MHE. DKT. CHARLES J. SUNGURA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru sana kwa kunipa nafasi jioni hii ili kuchangia katika Wizara hii ya Kilimo. Kwanza nitoe pongezi nyingi kwa Wizara na Mheshimiwa Waziri wa Kilimo ndugu yangu Mheshimiwa Chongolo kwa wasilisho zuri. Ninaomba nianze kusema kwamba ninaunga mkono hoja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nipo hapa kwa ajili ya kuwakilisha Jimbo la Handeni. Jimbo la Handeni ni wakulima wakubwa sana wa zao la mahindi, tunalima sana mahindi na tunategemea sana mahindi katika kilimo, lakini pia katika biashara.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mwaka wananchi wa Jimbo la Handeni wanalima tani takribani 120,000 mpaka 150,000; na kwa wastani wananchi hawa wanatoa gunia tano mpaka nane kwa hekari moja. Ukiangalia Jimbo la Handeni lina wastani wa hekta 600,000 mpaka 700,000, ambazo ndizo zinazowezekana kufanyika kilimo cha mahindi. Hata hivyo, kwa masikitiko makubwa wananchi hawa wanalima hekta 60,000 mpaka 80,000 tu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii ni kwa sababu uwekezaji bado ni mdogo katika ulimaji wa mahindi Jimbo la Handeni. Takribani 85% ya vijana ndiyo wanaolima mahindi, lakini wanalima katika mazingira magumu sana. Hawana pembejeo za kutosha, hawana viuatilifu, hawana mbolea na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo niiombe Wizara ihakikishe kwamba inaongeza jitihada kubwa sana kwa wananchi hawa ili waweze kulima mahindi kwa tija kubwa sana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Jimbo la Handeni pia linaweza kustawi korosho, ufuta pamoja na mbaazi. Ninashangaa pia Wizara kwamba bado imeweka jitihada ndogo sana kuhakikisha kwamba mazao haya yanakuwa improved katika Jimbo la Handeni.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka jana tumepewa takribani miche 17,500 ya korosho; lakini ukifananisha na wenzetu wa Kusini wamepewa miche takribani 4,220,000 ndani ya mwaka mmoja. Kwa hiyo utaona kwamba bado uwekezaji ni mdogo sana katika Jimbo la Handeni na katika Wilaya ya Handeni na Mkoa wa Tanga kwa ujumla.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka jana tumevuna tani 97.5 tu za korosho. Kwa hiyo unaona kwamba bado uwekezaji huu ni mdogo sana; na zao la korosho ni zao muhimu sana kwa wananchi wa Handeni, kwa sababu kutegemea mahindi kama zao la biashara bado haina tija sana kwa wananchi wangu wa Jimbo la Handeni.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiangalia tabia ya nchi au ecological characteristics za Jimbo la Handeni na Mkoa wa Lindi vinafanana. Kwa mfano PH Jimbo la Handeni tuna PH ya ardhi 4.5 mpaka 6.5, ni sawasawa na Mikoa ya Kusini. Joto ni 20-30 degree centigrade ambazo ni sawasawa na Mikoa ya Lindi. Altitude from sea level kule tuna 400 hadi 700, ni sawasawa na mikoa inayolima korosho. Ukiangalia udongo navyo vinafanana, kwa hiyo sioni sababu ni kwa nini Wizara haiweki mkazo katika zao la korosho kwenye Jimbo la Handeni.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe sana Wizara hii watakapotoka hapa wanapokuja kwenye majumuisho yao waje na mkakati wa namna ya kubadilisha Jimbo la Handeni liweze kulima zao la korosho, zao la ufuta lakini pamoja na mbaazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mwananchi wa Jimbo la Handeni akitaka kununua bati 30 ili ajenge kibanda chake inamlazimu lazima aandae shilingi 750,000. Fedha hizi ni lazima auze gunia 15 za mahindi, ni sawasawa na amelima eka tatu ili aweze kununua bati 30 tu za gauge 30. Ukimfananisha mwananchi huyu huyu wa Mikoa ya Kusini wanaolima korosho, yeye atahitaji miti 30 tu ya korosho kupata 750,000.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ninadhani unaona ni namna gani zao hili ni muhimu sana kwa Jimbo langu la Handeni. Hii itasaidia sana wananchi wale waweze kubadilika kiuchumi kwa sababu nguvu wanazo, lakini tunahitaji tu kuwa-boost kidogo kutoka katika Wizara yake ya Kilimo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie pia upande wa machungwa. Sisi ni wakulima wazuri sana wa machungwa, lakini bado machungwa yale hayana thamani stahiki. Wanatumia sana madalali ambao wanaenda shambani watanunua shilingi nane hadi shilingi 10, lakini chungwa inapaswa kuuzwa shilingi 50 mpaka shilingi 100. Kwa hiyo niiombe Wizara kupitia taasisi ya mazao mchanganyiko (COPRA) watuletee cold rooms ili wale wananchi waweze kuhifadhi machungwa yao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sitamani kuona chungwa liuzwe katika msimu mmoja. Ninatamani kuona chungwa liuzwe ndani ya mwaka mzima; Januari, Februari, Machi hadi Disemba wananchi waweze kuuza machungwa yao kulingana na soko linavyoenda. Kwa hiyo niwaombe tafadhali sana Wizara watuletee cold rooms katika maeneo yale ya Handeni ili tuweze kuhifadhi machungwa yetu na tuyauze kwa bei nzuri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, takribani 40% ya machungwa yote yanaharibika shambani; kwa kweli ni kuwa unfair sana kwa wakulima hawa. Kwa hiyo, mwisho kabisa niwasisitize tena, cold rooms ni muhimu sana katika Jimbo la Handeni. Ikishindikana cold rooms, basi watuletee viwanda vya kusindika machungwa ili tuongeze thamani ya zao hili.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana kwa kunipa nafasi. (Makofi)

