MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru sana kwa kunipa nafasi hii ili na mimi niweze kutoa mchango wangu katika hotuba ya Mheshimiwa Waziri Mkuu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa kumpongeza Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa kufanya maamuzi ya haraka ya kupunguza matumizi ya mafuta kwa kuanzia na ofisi ya kwake. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitoe ushauri tu kwamba, ni muda muafaka sasa wa kutumia nafasi hii ya changamoto ya upatikanaji wa mafuta kama fursa kwa kuanza kutumia gesi yetu ambayo inatumika kwenye magari. Wataalam wajielekeze kwenye kupanua mradi wa gesi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunayo gesi wananchi wanaitumia kwenye magari Mkoa wa Dar es Salaam. Kwa hiyo, si vibaya kama wataalam watatushauri vyema kuongeza wigo na kuileta katika mikoa mingine ili tuweze kuitumia hii gesi ambayo pia ni ya gharama nafuu sana kama njia mbadala. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza pia Mheshimiwa Waziri Mkuu ambaye kwa kweli amelivaa joho lake la Uwaziri Mkuu na ameenea kwenye kiti chake sawasawa. Mheshimiwa Waziri Mkuu amezunguka katika maeneo mbalimbali na katika Mkoa wetu wa Lindi pia amezunguka. Tunaona ambavyo inaleta tija ya uwajibikaji na inaleta funzo la uwajibikaji. Ninataka niwaambie Watanzania, kwamba Taifa hili lina-operate katika mfumo wa decentralization tangu wakati wa Azimio la Arusha. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, decentralization maana yake ni ugatuaji wa Madaraka; mgawanyo wa majukumu na wa madaraka kuanzia ngazi ya wananchi ambao wanachagua viongozi wao kwenda kwenye ngazi za vitongoji, vijiji, mitaa na mijini. Vilevile kwenda kwenye ngazi za kata ambapo wanawapata Madiwani, kwenda kwenye ngazi za wilaya ambako wanapata Wabunge wa majimbo, kwenda kwenye ngazi za mkoa kwa maana ya upande wa Serikali Kuu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa ni vizuri kila mmoja akatambua wajibu wake katika eneo lake, kwa sababu dhumuni la kufanya huu ugatuaji wa madaraka lilikuwa ni kumpunguzia Rais mzigo wa uwajibikaji katika kuwahudumia wananchi. Hivyo, ni vyema kila mtu kwenye eneo lake akawa tayari kuwahudumia wananchi. Si vyema kusubiri masuala ambayo yanahitaji kuhudumiwa ngazi ya chini kumsubiri mpaka Mheshimiwa Waziri Mkuu aje kumhudumia mwananchi huyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni vyema tujitathmini, ni vyema tutende haki, tuwahudumie wananchi wetu kwa kuwa hiyo ni dhima ambayo Mwenyezi Mungu ametupa. Kesho atakwenda kutuuliza nilikupa nafasi yako uliitumikiajie kwa waja wangu? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba nimpongeze Mheshimiwa Rais kwa kuendelea na jitihada za kukuza ajira katika nchi yetu. Mheshimiwa Rais ametuletea mradi mkubwa sana, Mradi wa Bandari ya Uvuvi; bandari ya kisasa, bandari kubwa ambayo haijawahi kutokea katika nchi za Afrika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, bandari hii inatarajiwa kuzalisha ajira zisizopungua 300, ajira rasmi. Bandari hii kama itafanya kazi ipasavyo upo mnyororo wa thamani wa huduma mbalimbi zitakazofanyika pale zinazohusiana na bandari moja kwa moja; ajira zisizopungua 30,000. Thamani ya bandari hii ni shilingi bilioni 280.5; na mpaka sasa utekelezaji wake umekwishafikia 97%. