MHE. MDOWE HAJI KOMBO: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa nafasi nami nichangie makadirio ya mapato na matumizi ya Wizara ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi kwa mwaka wa fedha 2026/2027.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza kabisa napenda kuipongeza Serikali ya Awamu ya Sita chini ya uongozi wa Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa juhudi kubwa inazoendelea kuzifanya katika kuimarisha sekta ya ardhi, upangaji wa miji na maendeleo ya makazi nchini. Hakika sekta hii ni uti wa mgongo wa maendeleo ya Taifa kwa sababu hakuna uwekezaji, kilimo, viwanda wala maendeleo ya wananchi yanayoweza kufanyika bila usimamizi bora wa ardhi.

Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na hatua nzuri zinazochukuliwa na Serikali, bado kuna changamoto kubwa katika suala la upimaji wa ardhi na utoaji wa hati miliki hasa katika maeneo ya vijijini na pembezoni mwa miji yetu. Wananchi wengi bado wanamiliki ardhi kiholela bila hati rasmi jambo linalosababisha migogoro ya mara kwa mara na kuwanyima fursa ya kutumia ardhi yao kama dhamana ya kupata mikopo kwenye taasisi za kifedha.

Mheshimiwa Naibu Spika, naishauri Wizara kuongeza kasi ya upimaji wa ardhi na utoaji wa hati kwa kutumia teknolojia za kisasa pamoja na kushirikisha sekta binafsi kwa ufanisi zaidi. Tukifanya hivyo tutapunguza migogoro ya ardhi, tutaongeza mapato ya Serikali na pia tutachochea shughuli za kiuchumi kwa wananchi wetu.

Mheshimiwa Naibu Spika, changamoto nyingine ni kuendelea kuongezeka kwa makazi holela katika miji yetu. Kasi ya ukuaji wa miji haijaenda sambamba na mipango bora ya matumizi ya ardhi. Leo hii maeneo mengi yana upungufu wa barabara, mifereji ya maji, maeneo ya wazi na huduma muhimu za kijamii kutokana na ukuaji usio rasmi wa makazi.

Mheshimiwa Naibu Spika, naishauri Serikali iongeze fedha za kupanga na kurasimisha makazi holela pamoja na kuandaa mipango kabambe ya miji inayozingatia ongezeko la watu na mahitaji ya baadaye. Tusipofanya hivyo leo, gharama ya kurekebisha miji yetu huko mbele itakuwa kubwa zaidi.

Mheshimiwa Naibu Spika, suala la migogoro ya ardhi bado linaumiza wananchi wengi nchini. Migogoro kati ya wakulima na wafugaji, wananchi na wawekezaji pamoja na migogoro ya mipaka ya vijiji imeendelea kusababisha taharuki na wakati mwingine kuondoa amani katika baadhi ya maeneo.

Mheshimiwa Naibu Spika, naishauri Wizara iimarishe Mabaraza ya Ardhi na Nyumba ya Wilaya kwa kuongeza watumishi, vitendea kazi na huduma za kisheria ili wananchi waweze kupata haki kwa haraka zaidi. Aidha, elimu kwa wananchi kuhusu sheria za ardhi iongezwe ili kupunguza migogoro inayotokana na kutokuelewa taratibu za umiliki wa ardhi.

Mheshimiwa Naibu Spika, napenda pia kuzungumzia suala la vijana na makazi. Vijana wengi wa Tanzania wana ndoto za kumiliki nyumba na viwanja lakini gharama zimekuwa kubwa mno kiasi cha kuwafanya wengi washindwe kufikia ndoto hizo. Naishauri Serikali kupitia Wizara hii kuanzisha programu maalum za viwanja na nyumba za gharama nafuu kwa vijana kwa kushirikiana na sekta binafsi pamoja na taasisi za fedha. Hii itasaidia kuongeza ajira katika sekta ya ujenzi na kuwawezesha vijana kuwa sehemu ya uchumi wa Taifa.

Mheshimiwa Naibu Spika, katika dunia ya sasa ya teknolojia, bado wananchi wengi wanapata shida kupata huduma za ardhi kutokana na urasimu na ucheleweshaji wa mifumo. Naishauri Wizara kuendelea kuboresha mifumo ya kidijitali ili huduma zote za ardhi zipatikane kwa uwazi, haraka na kwa gharama nafuu. Hii pia itasaidia kupunguza mianya ya rushwa na kuongeza mapato ya Serikali.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwisho kabisa, naomba Serikali iongeze bajeti ya maendeleo kwa Wizara hii ili iweze kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi zaidi. Sekta ya ardhi ni msingi wa maendeleo ya Taifa letu, hivyo ikipewa nguvu itasaidia kukuza uchumi, kuimarisha uwekezaji na kuboresha maisha ya wananchi wetu.

Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kusema hayo, kwa niaba ya wananchi wa Jimbo la Nungwi naunga mkono hoja.