MHE. DKT. CHARLES J. SUNGURA: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante sana kwa kunipa nafasi ya kuchangia katika Wizara hii ya Ujenzi. Kwanza nitoe shukrani zangu za dhati kwa Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa sababu Mkoa wa Tanga umetengewa takribani shilingi 78,000,000,000 kwa ajili ya ukarabati wa uwanja wetu wa ndege. Fedha hizi zitasaidia katika upanuzi wa uwanja ule kwa sababu mpaka dakika hii eneo la kutua na kurukia ndege ni meta 1,268 ambazo zilisababisha mpaka ndege kubwa zitakuwa hazitui pale Tanga lakini kwa fedha hizi tayari itaweza kuongeza mpaka meta 2,500 takribani kilometa 2.5 ambayo itawezesha kutua kwa ndege kubwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, hata hivyo, fedha hizi pia zitasaidia katika ujenzi wa eneo la kuegesha ndege, pia ujenzi wa jengo jipya la abiria pamoja na mnara wa kuongozea ndege. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, mradi huu utakapokamilika utasaidia sana wananchi wa Mkoa wa Tanga hasa katika kukuza utalii pamoja na kuchochea biashara katika Mkoa wetu wa Tanga. Kwa maana hiyo ninamshukuru sana Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa sababu ya fedha hizi shilingi 78,000,000,000 ambazo zitakwenda kusaidia kukuza utalii pamoja na biashara katika mkoa wetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba sasa nijikite katika barabara zetu za kimkakati. Ukiangalia Mkoa wa Tanga tuna hii Barabara yetu ya Tanga – Segera - Chalinze. Barabara hii ni mshipa mkubwa sana katika maendeleo ya Mkoa wetu wa Tanga na Jimbo la Handeni. Kwa sababu barabara hii si kwamba tu inaunganisha mkoa na mkoa, lakini pia inaunganisha Tanzania na Nchi ya jirani ya Kenya, kwa maana hiyo ni barabara muhimu sana. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa mfano sasa hivi ukiangalia Bandari ya Tanga imetanuka, kutanuka kwa Bandari ya Tanga kunaongeza msongamano mkubwa wa maroli katika Barabara yetu ile ya Segera - Tanga - Chalinze. Kwa maana hiyo ninamwomba Mheshimiwa Waziri atakapokuja hapa aje na maelezo yaliyonyooka ya kwamba ni lini miradi hii itaanza ili kuhakikisha barabara hii inaongezeka, lakini pia inatanuliwa kutoka njia mbili kuwa njia nne.