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna matumaini makubwa sana na bandari hii, hasa kwenye hili eneo la ajira. Tunaona kuna fursa ya vijana kwenda kufanya shughuli za uvuvi wa samaki, tunaona kuna fursa ya vijana na wanawake, maana wanawake wengi huwa wanafanya biashara za samaki. Kwa hiyo, tunaiona fursa kubwa sana ya ajira katika eneo hili. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ombi langu ni kwamba, mpaka sasa hali ya umeme katika eneo la bandari bado si ya uhakika. Hali ya umeme kwenye eneo lile ambalo litahitaji kuwa na majokofu ya kuhifadhi tani zisizopungua 60,000 kwa mwaka si ya uhakika. Umeme tunaoambiwa unaohitajika pale si chini ya megawati 300. Mpaka sasa tunaambiwa tunatumia umeme, tunavuta umeme kutoka Songosongo ambao sina uhakika kama unaweza kukidhi haja. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaiomba Serikali, kwa uzito wa mradi huu na kwa gharama ambazo Serikali imekwishaingiza pale, watuletee umeme wa gridi ya Taifa. Pale sisi Wabunge tunapofanya majukumu yetu tunalala Kilwa, tunalala wapi tunahamahama. Ukikaa Kilwa umeme unakatika kwa siku si chini ya mara 10, ndio ukweli wenyewe ‘Haki ya Mungu’. Siyo chini ya mara 10. Sasa, tunawezaje kuleta mradi mkubwa kama huu halafu hatuna umeme wa uhakika? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, samaki wanahitaji kuhifadhiwa ili wasiharibike, ni perishable; sasa watahifadhiwaje kama hakuna umeme wa uhakika? Kwa hiyo, ninaomba, ili tuweze kuleta matumaini makubwa kwa Taifa letu na kwa vijana wetu na kwa wananchi wetu wanaoitegemea bandari hii, hasa kwenye ajira, basi tunaomba tutekelezewe jambo hili kwa haraka. Kwa sababu, kama tumeshafikia 97% tumebakiza muda mchache wa kumalizia na kuanza, ni vyema basi likatekelezeka hili jambo kwa haraka. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, miundombinu ya barabara pia inahitajika. Kutoka Kilwa Masoko hadi kwenda Nangurukuru na kuelekea sehemu nyingine barabara ile ni mbovu. Kwa hiyo, ni vizuri ikatengenezwa ili kusudi usafirishaji wa samaki na vyombo vya moto vitakavyokuwa vinapita pale viweze upita kwa uhakika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimpongeze tena Mheshimiwa Rais kwa kukuza ajira kwenye sekta ya kilimo. Katika Mkoa wetu wa Lindi tumeona jitihada kubwa zimefanyika za kuchochea ajira kwenye eneo hili la kilimo, kwa sababu kitendo cha Mheshimiwa Rais kuendelea kutuletea pembejeo za ruzuku kumechochea vijana wengi kuingia kwenye kilimo na uzalishaji umeongezeka, hasa kwenye mazao ya kibiashara. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika mazao ya ufuta tumezalisha kilogramu milioni sabini na tano laki saba na sitini, ukilinganisha na mwaka uliopita ambapo tulizalisha kilogramu milioni sitini na nane laki mbili na hamsini na nne. Kwenye zao la korosho tumezalisha kilo milioni mia moja arobaini na tatu laki nne na sitini ukilinganisha na kilo milioni 115, kwa msimu uliopita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tumepata zaidi ya shilingi bilioni 360 kwenye korosho na takribani shilingi bilioni 200 kwenye zao la ufuta. Hii ina-reflect namna ambavyo vijana wetu wanahamasika katika ajira na kujiajiri wenyewe kwenye eneo hili la kilimo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa ombi langu...

