NAIBU WAZIRI WA VIWANDA NA BIASHARA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba nishukuru kwa swali zuri la Mheshimiwa Mbunge kuhusiana na suala la kulinda viwanda vyetu vya ndani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama ilivyo itifaki ya Jumuiya ya Afrika Mashariki, tumeendelea kutengeneza sheria, lakini pia tumeendelea kutengeneza kanuni na kuboresha kanuni mbalimbali, lengo ni kulinda bidhaa za ndani, na pia kuchochea uwekezaji na kuendeleza uzalishaji wa bidhaa zetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika hili, tunaweza kuona wiki iliyopita Waziri wa Viwanda na Biashara aliongoza zoezi la kukamata mali ambazo zimezalishwa kinyume na sheria ama zimeingizwa kinyume cha sheria ambazo zimeingizwa sokoni chini ya viwango ama kinyume cha taratibu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, lengo la kufanya hivi, ni kulinda viwanda vyetu vya ndani, kuongeza imani ya walaji, lakini pia kulinda mitaji ya Watanzania. Tutaendelea kufanya hivyo ili kuwavutia wawekezaji wapya, lakini pia kulinda wawekezaji na wazalishaji wa bidhaa za ndani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuwasilisha.

NAIBU WAZIRI WA MAMBO YA NDANI YA NCHI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana. Ninampongeza na kumshukuru sana Mheshimiwa Imamu Vuai, Mbunge wa Magomeni kwa swali lake la msingi na muhimu sana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni ukweli usiopingika kwamba, dunia kwa sasa imekua kwa kiasi kikubwa kwenye eneo la teknolojia. Kutokana na kukua huko, hata Dira yetu ya Maendeleo ya 2050 imeelekeza kwamba tutumie teknolojia katika kukuza uchumi na kuimarisha ufanisi. Hivyo nikubaliane na rai yake inayosema kwamba sasa Jeshi la Polisi au vyombo vya ulinzi na usalama vijielekeze zaidi kwenye teknolojia katika kuimarisha mifumo ya kiulinzi, na huko ndipo ambapo kwa sasa dunia ipo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu kujielekeza huko kuna faida nyingi, zikiwemo kupunguza idadi ya makosa (crime rates) kwenye maeneo mbalimbali, vilevile kuna kupatikana kwa usahihi wa taarifa za kiusalama au kwa wale wanaotenda makosa na bila ya kumwonea mtu kwa sababu tumetumia teknolojia. Aidha, tunaweza kupunguza matumizi makubwa ya rasilimali watu na kutumia mifumo na vifaa badala ya idadi kubwa ya watu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika jambo hili, na kwa kuona umuhimu huu, Serikali ya Awamu ya Sita chini ya uongozi wa Dkt. Samia Suluhu Hassan imeanza mchakato wa kuliangalia upya jambo hili. Kwa bahati nzuri, kwa upande wa Zanzibar jambo hili lilishaanza kwa muda kidogo. Tumeona katika eneo la Mji Mkongwe limeondoa au kupunguza kwa kiasi kikubwa sana crime rate kwenye eneo hilo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa upande wa Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, imeliangalia jambo hili katika maeneo makuu matatu. Kwa kuanzia, kwanza, Serikali inataka kwenda kwenye miji salama (safer city), na itaanza miji mikubwa; pili, tunataka kwenda kwenye barabara salama kuhakikisha kwamba tunapunguza ajali kwa kutumia mifumo; na tatu, katika ukaguzi wa magari kwa maana vehicle inspection, nalo hilo tuko katika mwelekeo wa kuelekea huko.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuwasilisha.

NAIBU WAZIRI WA MAMBO YA NJE NA USHIRIKIANO WA AFRIKA MASHARIKI (MHE. JAMES K. MILLYA): Mheshimiwa Naibu Spika, itoshe kuwaambia Watanzania kwa ujumla kwamba Mkutano wa Wakuu wa Nchi wa Machi, mwaka huu 2026, mambo mengi yanapitiwa, na sisi kama Baraza la Mawaziri ambalo linahusika na Jumuiya, tunaangalia namna kubwa ya kuiokoa Jumuiya yetu. Itoshe pia kuwafahamisha kwamba mbali na biashara ambayo inaweza ikafanyika, lakini Watanzania wafahamu mahali peke yake ambapo Tanzania inapata urari positive wa biashara ni kwenye Jumuiya ya Afrika Mashariki.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwaka 2024, Tanzania iliuza bidhaa karibu dola za Kimarekani bilioni 1.2, lakini leo hii 2025 takwimu zinaonyesha kwamba tumeuza takribani bidhaa za shilingi bilioni 1.26, maana yake Jumuiya hii ni muhimu kwa biashara za Watanzania.

Mheshimiwa Naibu Spika, ni vizuri pia kuwaambia Watanzania kwamba kwenye Jumuiya hii ya Afrika Mashariki ndipo ambapo mkulima wa kawaida, muuzaji wa mbogamboga, maharage, na nyama wanapouza. Kwa hiyo, ni sehemu muhimu sana.