Mheshimiwa Naibu Spika, hata hivyo, ninaomba Waziri atambue kwamba Ukanda wetu wa Pwani kuanzia Chalinze, Mkata, kwa Msisi, kwenda Kwedizinga, Kabuku, Segera mpaka Tanga ni ukanda ambao una viwanda, ni ushoroba ambao una viwanda vingi. Katika kongani za viwanda za Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan anakwenda jenga viwanda vingine zaidi katika ukanda ule kwa maana hiyo tutegemee kuongezeka kwa malori mengi sana mbali na haya ambayo yanatoka katika bandari zetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo ninaomba kumsisitiza Mheshimiwa Waziri, atakapokuja atupe uhakika namna gani hii barabara itaenda kujengwa na lini itaenda kujengwa. Barabara hii ni East African Highway nilishasema mwanzo inaunganisha Nchi jirani ya Kenya kupitia Handeni kwa maana hiyo bado umuhimu wake ni mkubwa sana. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hata hivyo, mbali na hapo barabara hii inaruhusu magari yanayotoka upande wa kaskazini kwa maana ya Kilimanjaro na Arusha yanapita katika njia ile, hivyo msongamano bado ni mkubwa zaidi. Ninaomba atakapokuja pia atupe maelezo yaliyonyooka, sina lengo la kushika shilingi, lakini nataka maelezo yaliyonyooka. Ni lini barabara hii itajengwa. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ipo Barabara nyingine kutoka Handeni - Mziha - Turiani yenye kilometa 108. Barabara hii ni shortcut ya usafiri wa mizigo kutoka Bandari ya Tanga kama nilivyosema, lakini pia na maeneo mengine ya kaskazini kwa maana ya Arusha na Kilimanjaro barabara hii itasaidia kurahisisha usafiri wa mtu ambaye anazunguka kupitia Chalinze mpaka Morogoro.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo, barabara hii ikitengenezwa inakuwa ni shortcut. Kwa mfano mtu anayetoka Handeni apitie Chalinze mpaka Morogoro mpaka Dumila atatumia takribani masaa sita na nusu, lakini kama itawekwa lami mtu atatoka Handeni mpaka Dumila atatumia masaa mawili na nusu.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa maana hiyo tuiangalie hii barabara kwa jicho la kiuchumi kwa sababu ni barabara muhimu sana na pia itachagiza sana mizigo inayotoka kwenye Bandari yetu ya Tanga itapita katika barabara hii lakini pia itaenda maeneo mengine ya Iringa na maeneo mengine ya Nyanda za Juu Kusini. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ipo barabara nyingine ninaomba niizungumzie, ipo barabara inayotoka Mkata - Pozo - Kwa Msisi. Barabara hii inasikitika kwamba ni miongoni mwa barabara za RISE za World Bank, lakini mpaka dakika hii sijaona Wizara kama wameitangaza. Kwa hiyo, ninaomba anapokuja kwenye majumuisho atuambie ni lini atatangaza barabara hii ili zabuni itangazwe na iweze kujengwa wananchi wangu wa Kwamkata Kwamsisi na Pozo waweze kunufaika. (Makofi)

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

NAIBU SPIKA: Ahsante sana.

MHE. DKT. CHARLES J. SUNGURA: Mheshimiwa Naibu Spika, lakini mwisho kabisa…
NAIBU SPIKA: Mheshimiwa, muda wako umekwisha malizia.

MHE. DKT. CHARLES J. SUNGURA: Mheshimiwa Naibu Spika, ninashukuru sana. Lipo Daraja la Mto Mligazi, daraja hili linaunganisha Kata ya Kwasunga pamoja na Kata ya Miono. Nimshukuru Mheshimiwa Waziri kwa sababu ameshalitembelea na nimeshamletea BOQ ya shilingi 989,000,000.

Mheshimiwa Naibu Spika, ninamwomba sasa kwenye majumuisho yake aniambie kama mwaka huu kama alivyoahidi atalijenga daraja lile.

Mheshimiwa Naibu Spika, ninakushukuru sana na ninaunga mkono hoja. (Makofi)