NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Salim Mussa Omar kwamba Serikali inafahamu na inatambua uzito mkubwa na umuhimu wa kupeleka ndege hiyo Pemba na ndiyo maana imeshaanza mchakato. Alichokifanya ni kutukumbusha, nasi tutajitahidi kuongeza kasi zaidi ili angalau ndugu zetu Wapemba waweze kusafiri kama inavyotakiwa. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kujibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Mbunge, kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Naibu Spika, swali la kwanza kuhusu lini, ni ndani ya Mwaka huu wa Fedha 2023/2024.

Mheshimiwa Naibu Spika, swali la pili kuhusu ni midaki mingapi itajengwa kwenye eneo hili ni kwamba hakuna mpango wa kuongeza kwenye eneo la Azam Link kwa sababu tayari umeshapatikana mmoja na kama kutakuwa na uhitaji tutakwenda kwenye maeneo mengine yenye uhitaji mkubwa.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, naomba kujibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Asha Abdullah Juma kama alivyoeleza.

Mheshimiwa Spika, moja kuhusu tafiti, Shirika letu kwanza, mashirika ya ndege sio moja yako mengi kama alivyosema Mheshimiwa Spika, lakini kwa kuwa amegusia kwenye ATCL specific, ni kwamba tafiti zinafanyika lakini kwa kuwa jukumu la Bunge ni kushauri Serikali tutaongeza pengine utafiti zaidi ili kwenda sambamba na hoja yake.

Mheshimiwa Spika, kuhusu hoja namba mbili ya kwamba je, hatuoni hatari ya kupoteza soko, nadhani ni jambo ambalo pia linazungumzika kupitia utafiti huo ambao tunaenda nao ambao ameusema kama alivyoshauri tutaendelea kujipima, lakini kwa sasa hivi ATCL haijapoteza soko kwa sababu ipo kwenye ushindani na viwango vilivyowekwa ni kwa mujibu wa ushindani kama nilivyosema kwenye jibu la msingi. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, tumepokea ushauri wa Mheshimiwa Priscus Tarimo kuhusiana na kuanzisha route inayokwenda Kilimanjaro, nafikiri Serikali itakapokuwa tayari basi ataweza kuarifiwa. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, naomba kujibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Asya kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Spika, Chuo cha Usafirishaji ambacho kiko pale Dar es Salaam kina wanafunzi 14,464 na katika wanafunzi hao asilimia 99.2 ni wanafunzi wa Kitanzania na asilimia 0.8 ni wanafunzi wa nje.

Mheshimiwa Spika, chuo kimeendelea na programu mbalimbali za kuhakikisha kinaongeza wanafunzi wengi kama ambavyo imeulizwa na Mheshimiwa Mbunge ikiwa ni kwa ajili ya kuhakikisha tunaongeza forex, lakini pia kwa ajili ya kuongeza experience kwa wanafunzi wetu.

Mheshimiwa Spika, programu mbalimbali zimefanyika katika chuo hicho ikiwa ni pamoja na kushirikiana na Balozi zetu za nje kukitangaza chuo chetu kimataifa. Vile vile tumeshiriki katika mikutano mbalimbali mingine imefanyika Nchini Rwanda kwa ajili ya kuongeza na kutangaza chuo chetu.

Mheshimiwa Spika, kama hilo halitoshi, chuo chetu kwa sasa kinaandaa mkutano mkubwa tarehe 18 mpaka tarehe 20 mwezi ujao ambao ni First International Conference on Transport and Logistics and Management ili kuleta wadau mbalimbali wa ndani na nje ya nchi kuhakikisha kwamba pengine tunaweza kujitangaza zaidi na kupata wanafunzi wengi zaidi, ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, kwanza kwa niaba ya Serikali nipokee pongezi za dhati za Mheshimiwa Manyanya kwa sababu ni kwa muda mrefu Wananchi wa Ruvuma na mikoa ya jirani wamekuwa wakitamani kuona bandari hii inafanyiwa uboreshaji na tayari Serikali ya Awamu ya Sita imeshaanza utekelezaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake pili anauliza kuhusu bandari ndogondogo kama za Liuli, Njambe na maeneo mengine. Hizi bandari zote zimejumuishwa katika mpango kabambe ambao ni The Updated National Proposed Master Plan 2022/2023 mpaka 2026/2027 ambazo zipo kwenye mpango wa kuboreshwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nikija kwenye swali la kwanza ambalo ndio swali kubwa linaulizwa na Wabunge karibu wote wa Nyanda za Juu Kusini pamoja na Kusini. Kwamba ni lini sasa reli ya SGR ya kutoka Mtwara mpaka Mbamba Bay itaanza kujengwa na pengine reli hii wengine wanakwenda mbele zaidi wanataka kufahamu kuunganisha mpaka Liganga na Mchuchuma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pengine nieleze kwa ufupi tu kwamba, Serikali inao mpango kwamba inatambua umuhimu na ukubwa wa mradi huu wa SGR ya Southern Corridor ambao ndani yake una miradi zaidi ya sita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, moja reli hii ikijengwa ya kilometa 1,000 kutoka Mtwara kwenda mpaka Mbamba Bay kwenda mpaka Liganga na Mchuchuma utawezesha kusafirisha makaa ya mawe ambapo Mungu ametujalia zaidi ya metric tons milioni 400 na yaligundulika zaidi ya miaka pengine mia moja iliyopita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili itatusaidia makaa ya mawe yale yakishatengenezwa yataanza kuzalisha umeme zaidi ya megawati 600; nusu yake yakayeyushe chuma pale Liganga, nusu yake yaingie kwenye Gridi ya Taifa lakini kama haitoshi meli hii pia inakwenda kutoa ajira na inakwenda kutoa pia chuma ambacho kinakwenda kutengenezea magari na vitu mbalimbali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninyi mnafahamu Watanzania kwamba kwa sehemu kubwa zaidi ya asilimia 100 tunaagiza chuma kutoka nje jambo ambalo linachukua fedha zetu nyingi zaidi. Hivyo basi, Serikali kwa kutumbua umuhimu huo mkubwa; moja, imeshaanza kutengeneza uboreshaji mkubwa wa Bandari ya Mtwara ili mzigo upatikane kwa wingi zaidi; lakini pili, inaongeza bandari nyingine ya pili ya kisiwa mgao ili bidhaa chafu zote kwa maana ya makaa ya mawe, simenti na kadhalika ipitie pale.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu ipo kwenye mpango wa kuhuisha stadi iliyofanyika miaka ya nyuma kwa maana ya kutafuta mshauri mwelekezi kuhuisha ile reli ili tuweze kujua mahitaji yake ni yapi. Mara tu baada ya kukamiliisha tunategemea kuanza kuijenga kwa mfumo wa PPP na hatimaye tunaamini likikamilika hili ni moja kati ya mambo ambayo Mheshimiwa Rais wetu anayapigania na kwa msaada wa Mwenyezi Mungu atakayakamilisha na hivyo kwenda kufufua uchumi wetu kwa kiasi kikubwa zaidi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, Serikali ya awamu ya sita imejipambanua katika kutenda. MV Liemba ni kiungio kubwa la Ziwa Tanganyika na wananchi wote wanaotumia ziwa hilo. Tumekwishasaini mkataba mwaka jana mwezi Novemba na ndani ya mwaka mmoja tutakuwa tumeshakamilisha ukarabati na ili Wananchi wa Kigoma na maeneo jirani wasubiri kwa hamu tunakwenda kukamilisha meli yao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, nafikiri Mheshimiwa Mtenga anataka kupata pengine ufafanuzi wa ziada. Nimekwishasema na naomba nirejee. Tulishaanza SGR ya kutoka Dar es Salaam kwenda mpaka Isaka, tumekwishaenda na SGR kutoka Dar es Salaam tumekwenda mpaka Kigoma sasa tunakwenda mpaka Msongati Burundi. Awamu inayofuatia Serikali ya Awamu ya Sita imejipambanua na imejiwekea malengo ya kwenda SGR Kusini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimtoe mashaka uongozi wa Serikali ya Awamu ya Sita unakwenda kujenga reli ya SGR ya kusini ambayo ni Mtwara Corridor kama nilivyosema. Hii inakwenda kuungana pamoja na uboreshaji mkubwa wa Airport kama nilivyosema sambamba na uboreshaji mkubwa wa maeneo ambayo nimeyaeleza pale awali, kwa hiyo, nimtoe mashaka Mheshimiwa Mbunge.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, siyo tu meli ya mizigo na abiria kama alivyouliza Mheshimiwa Mbunge. Serikali imesaini tayari mkataba, tumeanza kujenga kiwanda cha kutengeneza meli nyingi nyingi katika Ziwa Tanganyika. Ambapo kiwanda hicho kitahusika na kutengeneza meli za mizigo na abiria na kukarabati zilizopo, hili linakwenda sambamba na uboreshaji mkubwa wa meli ambazo zipo za akina Mwongozo, Sangala pamoja na kina Liemba kama ilivyoulizwa na Mheshimiwa Sylvia pale awali.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, hii hoja ya Mheshimiwa Venant naomba niichukue tuifatilie halafu tuifanyie kazi baada ya kupata taarifa zake za kina.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza sana Mheshimiwa Eng. Mwanaisha kwa kazi yake kubwa anayofanya ya kufuatilia mchakato wa miundombinu katika Mkoa wa Tanga. Serikali imeshaanza kufanya mambo mengi katika eneo hilo, mojawapo ni ukarabati wa hiyo Bandari ya Tanga lakini pia uwepo wa fursa kama bomba la mafuta ni hatua muhimu kwenye kuelekea Tanga kuwa eneo muhimu sana la kiuwekezaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ameuliza kama je, tuko tayari kushirikiana na Wizara nyingine, ni kweli, tuko tayari kushirikiana na sekta nyingine ikiwemo Wizara ya Viwanda na Biashara kuhakikisha kwamba viwanda vilivyokuwa vimefungwa na vimefanya vizuri miaka ya 1990 na huko nyuma vinafufuliwa ili angalau bandari hiyo iweze kupata mizigo. Mojawapo ya mambo ambayo tunayafanya ni pamoja na kufufua pia uwanja wa ndege wa Tanga ili ndege kubwa na za kati ziweze pengine kuanza kutumia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali la pili ameuliza kuhusu Bandari ya Mwambani, kwenye mpango wetu mkakati wa mwaka 2045 hiyo ni moja kati ya maeneo ambayo tunatazama kwa jicho la karibu zaidi. Kwa sasa hivi, moja tumeshakamilisha mabadiliko ya sheria ya PPP na hivyo tunakaribisha mtu yeyote anayetaka kuja kushirikiana nasi katika kuendeleza bandari hiyo ili kwa pamoja tuweze kuhakikisha kwamba Bandari ya Mwambani inafanya vizuri zaidi. Ahsante. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza Mheshimiwa Profesa kwa sababu swali lake linagusa sehemu kubwa sana ya maeneo ya Mashariki na Kati mwa Tanzania. Kwa kuwa reli hii ilikuwa ni muhimu sana miaka ya nyuma kwa nchi za SADC kuanzia nchi za South Africa mpaka Uganda, Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Jemedari Dkt. Samia Suluhu Hassan inao mkakati madhubuti wa kufanyia kazi jambo hili.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ameuliza ni lini, jibu ni Mwaka huu wa Fedha 2023/2024, tumekwishaanza mchakato wa kimanunuzi na pengine ifikapo mwezi Februari tayari tutakuwa kwenye hatua kubwa zaidi.