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MWENYEKITI: Mheshimiwa muda wako umekwisha.

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, muda umekwisha?

MWENYEKITI: Ndiyo.

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninamalizia. Tunaomba tusaidiwe kuondolewa migogoro ya wafugaji kwa sababu kuna wafugaji wengi sana wanahamia kwenye Mikoa yetu ya Lindi, mkoa ambao ni wa wakulima. Tunashindwa kufanya kilimo kizuri kutokana na mashambulizi makubwa ya mifugo.

MWENYEKITI: Ahsante Mheshimiwa kwa mchango wako.

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninashukuru na ninaunga mkono hoja. (Makofi)

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru kwa kunipa nafasi ili nitoe mchango wangu katika Wizara hii ya Mifugo na Uvuvi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa kumpongeza sana Rais wetu, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kazi kubwa na nzuri ambayo anaifanya, hasa ya kuziongezea thamani sekta hizi za mifugo na uvuvi. Sisi wananchi wa Mkoa wa Lindi tumetengenezewa historia kubwa sana, tumebadilishiwa historia kubwa sana kwa kuletewa bandari ya uvuvi, bandari ya kwanza ya uvuvi katika nchi yetu ya Tanzania.

Mheshimiwa Mwenyekiti, bandari hii ina thamani ya shilingi 280,000,000,000. Tunatarajia kwamba, kama Mheshimiwa Waziri alivyosema, itakuwa na ajira rasmi 300 pamoja na ajira zisizokuwa rasmi, kwa maana ule mnyororo wa thamani, ziko 3,000. Pia ninampongeza Mheshimiwa Rais kwa kuja na mkakati mwingine wa kujenga Bandari ya Uvuvi katika Wilaya ya Bagamoyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimekuwa shuhuda wa hizi bandari zote mbili kwa sababu nilikuwa Mkuu wa Wilaya ya Bagamoyo wakati tunapanga mipango ya kuijenga bandari ile na pia nikaenda kuwa Mkuu wa Wilaya ya Kilwa ambapo nimeshiriki moja kwa moja kwenye zile hatua za awali za kupatikana kwa bandari hii ya uvuvi ya Kilwa. Kwa hiyo ninaweza kusema kwamba kwa kweli nimeshuhudia Mheshimiwa Rais Samia Suluhu Hassan akiahidi anatekeleza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kuwa ni shuhuda mkubwa wa bandari hii ya uvuvi ninawiwa kusema kwamba, ikimpendeza Mheshimiwa Waziri amfikishie salaam Mheshimiwa Rais. Tunatamani sana Bandari ya Uvuvi ya Kilwa ipewe jina la Samia Suluhu Hassan.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa ukanda huu wa Pwani ambako kuna ukubwa wa maelfu ya kilomita na kuna fukwe nzuri za bahari ilikuwa ni sahihi sana kwa Mheshimiwa Rais kutujengea hizi bandari mbili za uvuvi; kwa maana ya Kilwa na upande wa Bagamoyo. Hii inakwenda kuchochea kukuza uchumi wa blue. Bandari hii ni component, haiishii tu kuwa bandari peke yake, ni lazima kuwe na umeme wa uhakika kwenye bandari ili tuweze sasa kufanya kazi vizuri na kwa ufanisi, pia ni lazima kuwe na barabara nzuri. Hili la barabara nitakwenda kulichangia wakati utakapofika kuchangia Wizara ya Ujenzi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye sekta hii ya bandari ya uvuvi katika Wilaya ya Kilwa itachochea pia utalii wa kufanya deep sea fishing kwenye bahari. Pia itasaidia kuondokana na uvuvi haramu, pamoja na kupata samaki ambao watakuwa wamenona. Tunatarajia kuondokana na kuvua kwenye maeneo yenye maji machache kwenda sasa kwenye kina kirefu. Ninaiomba Wizara itusaidie kuwasaidia jamii za wafugaji waliopo katika Wilaya hii ya Kilwa waweze kupewa mafunzo ya kuvua kwenye kina kirefu, lakini wapatiwe zana za kuvua kwenye hicho kina kirefu, zana za kisasa zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pale Kilwa hakuna chuo cha uvuvi. Ninaomba ikiwapendeza; ninajua kuwa kule Mbegani Bagamoyo kuna chuo cha uvuvi, ikiwapendeza watusogezee pia kama ni branch ama ni Tawi la Mbegani lije pale Kilwa ili kurahisisha angalau kupunguza gharama za kutoka pale Kilwa kwenda kule kwenye wilaya nyingine ama kwenye mkoa mwingine kwa ajili ya kupata mafunzo haya ya uvuvi na mafunzo mengine ya kufanya uvuvi wenye tija.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba nichangie kwenye sekta ya mifugo. Tanzania ni nchi ya pili kwa kuwa na mifugo mingi Barani Afrika. Ninaona namna ambavyo mifugo yetu imezagaa, ninaweza kusema imezagaa kwa kutokuwa na utekelezaji wa mipango sahihi ambayo imewekwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitatoa mfano; tuna eneo letu pale linaitwa ninafikiri ni NARCO, ipo Ruvu; lilitengwa kwa ajili ya wafugaji kwenda kufuga mifugo yao pale wakiwa wanakodishwa; lakini mpaka sasa wafugaji wengi wanahama wanatoka kwenye maeneo hayo wanakuja kwenye maeneo ya kusini ambapo sisi wananchi wa Lindi na Mtwara na kwingineko hatujajiandaa kupokea mifugo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa kumekuwa na lindi la mifugo, sijui ni lindi au ni limbi…(Kicheko)

…sisemi wingi, lindi la mifugo katika wilaya zetu hizi za Mkoa wa Lindi wakati huo huo hatuna malisho ya uhakika kwa mifugo hiyo; na kwa bahati mbaya sana mifugo hiyo sasa inakimbilia kwenye maeneo ya wakulima. Tukumbuke hii mikoa yetu huku sisi…

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MWENYEKITI: Muda wako umekwisha Mheshimiwa, malizia.

