoka hapa, kuna vile vitu vinaitwa vitongoji, vimekuwa vinatakiwa vipandishwe hadhi viwe vijiji, barabara zitapasuliwa maana yake TARURA inazidi kuongezewa eneo lake. Kwa hiyo ninashauri kwamba Serikali itengeneze mkakati wa kuhakikisha kwamba huu uongezaji wa hela, kila mwaka ziongezeke.

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili kwenye hilo, zile barabara zinaongezeka, 60% ya watu nchi hii wanakaa vijijini na uzalishaji wote tunaoutegemea kwenye uendeshaji wa nchi kwa maana ya chakula na mambo mengine, unatokea vijijini. Ninaishauri Serikali pia ianze kutengeneza mkakati wa kuhakikisha kwamba kila mwaka, kila jimbo linapata angalau kilometa tano za lami. Tukianza safari hiyo tutafika, vinginevyo watajikuta wanatengeneza mijini tu, vijijini huku hakuguswi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mchango wangu wa pili, ninatoka Tunduru, kwa ulinganifu Wilaya ya Tunduru ina square kilometer za mraba zile ziko 18,776, nikilinganisha na Mkoa wa Mtwara, una kilometa za mraba 16,707. Wilaya ya Tunduru ina halmashauri hii moja wakati tunawazidi Mkoa wa Mtwara kwa zaidi ya square kilometer 2,000. Mtwara wana halmashauri tisa, nimeweka hiyo kama ulinganifu. Vilevile, Mkoa wa Ruvuma ninaotokea mimi una halmashauri nane, kuna watu 1,981,884 katika mkoa huo, kati ya hao wananchi 400,000 wa Mkoa wa Ruvuma wanatokea Tunduru.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tafsiri yake ni nini? watu 1,500,000 plus wanatokea kwenye zile halmashauri saba ambazo ukigawa unapata wastani wa watu 224,000. Ninalenga kusema nini? Ninaiomba Serikali, tumeshaleta hili ombi mara nyingi ile halmashauri igawanywe ni kubwa mno. Hapa panakuwa hapana ulinganifu, kwenye mkoa tu wenyewe, sisi tupo watu 400,000, halmashauri nyingine zina watu 200,000 plus, eneo ni kubwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo ninaiomba Serikali, Mheshimiwa Waziri atakapokuwa anakuja ku-wind up, wananchi kule wanataka kusikia nini kauli ya Serikali kwenye kipande hiki? Ninaomba sana Serikali kwenye angle hiyo watusaidie, Tunduru, hili Bunge lisiishe lazima tuwe na halmashauri nyingine kule.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho wakati ninaelekea kumaliza mchango wangu, ninampongeza sana Mheshimiwa Waziri Mkuu. Watu wamempongeza na mimi ninasema tu, wakati ule anateuliwa hapa, Hayati Lukuvi alipewa nafasi ya kusema, alisema kumhusu Mheshimiwa Waziri Mkuu. Yaliongelewa maneno, nikawa nahisi kwamba mbona kama kuna chumvi inaongezwa, lakini baada ya kuwa ameanza kazi, ninaona zile sifa zilikuwa chache, anastahili zaidi. Anafanya kazi na kwa kweli anatupeleka kwenye dira iliyo njema. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushauri wangu kwake, aende na atengeneze mechanism ya kufuatilia kwa sababu sasa anapotoka huku nyuma mambo yanakuwa business as usual.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pongezi zangu nyingine, ninaomba kumpongeza Mkuu wangu wa Mkoa, Mheshimiwa Brigedia Mohamed Abbas pamoja na Katibu Tawala wake anaitwa Mama Mary Makondo. Mkoa wa Ruvuma ni mkubwa, lakini mkoa ule umetulia sana, ametoka kusema mtu mmoja hapa “Ukiona vinaelea, vimeundwa”. Ukimya ule siyo wa hivi hivi, yako mambo yanatokea kule, lakini wale watu wanayamaliza, lazima tuwape sifa zao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza pia Mkuu wa Wilaya ya Tunduru. Wilaya ni kubwa nimetoka kusema hapa, lakini imetulia ni kwa sababu wao wanafanya kazi. Kipekee, Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Tunduru, anapambana mno. Kuna watu wana halmashauri ndogo, lakini kwenye utendaji Halmashauri ya Tunduru ni kati ya zile ambazo zinafanya kazi vizuri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakupongeza wewe, ninampongeza Mheshimiwa Spika kwa sababu moja tu, hapa ndani sisi ni wageni lakini mnatupa nafasi tunaongea. Ninawashukuru na ninawapongeza kwa hilo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaunga mkono hoja. Ahsanteni kwa kunisikiliza.