Swali la pili anauliza ni upi mkakati wa Serikali wa kuifanya Kilosa kuwa logistic hub, kwa sababu tayari reli ya MGR, SGR na TAZARA zinaungana, kwanza nataka kumhakikishie kupitia SGR na MGR, tutajenga kituo kikubwa cha mizigo katika eneo hilo la Kilosa na tayari tumeshaanza upembuzi yakinifu katika kuhakikisha tunatimiza jambo hilo na hivyo kuifanya Kilosa kuwa ni Logistic hub kama ambavyo Mheshimiwa Mbunge ameuliza hapo awali kwenye swali lake la nyongeza.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, naomba kujibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Mashimba Mashauri Ndaki.

Mheshimiwa Spika, la kwanza, amezungumzia kuhusiana na watu wengi kutoka nje ya eneo la mradi. Moja, nimetoa takwimu ya watu ambao wameajiriwa kutoka kwenye eneo hilo katika Mkoa wake wa Shinyanga.

Pili, nimkumbushe tu Mheshimiwa Mbunge kwamba mradi huu ni wa Kitaifa. Hata hivyo, Serikali itaendelea kumsimamiwa na kumsisitiza kwamba, anatafuta kwanza wafanyakazi kwenye eneo husika kabla hajepeleka kipaumbele kwenye maeneo mengine ya nje ya eneo husika.

Mheshimiwa Spika, hoja yake pili ni kuhusiana na michango ya NSSF, kwamba pengine mkandarasi anasuasua. Tunafahamu Sheria ya NSSF (The National Social Security Act) Revised ya 2018 Cap. 50, inamtaka mkandarasi au mwajiri kuhakikisha kwamba anapeleka makato hayo NSSF mapema iwezekanavyo.

Mheshimiwa Spika, tunatambua kwamba kuna changamoto kubwa sana kwenye upande wa mkandarasi huyu kwa sasa. Tayari tumeshaanza vikao kupitia wenzetu Ofisi ya Waziri Mkuu, kwa ajili ya kukaa naye na kuweka commitment, mara tu anapolipwa fedha aweze kupeleka michango hiyo kwenye Mifuko ya Hifadhi za Jamii. Pia, aweze kuwalipa na wazabuni mbalimbali wa ndani. (Makofi)

SPIKA: Mheshimiwa Waziri wa Nchi, Ofisi ya Waziri Mkuu, naona umesimama.

WAZIRI WA NCHI, OFISI YA WAZIRI MKUU, KAZI, AJIRA, VIJANA NA WENYE ULEMAVU: Mheshimiwa Spika, ahsante sana na namshukuru sana Mheshimiwa Naibu Waziri kwa majibu yake mazuri, napenda tu kuongezea kwenye kile kipengele cha mkandarasi kutopeleka michango kwenye Mfuko wa Taifa wa Hifadhi ya Jamii (NSSF).

Mheshimiwa Spika, nakiri kweli kuna madai ambayo mkandarasi anadaiwa na Mfuko umekuwa ukifatilia madai hayo na kuna makubaliano ambayo NSSF imeweka na mkandarasi ambapo tunataka madeni haya yakamilike ndani ya mwaka mmoja.

Mheshimiwa Spika, nimesimama pia kuliarifu Bunge lako Tukufu kwamba, kuna utaratibu ambao umewekwa kati ya NSSF na mkandarasi kwa wale ambao wanatakiwa kulipwa mafao yao sasa, kuna utaratibu maalum wa fedha zao kupatikana ili wasiathirike na malipo hayo.

Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, nikuhakikishie kwamba, kama Wizara ambayo tunasimamia mifuko ya hifadhi ya jamii, tutahakikisha kwamba madeni haya tunayafatilia ili haki za wafanyakazi zisipotee. Ahsante sana.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, kwanza kwa niaba ya Serikali nipokee pongezi za dhati za Mheshimiwa Manyanya kwa sababu ni kwa muda mrefu Wananchi wa Ruvuma na mikoa ya jirani wamekuwa wakitamani kuona bandari hii inafanyiwa uboreshaji na tayari Serikali ya Awamu ya Sita imeshaanza utekelezaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake pili anauliza kuhusu bandari ndogondogo kama za Liuli, Njambe na maeneo mengine. Hizi bandari zote zimejumuishwa katika mpango kabambe ambao ni The Updated National Proposed Master Plan 2022/2023 mpaka 2026/2027 ambazo zipo kwenye mpango wa kuboreshwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nikija kwenye swali la kwanza ambalo ndio swali kubwa linaulizwa na Wabunge karibu wote wa Nyanda za Juu Kusini pamoja na Kusini. Kwamba ni lini sasa reli ya SGR ya kutoka Mtwara mpaka Mbamba Bay itaanza kujengwa na pengine reli hii wengine wanakwenda mbele zaidi wanataka kufahamu kuunganisha mpaka Liganga na Mchuchuma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pengine nieleze kwa ufupi tu kwamba, Serikali inao mpango kwamba inatambua umuhimu na ukubwa wa mradi huu wa SGR ya Southern Corridor ambao ndani yake una miradi zaidi ya sita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, moja reli hii ikijengwa ya kilometa 1,000 kutoka Mtwara kwenda mpaka Mbamba Bay kwenda mpaka Liganga na Mchuchuma utawezesha kusafirisha makaa ya mawe ambapo Mungu ametujalia zaidi ya metric tons milioni 400 na yaligundulika zaidi ya miaka pengine mia moja iliyopita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili itatusaidia makaa ya mawe yale yakishatengenezwa yataanza kuzalisha umeme zaidi ya megawati 600; nusu yake yakayeyushe chuma pale Liganga, nusu yake yaingie kwenye Gridi ya Taifa lakini kama haitoshi meli hii pia inakwenda kutoa ajira na inakwenda kutoa pia chuma ambacho kinakwenda kutengenezea magari na vitu mbalimbali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninyi mnafahamu Watanzania kwamba kwa sehemu kubwa zaidi ya asilimia 100 tunaagiza chuma kutoka nje jambo ambalo linachukua fedha zetu nyingi zaidi. Hivyo basi, Serikali kwa kutumbua umuhimu huo mkubwa; moja, imeshaanza kutengeneza uboreshaji mkubwa wa Bandari ya Mtwara ili mzigo upatikane kwa wingi zaidi; lakini pili, inaongeza bandari nyingine ya pili ya kisiwa mgao ili bidhaa chafu zote kwa maana ya makaa ya mawe, simenti na kadhalika ipitie pale.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu ipo kwenye mpango wa kuhuisha stadi iliyofanyika miaka ya nyuma kwa maana ya kutafuta mshauri mwelekezi kuhuisha ile reli ili tuweze kujua mahitaji yake ni yapi. Mara tu baada ya kukamiliisha tunategemea kuanza kuijenga kwa mfumo wa PPP na hatimaye tunaamini likikamilika hili ni moja kati ya mambo ambayo Mheshimiwa Rais wetu anayapigania na kwa msaada wa Mwenyezi Mungu atakayakamilisha na hivyo kwenda kufufua uchumi wetu kwa kiasi kikubwa zaidi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, Serikali ya awamu ya sita imejipambanua katika kutenda. MV Liemba ni kiungio kubwa la Ziwa Tanganyika na wananchi wote wanaotumia ziwa hilo. Tumekwishasaini mkataba mwaka jana mwezi Novemba na ndani ya mwaka mmoja tutakuwa tumeshakamilisha ukarabati na ili Wananchi wa Kigoma na maeneo jirani wasubiri kwa hamu tunakwenda kukamilisha meli yao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, nafikiri Mheshimiwa Mtenga anataka kupata pengine ufafanuzi wa ziada. Nimekwishasema na naomba nirejee. Tulishaanza SGR ya kutoka Dar es Salaam kwenda mpaka Isaka, tumekwishaenda na SGR kutoka Dar es Salaam tumekwenda mpaka Kigoma sasa tunakwenda mpaka Msongati Burundi. Awamu inayofuatia Serikali ya Awamu ya Sita imejipambanua na imejiwekea malengo ya kwenda SGR Kusini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimtoe mashaka uongozi wa Serikali ya Awamu ya Sita unakwenda kujenga reli ya SGR ya kusini ambayo ni Mtwara Corridor kama nilivyosema. Hii inakwenda kuungana pamoja na uboreshaji mkubwa wa Airport kama nilivyosema sambamba na uboreshaji mkubwa wa maeneo ambayo nimeyaeleza pale awali, kwa hiyo, nimtoe mashaka Mheshimiwa Mbunge.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, siyo tu meli ya mizigo na abiria kama alivyouliza Mheshimiwa Mbunge. Serikali imesaini tayari mkataba, tumeanza kujenga kiwanda cha kutengeneza meli nyingi nyingi katika Ziwa Tanganyika. Ambapo kiwanda hicho kitahusika na kutengeneza meli za mizigo na abiria na kukarabati zilizopo, hili linakwenda sambamba na uboreshaji mkubwa wa meli ambazo zipo za akina Mwongozo, Sangala pamoja na kina Liemba kama ilivyoulizwa na Mheshimiwa Sylvia pale awali.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimwa Mwenyekiti, hii hoja ya Mheshimiwa Venant naomba niichukue tuifatilie halafu tuifanyie kazi baada ya kupata taarifa zake za kina.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI (MHE. DAVID M. KIHENZILE): Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nimpe uhakika Mheshimiwa Mbunge wa Kilwa Kusini kwamba, Serikali ya Awamu ya Sita inayo dhamira ya dhati ya kuboresha Uwanja wa Ndege wa Kilwa Masoko. Pia, hiyo inakwenda sambamba na uwekezaji mkubwa unaofanyika pale wa kujenga bandari kubwa kwa ajili ya uvuvi.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, namhakikishia kwamba mpango wa Serikali uko pale pale, mara baada ya wenzetu wa Wizara ya Fedha kukamilisha taratibu za ndani, fidia hiyo kwa wananchi hao itaanza kulipwa. Hilo moja.