Mheshimiwa Naibu Spika, tupo tayari kama Serikali, na kama Jumuiya kwa ujumla kukaa chini na wadau wote. Mheshimiwa Mbunge niko tayari kukaa na wewe. Mawazo ambayo yanajenga Jumuiya yetu, tuko tayari kuyatumia ili tuweze kuimarisha Jumuiya yetu. Ukweli ni kwamba kwenye uanzishwaji wa Jumuiya, tunatambua kwamba kuna makosa yalifanyika kwenye kugawa Bara la Afrika; tunahitajiana, Maasai wa Longido na Maasai wa Namanga ni wale wale.

Mheshimiwa Naibu Spika, ukiangalia kule upande wa Kenya kuelekea upande wa South Sudan, makabila ni yale yale. Kwa hiyo, Jumuiya siyo ya kibiashara peke yake, bali ni kuweka undugu ambao Wakoloni wetu walitutenganisha. Kwa hiyo, tunahitajiana kuliko kitu chochote. Mimi nipo tayari, kwa mawazo yoyote ya kujenga, Serikali ipo tayari kusikiliza mdau yeyote na tupo tayari kufanyia kazi. Ahsante sana.

WAZIRI WA MAMBO YA NDANI YA NCHI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba nijibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Imamu Mtumwa Vuai, kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Naibu Spika, moja, ni kweli kwamba tunapokea wageni na wanaingia ndani ya nchi kupitia border zetu au maeneo na mipaka ambayo tunayo lakini pia viwanja vyetu vya ndege. Kupitia Idara yetu ya Uhamiaji tunao mfumo wa Internal border ambao unatusaidia kutambua taarifa zao. Pale anapoingia ndani ya nchi tunafahamu kama ana miezi mitatu ya kuishi hapa nchini na muda wake unapofikia mwisho tunapata taarifa kupitia mifumo na kuanza kufanya utaratibu.

Mheshimiwa Naibu Spika, utaratibu wa awali ambao upo ambao tulikuwa tunaendelea kuutekeleza na sasa tunaingia katika utaratibu wa mifumo. Moja, tulikuwa tunahakikisha tunafanya doria; Mbili, tunafanya patrol; na Tatu, zote hizi ilikuwa inasaidia kufanya misako ili kuweza kutambua wale walio overstay hapa nchini.

Mheshimiwa Naibu Spika, katika kipindi cha kila miezi mitatu pia tulikuwa tunafanya zoezi hilo, lakini katika kila kipindi cha miezi sita pia tumekuwa na operesheni maalum ya kuwasaka hao wahamiaji ambao wamezidisha muda ambao walikuja kwa utaratibu, lakini muda wao wa kuishi nchini umezidi.

Mheshimiwa Naibu Spika, katika mifumo ambayo tunaenda kuiweka itakuwa inatoa meseji kwa mtu anapozidisha muda, lakini pia kuweza kutambua movement zao ndani. Mipango hiyo tayari tumekwishaanza kwa kufanya usimikaji wa mifumo na maboresho ambayo Mheshimiwa Rais, Dkt. Samia Suluhu Hassan ameshatupatia fedha kwenye mwaka wa fedha huu wa bajeti ambapo tunaendelea kuiimarisha.

Mheshimiwa Naibu Spika, upande wa pili la swali lake amezungumzia upande wa Zanzibar kuhusu wageni wanaoingia kama wanaingia kwa wingi, ni namna gani ambavyo tunaweza tukawasaidia waweze kupita kwa haraka. Mifumo tunayo tayari, tunayo JNIA hapo Uwanja wa Julius Kambarage Nyerere, lakini pia Uwanja wa Kimataifa wa Kilimanjaro pamoja na Uwanja wa Zanzibar.

Mheshimiwa Naibu Spika, tuna mfumo wetu wa APIS ambao tayari tumefanya installation kwenye hayo maeneo, ambao unatusaidia kuhakikisha kwamba abiria anaweza kuingiza taarifa zake hata akiwa nyumbani kama hana haja ya kuja kuonana na Afisa wa Uhamiaji. Mfumo mwingine ambao umefungwa ni wa eye contact ambapo anafika na kuweka mfumo wake wa sura na taarifa zake zote zikapita na akafunguliwa akapita bila kuhangaika kumwona Afisa wa Uhamiaji.

Mheshimiwa Naibu Spika, tuna vioski vingi ambavyo tumevifungua sasa na tunaendelea kufungua kwenye viwanja vya ndege na kwenye maeneo ya bandari na maeneo mengine ambayo ni rasmi, lakini tuna mfumo pia wa electronic gates ambazo ninadhani Wabunge wamekwishaona katika Uwanja wa Julius Kambarage Nyerere na Kilimanjaro na pia pale Zanzibar ambapo unakuja na passport yako na una-scan na baada ya hapo unapita na unahudumiwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lililopo ni kuongeza idadi ili abiria wetu au wateja wanaokuja waweze kuhudumiwa kwa haraka. Hata hivyo taarifa njema ni kwamba Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan amekwishatupatia fedha na tumeweza kufanya installation ya mifumo mbalimbali kwenye vituo 22, kwenye balozi zetu zote nje ya nchi 47, lakini pia katika Ofisi za Uhamiaji zaidi ya 31 tumefanya hiyo.

Mheshimiwa Naibu Spika, sasa hivi hata visa zinaweza zikapatikana kupitia balozi zetu huko nje na ukapata electronic visa bila kufika hapa, hii yote imeendelea kuongeza ufanisi katika Idara ya Uhamiaji na kuhakikisha wageni wanakuja kwa haraka na wanahudumiwa kwa haraka pia ili kusiwe na usumbufu.