MHE. ENG. FADHILI S. CHILOMBE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi. Nimechangia kwa maandishi kwa hiyo hapa nitafanya mambo mawili tu; nitatoa shukrani na kutoa ushauri kidogo. Shukrani zangu za dhati ninaomba zimfikie Rais kama wanavyosema wenzangu, kazi inafanyika na tunaiona. Kwa namna ya pekee kabisa na kwa unyenyekevu mkubwa, ninaomba niwashukuru Waziri wa Maji, Naibu Waziri pamoja na Katibu Mkuu, pamoja na wafanyakazi wote wa Wizara ya Maji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini ninawashukuru kwa unyenyekevu? Wakati ninaingia kwenye Bunge hili kwenye Jimbo la Tunduru Kusini ninakotokea, kuna jumla ya miradi mitano imekwama kabisa. Miradi hii ni Tuwemacho, Msinji, Masugulu, Misechela na Mradi wa Igoma. Hii miradi ilikuwa imekwama kabisa kwa sababu ya changamoto ya fedha. Nilipokuja hapa nilimfuata Naibu Waziri, Waziri hakuwepo, watu hawa ni wasikivu sana, ninaungana na watu wote wanaowaombea kheri hawa watu. Waliniita tukaenda tukafanya mkutano kwenye ofisi zao pale pamoja na wafanyakazi wote wa Wizara, tunajadili issue ya Tunduru. Wametoa commitment yenye mwelekeo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi ninavyoongea leo hawa watu wametoa jumla ya shilingi 200,000,000 kwenda kuanza kukwamua Mradi wa Tuwemacho, zaidi ya yote tumewekeana utaratibu kwamba Bunge hili likiisha kazi ya kwanza inayoenda kufanyika ni kwenda kuzindua ule mradi, wameenda mbali zaidi wametoa na gari jipya kwa ajili ya Wilaya ya Tunduru. Hawa watu tunawashukuru mno.

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya shukrani hizi ninaomba nitoe ushauri, watu wameongea sana hapa habari za vyanzo vya maji na mambo mengi yameongelewa, lakini kwenye chanzo hapo kuna kitu ninataka nishauri. Dunia hii watu wanaongezeka na ardhi haiongezeki, haya maji tunayoendelea kuyatumia ni yale yale, lakini kuna chanzo kimoja ninaona hakiongelewi sana. Serikali pamoja na jitihada zote inazozifanya za kuwekeza kwenye maji, ninashauri ianze kufanya sensitization ya kuwafanya watu waweze kuvuna maji ya mvua.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna kitu hakieleweki, unaweza ukaenda kwenye eneo mfano labda Mkoa wa Morogoro pale, kuna kipindi watu kila mwaka wanahangaika na mafuriko, sasa kinachoshangaza ni kwamba, wiki hii wanahangaika na mafuriko, mafuriko yakiisha, wiki ijayo wanasema sisi hatuna maji. Hivi vitu haviumani!

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukijenga nyumba kwa mfano, yenye upana wa mita tatu, urefu wa mita tisa, ukaezeka, lile bati kule juu linakuwa na upana wa square metre 38. Chukulia mfano hiyo nyumba umeijenga Dodoma, tafiti zinaonesha kwamba Dodoma ndiyo sehemu ambayo inapata maji kidogo, lakini kwenye tafiti pale inaonesha kwamba Dodoma average ya mvua inaonesha ni mililita 556.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mtu aliyejenga nyumba hiyo yenye urefu nilioutaja, mvua ikinyesha Dodoma, akiyavuna yale maji anapata lita zisizopungua 21,128, ambazo ukilinganisha na tafiti zinavyosema, kama ile nyumba imejengwa kijiijini na mtu akavuna maji maana yake ni kwamba, atakuwa na uwezo wa kupata maji ambayo anaweza kuyatumia siku 444, sawasawa na karibu mwaka mzima. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, wakati huo huo….

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MHE. ENG. FADHILI S. CHILOMBE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuunga mkono hoja. (Makofi)