Mheshimiwa Naibu Spika, swali la pili anauliza je, niko tayari kuambatana naye baada ya kumaliza Bunge hili. Amekiri mwenyewe nilikwenda pale pamoja na wenzangu nikiwa Mwenyekiti wa Kamati Kilimo na Mifugo. Vile vile, nimekwenda hapo juzi kukagua bandari hiyo na uwanja huo. Niko tayari kwenda pamoja naye ili tukawape uhakika wananchi hao ambao wanamwamini Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan ili waendelee kujenga imani naye.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI (MHE. DAVID M. KIHENZILE): Mheshimiwa Naibu Spika, nipende kumhakikishia Mheshimiwa Ramadhan Suleiman Ramadhan kama nilivyosema hapo awali. Hatua ya kwanza ambayo Serikali inafanya ni kufanya uthamini au upembuzi yakinifu na usanifu wa kina ambao utaweza kutusaidia kujua nini kinapaswa kufanyika. Pia, mara baada ya kukamilisha hatua hiyo, hatua itakayofuatia itakuwa ni kuanza kufikiria au kuanza mchakato kwa ajili ya ujenzi. Kwa sababu, Serikali imeendelea kufanya maboresho makubwa sana kwenye bandari zetu nchini ikiongozwa na Bandari yetu kubwa ya pale Dar es Salaam.

Mheshimiwa Naibu Spika, namba mbili; kama nilivyojibu swali la kwanza, katika usanifu huu unaoendelea kwa ajili ya ghati letu jipya la Dar es Salaam, utaambatana pamoja na ufungaji wa mashine ya ukaguzi wa kisasa ambao utatumia teknolojia ya kisasa ya ukaguzi kwa ajili ya abiria na mizigo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, moja, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba Wizara ya Uchukuzi na Serikali kwa ujumla itaendelea kusisitiza na kusimamia sheria zote zilizowekwa kama nilivyotaja pale awali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili, kama nilivyoeleza, tunatambua na kuthamini ujuzi mkubwa walioupata vijana katika ujenzi wa reli inayoendelea. Pengine nitumie nafasi hii pia kulitaarifu Bunge lako Tukufu kwamba Taifa letu linaweza kuwa miongoni mwa mataifa ya awali ambayo yatakuwa na vijana wengi wenye uwezo mkubwa wa kujenga reli. Kwa sababu kama unavyofahamu, katika takribani kilometa 72,000 za reli iliyojengwa barani Afrika, zaidi ya nusu inajengwa Tanzania. Hivyo tunakwenda kuwa na manpower kubwa ya vijana wenye uwezo, uzoefu na ustadi mkubwa. Hivyo uzoefu na uwezo huo tutauthamini na kuhakikisha tunautumia ndani ya nchi yetu na hata wakati mwingine kuwa-recommend kwenye maeneo ya nje ya nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali ya Awamu ya Sita inatambua umuhimu wa ajira kwa vijana na imefanya mambo mengi. Ajira mbalimbali zimeendelea kutangazwa Serikalini, kwenye taasisi zake na kadhalika, hiyo ni moja. Pili, tumeendelea kuvutia uwekezaji mkubwa kwenye Taifa letu. Katika kipindi kifupi kilichopita, wawekezaji wameongezeka zaidi na miradi imefunguliwa. Tatu, miradi yetu, kwa mfano ya sekta hii kama nilivyoeleza, kwa upande wa reli kuanzia Dar es Salaam mpaka Isaka, kutoka Tabora mpaka Kigoma na Kigoma mpaka Msongati, pia tunakwenda kujenga reli inayotoka Mtwara mpaka Mbamba Bay, Liganga na Mchuchuma, kote huko tunaenda kuajiri vijana wa Kitanzania.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni mkakati wa Serikali kuhakikisha kwamba tunapunguza gap la ajira nchini.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, tupokee kama ushauri maswali mawili ya Mheshimiwa Mwita Getere, anamezungumzia kuhusu pengine kuboresha na kutazama sheria zetu ikiwa ni sambamba na suala la kodi ambayo kwa maelezo yake inawakwamisha vijana wetu. Tumepokea kama ushauri, tutapitia mchakato wa kawaida halafu tutaweza kufanyia kazi kulingana na uhitaji wa wakati huu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ametoa ushauri mzuri, lakini pia huwa napenda kuwakumbusha Waheshimiwa Wabunge na viongozi, tunapofanya comparison ni vizuri tukatazama pia na mazingira halisi. Ukiangalia ukubwa wa nchi ya Rwanda ni takribani square meter 27,000, wakati Tanzania ina 904,500. Jiji la Dar es Salaam ni kubwa zaidi, lakini hata hivyo tunapokea ushauri wake, tunajifunza tuone wenzetu wamefanyaje? Ahsante sana. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, tunatoa kauli wasafiri wote wa vyombo vya moto nchini, iwe bodaboda, iwe bajaji, na kadhalika, kuzingatia sheria pamoja na usalama kwa ajili yao wenyewe ikiwa ni sambamba na abiria wanaowabeba. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Ally Kassinge kwa ufuatiliaji makini wa Kiwanja hiki cha Ndege. Serikali inatambua umuhimu mkubwa wa Kiwanja cha Ndege cha Kilwa Masoko. Moja, ameeleza vizuri sana, Serikali imewekeza bilioni 268 kwa ajili ya ujenzi wa bandari kubwa katika Ukanda wetu wa East Africa, Bandari ya Uvuvi.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia tunao Mradi mkubwa sana wa Gesi wa Mkoa wa Lindi. Hivyo, kiwanja hiki ni muhimu sana siyo tu kwa wananchi wa Lindi na ukanda huo, lakini kwa Taifa letu. Hivyo nimhakikishie Mbunge kwamba, Serikali kauli yake imeshafanya uthamini hatua ya kwanza na ya pili na mpaka wamefika wananchi karibu 454 ambao tunategemea kuwalipa karibu 6,200,000,000. Naomba Mbunge apokee kauli ya Serikali ninayoenda kuitamka sasa. Serikali italipa fidia wananchi hao, mara tu itakapokamilisha hatua za ndani na itaanza hatua za ujenzi mara moja.

NAIBU SPIKA: Mheshimiwa Waziri mwenye pesa kasimama.

NAIBU WAZIRI WA FEDHA: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante sana kwa nafasi hii. Naomba nimpongeze sana Mheshimiwa Naibu Waziri mwenzangu kwa majibu yake mazuri, pia nimpongeze sana muuliza swali. Muuliza swali amehusisha Wizara ya Fedha. Ni kweli suala hili tunalitambua na nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge pamoja na wananchi wake kule Kilwa, wawe na amani kabisa fedha hiyo italipwa kwa wakati. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kujibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Bakar, kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Naibu Spika, moja, kuhusu ni lini mchakato utakamilika wa upembuzi yakinifu, tumeshaingiza kwenye bajeti katika mwaka huu wa fedha 2023/2024. Tunategemea kabla hatujakamilisha mwaka huu, tutakuwa tumeshakamilisha upembuzi yakinifu kwa kujua lini, kiasi gani, na kwa namna gani pengine inapaswa ifanyike?

Mheshimiwa Naibu Spika, pili, ameuliza swali kuhusu ushirikiano kati ya Kampuni ya Meli ya Tanzania (ATCL) pamoja na ile ya SHIPCO (Shirika la Meli la Zanzibar). Tumeshaanza katika hatua za awali ushirikiano kati ya pande hizi mbili na yapo maeneo makuu matatu ambayo tunaweza kuyatazama katika hatua za kuanzia. Moja, tunaangalia ushirikiano katika taarifa na wataalam; pili, tunaangalia uwezo na kuwajengea uwezo wataalam wetu katika sekta mbalimbali ikiwa ni pamoja na mabaharia, TEHAMA, mipango, utafiti, rasilimali watu pamoja na masoko; tatu, tutaongeza zaidi kwenye eneo la kubadilishana uzoefu katika pande zote mbili.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, TAZARA ni reli muhimu kwa uchumi wa Taifa letu. Sisi sote tunafahamu tangu ilipoanza kujengwa na kuanza kutumika mwaka 1976 kwa Sheria ya Bunge Na. 23 ya mwaka 1975 yenye urefu wa kilometa 1,860. Pia, sisi Watanzania tuna faida kubwa zaidi kwa sababu asilimia 52 ya reli hiyo ambayo ni 975 iko Tanzania na wenzetu ni 885.

Mheshimiwa Spika, ilipokuwa inatengenezwa wakati huo, ilikuwa imelenga kubeba mzigo wa tani milioni tano, lakini karibu miaka yote hiyo, hatukuwahi kufikia ufanisi huu, ni miaka michache tulifikia asilimia 24. Mamlaka za nchi kwa maana ya Tanzania, Zambia pamoja na wenzetu Wachina, baada ya kuitazama reli hii ndefu kabisa barani Afrika ambayo ina madaraja karibu 318, ina mahandaki karibia 22 na makaravati karibu 2,229, wakasema ipo haja ya kuanza kuitafakari upya.