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, basi niombe, kwamba tuje na mipango mahususi ya kuwaweka wafugaji kwenye maeneo sahihi na salama ili tuepuke migogoro ya wakulima na wafugaji. Kwa kuwa shughuli zetu nyingi ni za kulima zaidi kuliko kufuga.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuunga mkono hoja hii. Ahsante sana. (Makofi)

MHE. ZAINAB R. KAWAWA: Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba kuunga mkono hoja na kuchangia kama ifuatavyo: -

Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nampongeza Mheshimiwa Dkt. Mwigulu Nchemba, Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa kutoa maelekezo ya kuhakikisha migogoro ya ardhi inatatuliwa haraka.

Mheshimiwa Naibu Spika, naipongeza Wizara kwa kuanzisha kliniki ya ardhi na hatimaye kutatua migogoro mingi ya ardhi nchini, lakini pia ninampongeza Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri na timu yote ya Wizara ya Ardhi kwa kazi kubwa wanayoifanya ya kusimamia na kuanzisha mabaraza mapya yanayoshughulikia mashauri mbalimbali ya ardhi nchini.

Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na kazi nzuri inayofanywa na Wizara hii ya kuendelea kushughulikia migogoro ya ardhi, ninaomba nijikite kwenye mpango wa matumizi bora ya ardhi na nitazungumzia zaidi Mkoa wa Lindi.

Mheshimiwa Naibu Spika, ardhi ni rasilimali kuu ya maendeleo katika nchi yetu. Uzoefu mbalimbai unaonesha kuwa binadamu ndiye mtumiaji mkuu wa ardhi ambapo ukubwa wa ardhi hauongezeki bali matumizi ndiyo yanaongezeka. Kama ilivyo katika maeneo mbalimbali ya nchi, ardhi ya Mkoa wa Lindi ambayo sehemu kubwa ina sifa ya vijiji inatumika zaidi kwa shughuli za uzalishaji kwenye kilimo, uvuvi, utalii na madini. Vilevile ina misitu ya asili, uhifadhi wa wanyama pori na uwindaji.

Aidha, ardhi hiyo imebarikiwa kuwa na gesi ya asilia ambayo inafaa kwa kupikia na kuendeshea magari na matumizi ya umeme nchini. Ardhi yetu ina fursa nzuri ya uwekezaji wa viwanda na bado haijatumika kwa wingi.

Mhesimiwa Naibu Spika, hivi karibuni matumizi ya ardhi ya Mkoa wa Lindi yameongezeka kutokana na kuongezeka kwa kasi ya mifugo. Tunashuhudia jamii ya wafugaji inahamasika kupeleka mifugo mingi Mkoa wa Lindi. Sababu zinazoelezwa ni kuwepo kwa malisho ya uhakika kutokana na ardhi yenye rutuba, uwepo wa vyanzo vingi vya mito isiyokauka, na mazingira bora ambayo hayashambulii wala kuathiri afya ya mifugo.

Mheshimiwa Naibu Spika, hii ni hatua kubwa ya kuchochea maendeleo yanayoonekana kwa Mkoa wa Lindi. Ninaishauri sasa Wizara itekeleze Mpango wa Matumizi Bora ya Ardhi kwa Mkoa wa Lindi ili kuainisha maeneo mahsusi yatakayotumika kwa mifugo kwa kutenganisha shughuli za ufugaji na shughuli za kilimo na shughuli nyingine za uzalishaji.

Mheshimiwa Naibu Spika, kuna athari kubwa ya uharibifu wa ardhi endapo mifugo itaendelea kufugwa kiholela bila kuwa na utaratibu na maeneo mahsusi, ikiwemo uharibifu wa mazingira, ardhi kupoteza rutuba ya asili kwa matumizi ya kilimo, lakini athari mbaya zaidi ambayo inaendelea hadi hivi sasa ni kuwepo kwa migogoro ya wananchi hivyo kukosekana kwa amani baina ya wakulima na wafugaji.

Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba jukumu hili lisiachiwe halmashauri za wilaya bali Wizara hii ijikite kuainisha maeneo ya matumizi ya ufugaji sambamba na maeneo yatakayofaa kuwekeza kwenye viwanda vya kuchakata nyama, viwanda vya ngozi na kadhalika, hii itasaidia kuchochea ukuaji wa uchumi kwa jamii, kwani ajira itaongezeka.

Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya mchango huo ninaitakia utekelezaji mwema wa bajeti ya mwaka 2026/2027 nikiamini kwamba kwa umakini na umahiri wa Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri ushauri huu utapokelewa kwa mikono miwili. Nawasilisha.