Mheshimiwa Spika, hii inakwenda sambamba na uboreshaji mkubwa tunaoufanya pale bandarini. Tayari Rais wetu na Marais hawa wawili wako kwenye mazungumzo. Tunategemea ukarabati mkubwa sana kwenye miundombinu pamoja na vitendea kazi unaweza ukaanza kufanywa mwaka huu 2024 ili kuiboresha bandari hiyo.

Mheshimiwa Spika, kwenye hoja ya pili aliyoisema ya PPP, tunatambua ni hoja yake ya muda mrefu Mheshimiwa Mbunge, anajenga hoja kwamba kutoka Kaprimposhi mpaka kule Lubumbashi ni Kilometa 1,000 wakati kutoka kutoka pale Kasanga - Mlilo ukivuka ng’ambo ni kilometa 400.

Mheshimiwa Spika, tumepokea ushauri wake, tutaufikisha Serikalini ili tuuchakate kama tunavyochakata mambo mengine ili tuone namna gani tunakwenda kuutekeleza, ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, tayari tuko kwenye hatua ya kuhuisha design hiyo ya southern corridor kwa maana ya kutoka Mtwara kwenda Mbamba Bay mpaka Liganga na Mchuchuma. Itakapokuwa tayari, nafikiri Serikali itaanza kutekeleza mara moja.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, katika majibu ya nyongeza nimezungumza mpango wa Serikali wa kuiboresha vizuri sana TAZARA, ambapo tayari viongozi wetu wameshaanza mazungumzo na yatakapokuwa tayari tutaanza kuyatekeleza mwaka huu wa 2024.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, namwomba Mheshimiwa Mbunge hoja hii aliyoizungumza ya Tanga – Arusha na Musoma baada ya hapa tupate muda wa kuijadili halafu tuweze kupata majibu kamili.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, mazungumzo yanaendelea na kwa kuwa hatujafika hatua ya mwisho, itakuwa ni mapema sana kuanza kuzungumzia gharama na hatua tuliyofikia. Namuomba Mheshimiwa Mbunge awe na subira, yakishakamilika taarifa hizi ni za wazi, basi ataweza kufahamu pengine ni mkandarasi gani anayefanya kazi hiyo.

SPIKA: Mheshimiwa Naibu Waziri kwa sababu swali hili limekuwa likijirejea mara kwa mara na hili swali alilouliza Mheshimiwa Msongozi na umejibu hapa kwamba 2024 nafikiri ulikusudia kusema 2024/2025. Sasa ni muhimu ili 2024/2025 linahusu hii ya TAZARA au inahusu ile ya Mheshimiwa Jacqueline aliyouliza ile ya kuanzia Mtwara mpaka Mbamba Bay. Hii 2024/2025 inahusu ipi kati ya hizi mbili?

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, mwaka huu 2024 nilichokizungumzia ni uboreshaji wa Bandari ya TAZARA kutoka Dar es salaam mpaka Kapirimposhi kilomita 1860 hii Reli ya TAZARA kutoka Dar es salaam mpaka Kapirimposhi huu ndio uboreshaji tunaozungumza kwamba mazungumzo yanaendelea kati ya nchi hizi tatu na tunategemea mwaka huu pengine tuanze utekelezaji wake.

SPIKA: Sawa umerejea tena 2024, ukisema 2024 maana yake ni mwaka huu wa fedha ule unaokuja unaitwa 2024/2025 wewe unakusudia kusema upi 2023/2024 au 2024/2025?

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nilikusudia kusema kwa maana kuanzia Januari hii mpaka Desemba hapa katikati tutakuwa tumefikia hatua nzuri ya utekelezaji.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nimshukuru sana Mheshimiwa Mhata kwa kutoa pongezi, wachache sana wakitendewa mambo mema wanasimama na kushukuru. Kwa hiyo nakushukuru sana Mheshimiwa Mhata kwa kuwa na moyo wa shukrani ambao utazidishiwa yaliyo mema zaidi. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, namshukuru sana dada yangu Mheshimiwa Mgaya kwa sababu ni mdau mkubwa sana wa reli ya TAZARA na tukubali ukweli kwamba kwa sasa katika reli yetu na mabehewa yaliyopo hatuna cold rooms, lakini kila mtu anafahamu umuhimu wa ukuwaji wa sekta ya parachichi katika mikoa ya Mbeya, Njombe, Iringa na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa unyenyekevu mkubwa Wizara tunapokea ushauri huu na tunapokwenda kwenye hatua ya pili ya maboresho makubwa ya reli yetu kutoka Dar es Salaam mpaka Kapiri Mposhi tutaona namna ya kuweza kuweka hicho alichokizungumza cha cold room.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza Mheshimiwa Shangazi, Mbunge wa Mlalo na Katibu wa Bunge la CCM kwa swali lake kubwa na zuri la maslahi ya watu wa Tanzania na watu wa Kaskazini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali inao mpango mzuri na kabambe kwa sababu inatambua umuhimu wa upande wa Kaskazini kwanza kwenye utalii, kilimo pamoja na sekta nyingine, hivyo katika mwaka wa fedha 2023/2024 tumeshafanya kazi kubwa, tulishasaini mkataba wa kununua materials za kukarabati reli inayotoka Tanga kuelekea mpaka Arusha kilometa 533.

Kwa hiyo, mara baada ya kusaini mkataba huo katika mwaka wa fedha huu unaofuatia tunakwenda kuanza kutoa reli iliyokuwepo, tunataka tuweke reli nzito ambayo itakuwa na capacity ya ratilika 80 kwa yard, iliyokuwepo ilikuwa 45 kwa yard.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii reli iliyopo sasa hivi speed inayokwenda treni ni karibu speed ya 15 - 20 kwa saa moja, hivyo inawachukuwa muda mrefu sana kufika kwenye destination inayotakiwa. Tukifanya maboresho haya speed itaongezeka mpaka 75, kwa hiyo muda kama ilikuwa ni saa 12 tutakuwa tunatumia saa karibu nne. Kwa hiyo, habari njema hii kwa watu wa Kaskazini, Tanga na Watanzania kwa ujumla juu ya maboresho makubwa ya reli ya Kaskazini. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, reli ya TAZARA kama inavyofahamika ilijengwa miaka 1975 baina ya Serikali tatu, China, Tanzania na Zambia na kipindi chote hicho designed capacity ilikuwa ni metric tons milioni tano, lakini kutokana na ubovu wa miundombinu hatukufikia lengo. Habari njema kutoka kwa daktari wa maendeleo Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Tanzania amefanya kikao na Waziri wa Zambia pamoja na Rais wa China, hivi ninavyozungumza tupo kwenye hatua za mwisho za majadiliano, reli nzima inakwenda kufumuliwa upya. Moja, kuongeza uwezo wa reli wa kubeba mzigo, lakini pili tutaongeza mabehewa pamoja na vichwa vya kutosha ya mizigo na abiria. Kwa hiyo, Wana-Mlimba na watumiaji wote wa reli hii inayotoka Dar es Salaam mpaka Kapiri Mposhi kilometa 1,860 waendelee kusubiri habari hii njema ambayo inakuja kwa Watanzania wote. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kama alivyosema Mheshimiwa Mbunge kuhusiana na eneo ambalo awali lilikuwa limepangwa, lakini baada ya tathmini ya kina na tukiangalia kwamba Serikali ina mpango mkubwa wa kufanya Uwanja wa Ndege wa Mwanza kuwa wa Kimataifa, vipo vigezo mbalimbali, kimojawapo ni usalama. Tathmini ya kiusalama ilipofanyika, ilidhihirika kwamba ni muhimu na ni lazima wananchi wa eneo lote lile wapishe ili tuweze kuwa na uwanja ambao siyo tu ni mkubwa, lakini pia unakidhi takwa la kisheria pamoja na la ukubwa kwa maana ya kiusalama.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake la pili, kuhusiana na muda. Pendekezo la Mkoa kupitia Mkuu wa Mkoa la kuwatoa wananchi katika eneo lile kwa sababu za kiusalama lilipokamilika lilibidi liwasilishwe Serikalini na baada ya kupata idhini, tayari uongozi wa Mkoa pamoja na Kamishna wa Ardhi wa Mkoa na Mamlaka ya Viwanja vya Ndege wameshaanza mchakato kwa ajili ya uthamini. Mara tu tutakapokamilisha, tutaanza zoezi la kulipa.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, wale wanaostahili tumeshaanza kuwalipa na wengine tumeshawalipa, lakini kuna wananchi waliovamia ambao hawatastahili kulipwa katika eneo hilo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, malipo ya fidia katika viwanja vyote nchini ikiwemo Kiwanja cha Manyara yatalipwa kwa kuzingatia sheria na taratibu za ulipaji fidia Serikalini.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na kumpongeza Mheshimiwa Mbunge kwa kufuatilia malipo hayo, nataka nimjulishe kwamba mfumo wa utoaji wa ardhi katika eneo hilo umekuwa ukienda sambamba na kulipa fidia. Maeneo ambayo hayajalipwa fidia kwa sasa ni yale maeneo ambayo tuna uchimbaji wa malighafi ya ujenzi ikiwa ni pamoja na Tambukareli, Centre pamoja na Milembela. Maeneo hayo yataendelea kulipwa kulingana na hatua za uthamini zitakapokamilika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake la pili kuhusiana na Service Levy kwa Halmashauri zote mbili kwa maana ya Itigi pamoja na hiyo nyingine ya Manyoni, tulifanya vikao mwaka jana, 2021 kati ya TRC pamoja na Halmashauri zote mbili, namshukuru Mheshimiwa Mbunge kwa ufuatiliaji wake baada ya kukubaliana ikaonekana kwamba pengine inatakiwa waanze kulipwa shilingi 1,500,000,000 kwa kila Halmashauri moja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi ninavyozungumza, tayari wameshalipwa shilingi 214,000,000 kila mmoja na malipo mengine yataendelea kufanyika kulingana na jinsi tutakavyokuwa tumechimba zile material. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, napenda kujibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Stella Fiyao, kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Spika, swali lake la kwanza kuhusu kuharakisha mchakato, Serikali inaendelea kufanya kazi hiyo ya kuharakisha kama nilivyosema, bila kuathiri taratibu ambazo zimewekwa ikiwa ni pamoja na kufanya huo uthamini na baadaye kulipa fidia katika mwaka wa fedha ambao unafuatia.

Mheshimiwa Spika, kuhusiana na kuondoa msongamano, hii imekuwa ni changamoto kubwa na ndiyo maana Serikali imefanya mambo mawili makubwa kwa sasa kama unavyofahamu. La kwanza, tayari tumeshakaa kama nchi mbili, Zambia na Tanzania. Hii ilikuwa ni maamuzi yaliyofikiwa na viongozi wakuu wa nchi kupitia ziara ya Rais wetu alipokwenda Zambia ili tuondoe vikwazo vyote vilivyopo mpakani.

Mheshimiwa Spika, tunaamini suluhu hii ni ya kudumu zaidi pengine kuliko kuweka kipande pembeni pale Tunduma. Pia, Serikali inaendelea na mchakato mkubwa wa kuboresha reli yetu hii yote ili mzigo mkubwa zaidi uweze kubebwa kupitia Reli ya TAZARA kutoka Tanzania mpaka Kapiri Mposhi, Zambia.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Mbunge, dada yangu Munde kwa kuweza kukumbushia jambo hili. Nimhakikishie kwamba Mheshimiwa Waziri ameshanituma katika Bunge hili niende Tabora kwa ajili ya kuona sehemu hiyo ili kuendelea kupanga namna bora ya kufanya kuendana na jambo hilo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, naomba nijibu swali la pili kisha nirudi swali la kwanza.

Mheshimiwa Spika, Serikali ya Awamu ya Sita inatambua umuhimu wa Uwanja wa Ndege wa Mwanza kuufanya wa Kimataifa na tayari mambo kadhaa yameanza kufanyika. La kwanza, tuko kwenye hatua za ndani za documentation. Ili uwanja uweze kuwa wa Kimataifa, kuna taratibu za kisheria ambazo lazima zizingatiwe.

Mheshimiwa Spika, la pili, ni pamoja na kuondoa wavamizi wapatao 1,000 katika uwanja huu ili waweze kupisha kiwanja hicho kiweze kuwa salama. Pale kuna milima na maeneo mbalimbali ambayo wananchi wamevamia. Kwa hiyo, huwezi kukifanya cha kimataifa wakati huo huo usalama wa kiwanja uko mashakani.

Mheshimiwa Spika, la tatu, tunafanya kazi ya uboreshaji wa miundombinu. Kama unavyofahamu, tarehe 28 mwezi huu Waziri wetu Mheshimiwa Mbarawa alikwenda kushuhudia ujenzi wa jengo la abiria. Iko mikakati mingi, lakini nimetaja mitatu ya kuufanya uwanja huu kuwa wa kimataifa.

Mheshimiwa Spika, sasa nikirudi kwenye swali lake la kwanza, nafikiri litakuwa limeshajibiwa na hoja hii ya pili, kwa sababu hatuwezi kuacha eneo ambalo nimeshalisema pale juu, kwa sababu tu tunataka tuufanye uwanja wa kiamataifa. Kwa hiyo, lazima watu wapishe ili tuweze kuupa hadhi inayostahili, ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kuliarifu Bunge lako Tukufu kwamba tuna viwanja takribani 15 nchi nzima ambavyo tunafanya uhakiki na hatua mbalimbali za utwaaji wa ardhi ili kuweza kufanya maendelezo makubwa ya viwanja vya ndege. Hilo moja.

Mheshimiwa Naibu Spika, la pili, ningependa kujibu maswali yake kwa umoja wake. Tunafahamu umuhimu mkubwa wa Uwanja wa Ndege wa Nachingwea, siyo tu kwa ajili ya korosho, madini ambayo yamegundulika na LNG, lakini pia kwa ajili ya mazao kama ufuta na kadhalika. Hivyo basi, Serikali kwa maana ya kutoa kauli thabiti, inaliarifu Bunge lako Tukufu kwamba tunao mpango wa kujenga uwanja huu na ndiyo maana sasa tulifanya uhakiki kwa wale wananchi 116. Awali ilikuwa tuwalipe shilingi bilioni 3.5, lakini baada ya kufanya uhakiki na ongezeko la gharama ya mazao, tukapata ni shilingi bilioni 3.4 – 3.5. Hii yote ni dhamira ya Serikali katika kuona kwamba wananchi hao wanakamilishiwa mradi wao. Hivyo basi, tunaendelea na taratibu mbalimbali za Serikalini, tukikamilisha tutaweza kuanza ujenzi huo. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, tunafahamu madai mbalimbali ya Uwanja wa Ndege wa Musoma na hivi juzi Mheshimiwa Waziri Mkuu alikuwa hapo na alitoa maelekezo kwa sisi wasaidizi wake Serikalini tukamilishe haraka iwezekanavyo. Tupo kwenye hatua mbalimbali hususan za mwisho kwa wenzetu Wizara ya Fedha. Mara watakapokamilisha tutakwenda kulipa mara moja, kwa sababu tunafahamu umuhimu wa Uwanja wa Ndege wa Musoma kwa maana ya madini pamoja na vitu mbalimbali ambavyo viko pale. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, tulifanya uhakiki kwa baadhi ya waliolalamika kwamba walipunjwa malipo yao katika Uwanja wa KIA, lakini kwa kuwa Mheshimiwa Mbunge ameleta hoja hiyo, tuko tayari kama kuna malalamiko mengine, kuyapitia upya ili waweze kupata stahiki zao. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kama nilivyosema kwenye maelezo wakati namjibu mwenye swali la msingi, tupo kwenye hatua mbalimbali za utwaaji wa ardhi, tuna viwanja 15 nchini kote. Pamoja na hoja aliyoisema Mheshimiwa Mbunge, tunaichukua tuifanyie tathmini na tutaona namna bora ya kuonana naye ili kuweza kuzifanyia kazi hoja za wananchi hao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwa sasa hatua tuliyopo ni uandaaji wa taarifa ya uthamini, mara tutakapokamilisha, tutawalipa fidia.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, namshukuru Mheshimiwa Kilumbe Ng’enda kwa kukubali majibu ya Serikali ambayo tumeyatoa na kimsingi katika swali lake la kwanza la nyongeza anaweka mkazo kwamba dhamira hii ya Serikali ambayo imeonekana inafaa mpaka tumefika hatua ya kupitisha na hatimaye kusaini mkataba pengine angependa kuona ianze mara moja.

Mheshimiwa Naibu Spika, tumepokea ushauri huu na tunaendelea kujipanga kuhakikisha katika muda ambao tumeusema, basi ukarabati huu tunauanza mara moja kwa ajili ya kusaidia wanakigoma.

Mheshimiwa Naibu Spika, hii inakwenda sambamba na kwenda kutazama hii habari ya route ambayo amezungumza pamoja na kuongeza mabehewa, lakini bado hatujaanza route, tumelipokea, nashukuru sana.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwa niaba ya Serikali napokea shukurani, na ninaomba shukrani hizi ziende kwa Rais wetu mpendwa ambaye anajenga viwanja takribani nchi nzima. Pia, niko tayari kuongozana na Mheshimiwa Mbunge kwa ajili ya kutembelea eneo hilo.

Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili amezungumza kuhusiana na jengo la abiria Mtwara. Serikali katika awamu ya kwanza imefanya kazi kubwa ya kujenga runway katika uwanja wa Mtwara, kuweka taa za barabarani, maegesho, na kadhalika. katika hatua ya pili Serikali imeshasaini mkataba wa takribani shilingi bilioni 67 ambapo tunajenga jengo la abiria, control tower, jengo la zimamoto, hali ya hewa, na kadhalika. Vilevile, hivi ninavyozungumza tayari mkandarasi amekabidhiwa site na ujenzi unaanza mara moja.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, kwa swali la pili, mara tu baada ya Bunge niko tayari niongozane na Mheshimiwa Mbunge twende huko.

Mheshimiwa Spika, swali lake la kwanza, kwamba ni lini; ni mwaka huu wa fedha 2024/2025.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Mbunge kwa jinsi anavyopigania haki ya watu wenye mahitaji maalumu katika viwanja vyetu katika SGR, treni na usafiri mwingine wa mabasi. Serikali inayo nia na imekuwa ikifanya hivyo. Kama ambavyo nimesema kwenye swali la msingi, ujenzi wowote unaojengwa katika viwanja vyote unazingatia watu wenye mahitaji maalum.

Mheshimiwa Naibu Spika, pili, tayari tuna vitimwendo vya umeme ambavyo vinasimamiwa na watoa huduma katika maeneo mbalimbali ikiwemo Swissport na wengine. Pia, hata kwenye upande wa SGR au hata kwenye ndege unapokwenda kupanda usafiri huu wako watu wenye mafunzo, si tu pale unapokuwa unapanda lakini pia wapo na madaktari pamoja na fani mbalimbali katika afya ambao kama kutakuwa na changamoto yoyote wako tayari kwa ajili ya kuja kuhudumia.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwisho, tunapokea ushauri wake. Tutaendelea kuongeza ubora katika viwanja vyetu kulingana na mahitaji ya watu wenye mahitaji maalum hatua kwa hatua.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kama utaridhia kabla sijajibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Taska Mbogo, ninaomba nitumie nafasi hii kumpongeza Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa tukio kubwa linaloendelea sasa hivi Nchini China, ambapo yeye pamoja na Marais wenzake, Rais wa China pamoja na Mheshimiwa Rais wa Zambia, wamesaini hati ya makubaliano ya kuboresha reli yetu ya TAZARA. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hapa Bungeni mara kadhaa hoja hii imeulizwa kila wakati, ni lini TAZARA itaboreshwa, leo hati maalum ya makubaliano imesainiwa ili kuifumua TAZARA iweze kubeba mzigo na kufungua biashara kati ya nchi yetu na Nchi za Congo na nchi ya Zambia na sote tunafahamu tuna potential ya mzigo wa ten million metric tons Congo pamoja na seven million metric tons upande wa Zambia. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nikirudi kwenye swali la Mheshimiwa Taska Mbogo, namba moja anauliza mkakati wa kupata fedha. Serikali ya Tanzania imejitambulisha kwamba ndiyo Serikali inayoongoza Barani Afrika kwa kuwa na agenda maalum kwenye reli, ndiyo maana tunajenga reli ndefu kuliko reli nyingine yoyote katika Bara letu na duniani tukiwa ni nchi ya tano. Ninamwomba Mheshimiwa Mbogo pamoja na Waheshimiwa Wabunge wengine wa mikoa hiyo wavumilie kidogo, tupo kwenye kipande cha saba sasa kwa maana kutoka Dar es Salaam mpaka Mwanza wakandarasi wapo site tayari na kutoka Tabora mpaka Kigoma wapo site tayari na kutoka Kigoma Uvinza kuelekea mpaka Burundi tupo kwenye hatua za kumpata mkandarasi.

Mheshimiwa Naibu Spika, nimwombe Mheshimiwa Mbogo avumilie, tukimaliza hapa tutarudi kwenye vipande vingine vinavyoendelea ikiwa ni pamoja na kwake Kaliua - Mpanda, pamoja cha Mtwara Corridor ambacho najua Wabunge wa Mtwara lazima wangeuliza, leo pamoja na kutoka Rusumo kwenda mpaka Kigali na kutoka Tanga, Arusha na Musoma. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kuhusu hoja ya pili, Serikali hii inayoongozwa na Dkt. Samia Suluhu Hassan, inajali wananchi wake. Nimhakikishie pale itakapobainika kunahitaji fidia wananchi hawa kwa mujibu wa taratibu na sheria za nchi yetu watapewa fidia zao. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nampongeza sana Mheshimiwa Cherehani kwa ufuatiliaji wake wa karibu wa Uwanja wa Ndege wa Kahama lakini hata ule wa Shinyanga. Pili, napenda kumwarifu Mheshimiwa Cherehani pamoja na Waheshimiwa Wabunge kwa ujumla kwamba katika kipindi ambacho Serikali imewahi kutenga fedha nyingi kuliko wakati mwingine wowote, ni sasa. Hivi ninavyozungumza, takribani Shilingi trilioni moja zinajenga viwanja vya ndege karibu vyote kwenye nchi hii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo, moja, tumepokea ushauri wake mzuri kwa ajili ya kuweka moramu ili uwanja huu uendelee kutumika zaidi na ikizingatiwa ni jengo la ubia ambalo limejengwa na wenzetu wa Madini. Pili, namwomba pia awe na subira kidogo, tutakapokamilisha Uwanja wa Ndege wa Shinyanga, tutapima mahitaji makubwa yaliyopo kwenye Uwanja wa Ndege wa Kahama halafu tuone ni hatua ipi ambayo inahitajika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, izingatiwe kwamba, tunapozungumza hapa hata maeneo mengine kwenye viwanja vya mikoa, kuna mahitaji makubwa ya fidia pamoja na viwanja hivyo vifanyiwe maboresho. Kwa hiyo, watupe muda kidogo, baada ya hapo tutaona cha kufanya kama Serikali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake la pili, nampongeza kwa sababu amekuja na mawazo ya kimapinduzi. Anazungumza juu ya Halmashauri ya Kahama kwamba ni halmashauri kubwa ambayo inakusanya mabilioni ya pesa na anaomba kibali kwamba pengine waruhusiwe kufanya ukarabati. Kimsingi Serikali hii ya Awamu ya Sita inaunga mkono jitihada za halmashauri na Waheshimiwa Madiwani wa aina yake katika kuiunga mkono Serikali kusaidia maboresho mbalimbali ya viwanja vya ndege.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Wizara yetu chini ya Mheshimiwa Waziri Mbarawa pamoja na Mamlaka yetu ya Viwanja vya Ndege haitakuwa kikwazo, bali itakuwa msaada katika kurahisisha azma yenu hiyo kutokana na umuhimu mkubwa ambao mmeuona endapo mtatenga fedha kwa ajili ya kufanya maboresho.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza Mheshimiwa Ester Bulaya kwa swali lake ambalo ameuliza kwa umakini mkubwa. Serikali hii ya Awamu ya Sita inatambua, inazingatia na inafahamu umuhimu wa Baba wa Taifa. Pia inatumbua umuhimu wa viwanja vya ndege nchi hii, ndiyo maana pamoja na viwanja vyote nilivyosema vinaendelea kujengwa na kukarabatiwa, Uwanja wa Ndege wa Musoma upo, umeshatengewa fedha na unajengwa. Hivi ninavyozungumza, upo 60%. Labda ninachoweza kumhakikishia, ni kuiagiza mamlaka inayosimamia iharakishe ujenzi huo ukamilike ili uweze kuanza kutumika.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Mbunge kwa jinsi anavyojenga hoja kuhusiana na Uwanja wa Ndege wa Mafia na nimhakikishie swali lake la pili kwamba tumeshaanza tathmini ya kina kufahamu mahitaji na habari za kutosha kuhusiana na Uwanja wa Mafia na tukikamilisha tutapeleka Ndege ya ATCL.

Mheshimiwa Naibu Spika, swali lake la kwanza kuhusiana na habari aliyozungumza, kwanza nimkumbushe Serikali inafahamu umuhimu mkubwa sana wa Kiwanja cha Ndege cha Mafia kilichojengwa miaka mingi iliyopita kuanzia wakati wa mkoloni na tumefanya kazi kubwa pale. Tulirekebisha runway tukajenga ambayo ina urefu wa mita 1,500 na upana wa mita 30, tukaongeza eneo la kuegesha ndege kiasi kwamba ndege sita ndogo Caravan C208 zinaweza kutua pale. Kama hiyo haitoshi, tunapozungumza hapa tunafanya usanifu kwa ajili ya kuongeza jengo la abiria ili liwe na uwezo wa kubeba abiria zaidi kwa sababu jengo lililopo linabeba abiria 50.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwisho, katika mwaka huu wa fedha nimeshamtamkia, Serikali ya Mheshimiwa Dkt. Samia inao mpango na inakwenda kuweka taa za kuongozea ndege katika kiwanja hicho. Atupe muda tu tutakwenda kukamilisha.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, Uwanja wa Kahama ni moja ya viwanja muhimu kwa Taifa letu na kwa kushirikiana na wadau tumeshajenga jengo la abiria zuri sana. Tuko kwenye hatua za tathmini ili kuhakikisha kwamba tunajenga njia kwa ajili ya kuruka na kutua ndege.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwa kuwa ameleta kama ushauri, tumepokea.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nimpe pole Mheshimiwa Mbunge kama alivyoeleza kwa aliyoyasema Bungeni, lakini nimhakikishie na nitumie nafasi hii kutoa maelekezo maalum kwa Wakala wa Meli pamoja na TASAC kuhakikisha kwamba wanadumisha ulinzi na usalama kwa abiria kwa vyombo vyote majini siyo tu Ziwa Victoria na maeneo mengine yote ikiwemo Ziwa Tanganyika, Ziwa Nyasa na kwingineko kote.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Mhata na Mheshimiwa Hokororo kwa maana ya swali lao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, unapojenga bandari kavu vipo vitu unavyovitazama na kikubwa tunaangalia shehena na ndio maana kwa sasa hivi ninapozungumza, Serikali ya Awamu ya Sita inajenga reli kutoka Dar es Salaam mpaka Kigoma, inaunganisha mpaka Burundi, lakini pia inajenga reli kuelekea Mwanza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika ushoroba huu kilometa 2,300 tunajenga Bandari Kavu ya Kurasini, Bandari Kavu ya hapa Ihumwa - Dodoma, Bandari Kavu ya Fela kule Mwanza na Katosho, Kigoma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika hatua ya pili tukishatoka kwenye upande huu wa central corridor kwa maana ya CSGR Serikali inaendelea na mchakato kwa ajili ya kujenga reli ya kusini inayotoka kwenye bandari yetu ya Mtwara pamoja na Kisiwa Mgao, inaunganisha kwenda Liganga na Mchuchuma ambako kuna madini pamoja na makaa ya mawe, lakini inakwenda mpaka Mbamba Bay ambayo tayari ninavyozungumza mjenzi wa Bandari ya Bamba Bay yupo site. Sasa hii Bandari Kavu ya Nang’omba itakuwa ni bandari muhimu tukishafika hatua hiyo ili tutoe mzigo bandari tuupeleke Msumbiji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge tutauingiza katika mchakato huu wa southern corridor kuhakikisha kwamba na yenyewe inakuwa sehemu ya mradi wetu wa reli hiyo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante, kama nilivyosema kwenye swali la msingi, kwanza nianze kumshukuru Mheshimiwa Msongozi kwa sababu yeye pamoja na Wabunge wengi ambao nina uhakika watasimama tu kwa ajili ya kuhoji swali hili, wamekuwa wakihitaji kwa muda mrefu kuona SGR inajengwa kutoka upande wa Southern Corridor na Serikali inafahamu umuhimu wa jambo hili. Unapozungumza SGR ya Kusini lazima ufungamanishe Liganga na Mchuchuma pamoja na Bandari. Nini Serikali imefanya mpaka sasa? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya kwanza tumekwishalipa fidia mwaka jana wananchi 1,142 takribani shilingi bilioni 15.4. Hii ni commitment ya juu kabisa ya kuona jinsi ambavyo tunataka jambo hili likamilike mapema iwezekanavyo. Hatua ya pili tumekwishaanza ujenzi wa bandari ya Mbamba Bay na hivi ninavyozungumza tupo hatua za mwishoni kuanza kujenga Bandari ya Kisiwa Mgao – Mtwara. Kwa sababu unapozungumza reli hiyo lazima uzungumzie namna ya kusafirisha chuma pamoja na makaa ya mawe.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya tatu tunaboresha viwanja vya ndege kuanzia Njombe ambayo tupo kwenye usanifu wa kina lakini Mtwara pamoja na Lindi ambayo tunajenga pia kingine kipya. Kama nilivyosema hata katika bajeti hii tumetenga takribani milioni 702 yote hiyo ni kuelekea kuhakikisha kwamba tunafanya jambo hilo linakamilika mapema iwezekanavyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia hatua nyingine ambayo tunaifanya tunapojenga Reli ya SGR kutoka Dar es Salaam - Mwanza mpaka Kigoma takribani kilometa 2,102 hiyo ni kuonesha utayari wa Serikali katika kujenga Reli ya SGR Kusini. Kwa sababu unaanza hatua ya kwanza unamaliza hatua ya pili halafu unakwenda hatua zingine ambazo zinafuatia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi ninavyozungumza tayari tumejenga 2,102 reli kwa maana kama nchi na inakuwa ni nchi ya tano. Kwa hiyo, tukijenga na kilometa 1,000 na Mtwara Corridor 1,000 tutakuwa na 3,000 kama na mia tatu au na mia nne. Hivyo, tutakuwa ni nchi ya tatu duniani kwa kujenga reli ndefu zaidi na kwa nchi ya kwanza kwa nchi zinazoendelea.

Mheshimiwa Mwenyekiti, faida zake kama alivyouliza Mheshimiwa Mbunge. Tuna faida nyingi ambazo tunazipata tukifanikiwa kujenga Reli ya Kusini kama nilivyosema Reli ya Kusini inafungamanishwa pamoja na Liganga na Mchuchuma ambayo Liganga na Mchumchuma tuna madini ya Vanadian, takribani pengine asilimia 0.4 kila mzigo unaopata pale ndani. Tuna vanadian na titanian ambayo inatengenezea engine.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili inatusaidia kwenda kupata umeme megawatt 600 ambayo takribani 250 inakwenda kuyeyusha chuma na 350 inakwenda kuingia kwenye Gridi ya Taifa, nchi yetu ina changamoto ya umeme.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi reli hii itatusaidia sasa kuchukua malighafi zile zote kwa maana ya Mchuchuma yale makaa ya mawe kusafirisha, kuyatoa pale yale yalipo kuyapeleka duniani yanapohitajika kwa wingi zaidi sasa hivi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo taifa letu litapata fedha nyingi zaidi. Kama haitoshi pia itatuwezesha kufungamanisha nchi yetu kwenye viwanda, takribani milioni 2.9 ya chuma tutazalisha kwa mwaka wakati sisi mahitaji yetu tunakalibia milioni moja. Hivyo, basi niendelee kumuomba Mheshimiwa Mbunge, nafahamu yeye ni mkulima na angependa kujua faida kubwa ambazo zinapatikana kusafirisha mazao mbalimbali kwenye ukanda wa Kusini kupeleka nchi jirani na nchi za mbali kupitia reli hii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, niendelee kumuomba Mheshimiwa Mbunge awe na subira wakati Serikali inakamilisha mchakato huu na hatimaye tutaenda kuanza ujenzi huo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nimshukuru sana Mheshimiwa Mhata kwa kutoa pongezi, wachache sana wakitendewa mambo mema wanasimama na kushukuru. Kwa hiyo nakushukuru sana Mheshimiwa Mhata kwa kuwa na moyo wa shukrani ambao utazidishiwa yaliyo mema zaidi. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, namshukuru sana dada yangu Mheshimiwa Mgaya kwa sababu ni mdau mkubwa sana wa reli ya TAZARA na tukubali ukweli kwamba kwa sasa katika reli yetu na mabehewa yaliyopo hatuna cold rooms, lakini kila mtu anafahamu umuhimu wa ukuwaji wa sekta ya parachichi katika mikoa ya Mbeya, Njombe, Iringa na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa unyenyekevu mkubwa Wizara tunapokea ushauri huu na tunapokwenda kwenye hatua ya pili ya maboresho makubwa ya reli yetu kutoka Dar es Salaam mpaka Kapiri Mposhi tutaona namna ya kuweza kuweka hicho alichokizungumza cha cold room.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza Mheshimiwa Shangazi, Mbunge wa Mlalo na Katibu wa Bunge la CCM kwa swali lake kubwa na zuri la maslahi ya watu wa Tanzania na watu wa Kaskazini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali inao mpango mzuri na kabambe kwa sababu inatambua umuhimu wa upande wa Kaskazini kwanza kwenye utalii, kilimo pamoja na sekta nyingine, hivyo katika mwaka wa fedha 2023/2024 tumeshafanya kazi kubwa, tulishasaini mkataba wa kununua materials za kukarabati reli inayotoka Tanga kuelekea mpaka Arusha kilometa 533.

Kwa hiyo, mara baada ya kusaini mkataba huo katika mwaka wa fedha huu unaofuatia tunakwenda kuanza kutoa reli iliyokuwepo, tunataka tuweke reli nzito ambayo itakuwa na capacity ya ratilika 80 kwa yard, iliyokuwepo ilikuwa 45 kwa yard.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii reli iliyopo sasa hivi speed inayokwenda treni ni karibu speed ya 15 - 20 kwa saa moja, hivyo inawachukuwa muda mrefu sana kufika kwenye destination inayotakiwa. Tukifanya maboresho haya speed itaongezeka mpaka 75, kwa hiyo muda kama ilikuwa ni saa 12 tutakuwa tunatumia saa karibu nne. Kwa hiyo, habari njema hii kwa watu wa Kaskazini, Tanga na Watanzania kwa ujumla juu ya maboresho makubwa ya reli ya Kaskazini. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, reli ya TAZARA kama inavyofahamika ilijengwa miaka 1975 baina ya Serikali tatu, China, Tanzania na Zambia na kipindi chote hicho designed capacity ilikuwa ni metric tons milioni tano, lakini kutokana na ubovu wa miundombinu hatukufikia lengo. Habari njema kutoka kwa daktari wa maendeleo Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Tanzania amefanya kikao na Waziri wa Zambia pamoja na Rais wa China, hivi ninavyozungumza tupo kwenye hatua za mwisho za majadiliano, reli nzima inakwenda kufumuliwa upya. Moja, kuongeza uwezo wa reli wa kubeba mzigo, lakini pili tutaongeza mabehewa pamoja na vichwa vya kutosha ya mizigo na abiria. Kwa hiyo, Wana-Mlimba na watumiaji wote wa reli hii inayotoka Dar es Salaam mpaka Kapiri Mposhi kilometa 1,860 waendelee kusubiri habari hii njema ambayo inakuja kwa Watanzania wote. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza ninamshukuru Mheshimiwa Mbunge kwa kutoa pongezi kwa Mamlaka yetu ya Hali ya Hewa kwa kazi kubwa ambayo wanafanya na hii ni kutokana na uwekezaji mkubwa sana ambao Serikali imefanya katika kuiwezesha mamlaka hii itoe taarifa sahihi. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, amezungumza kuhusu kufanyia kazi, Mamlaka ya Hali ya Hewa ina jukumu kubwa la kuangaza, kukusanya, kuchakata pamoja na kuhifadhi na kusambaza taarifa za hali ya hewa na mara baada ya kukamilisha jukumu hilo la kwanza, jukumu la pili ambalo linafanyika sasa ni namna gani taarifa hizo zinakwenda kuwafikia wananchi mbalimbali. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, bahati nzuri tunayo sheria ya mwaka 2006 ambayo ni Sheria yetu ya TMA inaipa mamlaka kufanya kazi hiyo, lakini pia tuna Sheria ya Maafa Namba 6 ya mwaka 2022 ambayo kimsingi inatoa nafasi kwa Kamati zetu za Maafa mbalimbali nchi nzima. Mara baada ya kupokea taarifa za TMA, kuhakikisha kwamba zinasambazwa na kufikishwa katika maeneo mbalimbali. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hata hivyo Serikali kwa kushirikiana na mamlaka mbalimbali imeendelea kutoa elimu mbalimbali kwa wananchi kupitia vyombo vya habari, kuimarisha mifumo yetu ya tahadhari pamoja na kujenga uwezo wa watendaji ili kuhakikisha kwamba taarifa zinakuwa sahihi, lakini pia zinafika kwa wananchi wetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ninamshukuru pia kwa swali lake la pili juu ya ushauri alioutoa kwamba pengine inapotolewa taarifa hizo za hali ya hewa pengine kutakuwa labda na kimbunga na kadhalika, ni vyema shule zikafungwa. Ushauri huu ni mzuri na sisi kama Serikali tumeupokea, tutaenda kuuchakata na kuufanyia kazi hatua kwa hatua. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninamshukuru Mheshimiwa Bakar kwa swali lake la nyongeza.

Mheshimiwa Naibu Spika, ninatumia nafasi hii kuomba taasisi mbalimbali ambazo kimsingi ni wanufaika wa taasisi hii au taarifa za taasisi hii ili waweze kulipa ndani ya muda kwa ajili ya kusaidia mamlaka yetu ipate fedha na kuongeza uwezo zaidi, iweze kutengeneza au kuandaa taarifa zingine sahihi zaidi kuliko pengine livyokuwa hapo mwanzoni. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, kwanza Serikali inamiliki meli pamoja na Serikali ya China kwa hisa ya 50% kwa 50%, ambayo ilijengwa mwaka 1967. Kwa sasa kutokana na umuhimu mkubwa wa usafiri kwenye Mwambao wa Pwani, kwa maana ya Malindi, Comoro, Tanga, Pwani, Zanzibar na maeneo mengine, Serikali ipo kwenye hatua ya upembuzi yakinifu katika mwaka huu wa fedha 2023/2024 ili kufahamu gharama, wahitaji na fursa zilizopo katika bahari yetu, hatimaye kuweza kuanza kununua meli hizo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, tayari Serikali inafanya maboresho makubwa kwenye Ziwa Victoria kwa namna mbili; moja, tunajenga Bandari ya North Mwanza, Bandari ya Kemondo na Bandari ya Bukoba pamoja na kununua meli mbalimbali.

Mheshimiwa Spika, baada ya kukamilisha hatua hiyo, tutakwenda kwenye hatua ya pili ya kutazama maeneo mengine kulingana na uhitaji wake ambayo ni pamoja na eneo la Nkome ambalo Mheshimiwa Mbunge ameulizia.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Deo Mwanyika kwa ufuatiliaji wake wa karibu wa Uwanja wa Ndege wa Njombe ambao kama nilivyoeleza ni muhimu sana kwa maslahi ya mkoa huo na maeneo ya nyanda za juu kusini kwa ujumla. Pili, kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wa Uchukuzi, Mheshimiwa Profesa Makame Mbarawa Mnyaa nipokee shukrani alizozitoa kwa Serikali ya Awamu ya Sita ambayo inaahidi na kutekeleza. Hoja yake ya mwisho amezungumzia kuhusiana na kuomba eneo hilo ambapo tutakapohamisha uwanja kama lingeweza kutumika kwa ajili ya maslahi ya wananchi wa Njombe.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwaka jana Bunge lako Tukufu lilipitisha Sheria Namba 108 ya mwaka 2024 ambayo pamoja na mambo mengine imetoa mwongozo wa namna ya kufanya uendelezaji wa rasilimali za viwanja vya ndege nchini. Hivyo, mara baada utakapokamilisha uhamishaji wa kiwanja hicho Mamlaka ya Viwanja vya Ndege itaweka mfumo mzuri wa kukaribisha wawekezaji wa ndani na wa nje ikiwemo mwananchi mmoja mmoja pamoja na halmashauri hivyo, nitamwomba na yeye Mheshimiwa Mwanyika pamoja na halmashauri muda ukifika basi waweze kuchangamkia fursa hiyo ili kuendeleza eneo hilo kwa maslahi ya wananchi na nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali inatambua umuhimu mkubwa wa Mkoa wa Kagera kuwa na uwanja mkubwa ambao utaweza kuendana na mahitaji ya sasa. Awali tulipanga kufanya maboresho katika uwanja ule uliopo ikiwa ni pamoja na kujenga jengo la kuongozea ndege pamoja na kuweka taa, lakini baada ya kubaini umuhimu mkubwa Serikali imeanza mchakato wa kutafuta eneo lingine. Tayari eneo limeshapatikana tumeanza taratibu za awali ili kujenga uwanja mkubwa ambao utakuwa ni wa kisasa na utaweza kusaidia shughuli mbalimbali za Mkoa wa Kagera na wilaya zake.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali inatambua umuhimu mkubwa wa Uwanja wa Ndege wa Musoma siyo tu kama alivyozungumza Mheshimiwa Mbunge kwa maana kama kumuenzi Baba wa Taifa, lakini pia huko ndiko kuna utalii kwa wingi lakini shughuli za madini pamoja na shughuli za uvuvi. Hivyo basi, ninataka nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba tunaendelea na mchakato wa kukamilisha taratibu za ndani kwa maana ya kuwalipa wakandarasi ili ujenzi huo sasa uweze kuendelea na ninakuhakikishia kwamba utakamilika na utakwenda kuwanufaisha wananchi wa mkoa huo.

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba kujibu maswali mawili ya nyongeza ya Mheshimiwa Mbunge.

Mheshimiwa Naibu Spika, Barabara ya Mahenge – Liwale - Masasi ni barabara ambayo kwa sasa kimsingi haipo, lakini tulitenga katika mwaka huu wa bajeti na nimelijibu kama siyo jana ni juzi hili swali kwamba sisi kama Wizara tumeshatenga fedha kwa ajili ya kufanya upembuzi yakinifu wa hiyo Barabara. Nilisema pia ninaendelea kusema kwamba, kwa kuwa ni barabara yote inapita kwenye Mbuga ya Selous kwa maana ya Mwalimu Nyerere tuna wadau wengi ambao tunashirikiana nao ili kufanya usanifu wa barabara hiyo kabla hatujaanza kuijenga. Kwa hiyo, sisi kama Wizara tumeshatenga fedha na taratibu zimeshaanza ya kufanya upembuzi yakinifu na kuona uwezekano wa kuijenga barabara ambayo itaunganisha Mikoa ya Kusini na Morogoro.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwenye swali lake la pili kuhusu Barabara ya Kilosa - Mikumi. Barabara ya Kilosa - Mikumi itakuwa ndiyo mwendelezo wa barabara ambayo ndiyo iliulizwa kwenye swali la msingi kutokea Songea – Ifakara kuja Mikumi, lakini watu hawa wanapokuja huku wangependa wapitie kuja Kilosa kwa ajili ya kuja Dodoma. Tayari Barabara hii imeshafanyiwa usanifu na tumeshaanza kujenga kwa awamu. Kwa mfano, kutoka Dumila mpaka Kilosa tayari na sasa hivi tunatafuta fedha ya kujenga Kilosa kuja Mikumi ili sasa tuweze kuunganisha Mikumi na Kilosa kwa kiwango cha lami. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ni kweli usanifu ulishakamilika na maelekezo yalishatoka kutoka kwa Makamu wa Rais kwamba barabara hiyo ijengwe na tumeshakamilisha taratibu zote. Kwa hiyo, sasa hivi tunatafuta fedha kumlipa mkandarasi malipo ya awali ili kipande hicho cha kilometa kumi kiweze kujengwa. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, Barabara ya kutoka Isyonje kwenda Kikondo aliyoitaja ni barabara ambayo inaunganisha Mkoa wa Mbeya na Mkoa wa Njombe na haiishii Kikondo; kimsingi inakwenda Makete. Katika barabara hii barabara yote yenye kilometa karibu 96.4 imeshafanyiwa usanifu, na tumeshaanza kuijenga kwa kiwango cha lami.

Mhesimiwa Naibu Spika, Serikali tuliamua tujenge eneo ambalo ni korofi (eneo la katikati) ni eneo la Kitulo kwenda Iniho katika ile Mbuga ya Kitulo. Kwa hiyo, tumeshaanza na mkandarasi yuko site. Wakati tunatafuta fedha ya kukamilisha vipande vingine kwa Mkoa wa Mbeya na upande wa kutokea Makete. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ni kweli tumepanga iko kwenye utaratibu wa kuanza kujengwa hiyo barabara ambayo ni sehemu ya barabara zetu kuu katika nchi yetu. Tunachosubiri sasa hivi ni kuitangaza hiyo barabara kama tulivyokuwa tumeipanga kwenye mpango wa bajeti ya mwaka huu wa fedha.

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, hii barabara ilikuwa imetangazwa yote. Kwa hiyo, tulitegemea mkandarasi ambaye angekuwepo angeweza kuwa anaifanyia matengenezo. Baada ya kufanya utaratibu tumeshawaagiza Mameneja wa Mikoa ya Ruvuma na Morogoro kuhakikisha kwamba kile kipande ambacho kitajengwa ataendelea na mkandarasi, lakini vipande vilivyobaki ma-regional managers wa-TANROAD wahakikishe kwamba wanazikarabati kupita kipindi chote cha mwaka. Kwa hiyo, kwa kiwango hicho cha changarawe kama alivyosema Mheshimiwa Mbunge wa Namtumbo.

NAIBU WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwa sasa barabara hii ya mpakani kati ya Tanzania na Burundi inafanyiwa usanifu, lakini kilichofanyika kwa sasa ni kuunganisha kwanza Wilaya ya Kasulu na Wilaya ya kibondo ambapo Daraja lililokuwa la Malagarasi ndilo linahamishiwa pale na mkandarasi yuko site. Sasa wakati tunajiandaa kutafuta fedha baada ya kukamilisha usanifu kuweza kuijenga kwa kiwango cha lami na hasa tukizingatia hilo eneo ndiko kuna shamba kubwa na kiwanda kikubwa cha miwa, pia ni barabara ya mpakani.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nimshukuru Mheshimiwa Dkt. Mabula kwa ufuatiliaji wake kwenye upande wa ATCL, lakini nimhakikishie kwamba, Serikali hii imefanya jitihada kubwa sana ya kuongeza au kuboresha usafiri nchini. Sote ni mashahidi, miaka tisa nyuma tulikuwa na ndege moja tu. Serikali imenunua ndege zimefika 16 ikiwemo ndege ya mizigo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mahitaji ni makubwa. Hivi ninavyozungumza hapa, tunaboresha viwanja vya ndege ambavyo havijakamilika karibu nchi nzima. Vitakapokamilika nina uhakika Wabunge wa maeneo hayo nao watakuwa wakisimama hapa wanahitaji ndege. Kwa hiyo, nichukue ushauri wake wa pili alioutoa Mheshimiwa Mbunge.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitoe rai kwa mashirika binafsi yote yanayo-operate, yaliyopo ndani ya nchi yetu pamoja na nje ya nchi yetu ili kutazama fursa ambayo Serikali imewekeza kwenye kujenga miundombinu ya viwanja vya ndege karibu kila mkoa, waone namna gani wanaweza kuleta ndege zao ili kuboresha usafiri, lakini na wao watafanya biashara.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali inamhakikishia Mheshimiwa Genzabuke na Wabunge wote itapeleka ndege katika maeneo mbalimbali nchini baada ya kukamilisha manunuzi kulingana na upatikanaji wa fedha.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, kupitia Waziri wa Uchukuzi, Mheshimiwa Mbarawa nimpongeze sana Mheshimiwa Mama yetu Sitta kwa ufuatiliaji mkubwa anaoufanya wa shughuli za maendeleo katika eneo lake na pia, kwa kutambua kwamba Serikali hii ni makini. Nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge, Mama yetu Sitta kwamba Serikali kama nilivyosema ni makini na inao mpango huo, lakini atupe muda tu kama nilivyokuwa nimeeleza kwenye jibu la msingi.

Mheshimiwa Spika, kuhusiana na jambo la pili la usafi. Ninamwelekeza Mkurugenzi wa Viwanja vya Ndege kupitia timu yake waende kwenye eneo hilo na waendeleze programu ya kufanya usafi ili uwanja huo uweze kuwa msafi. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, okay. Kwanza nimshukuru Mheshimiwa Mtenga anavyofuatilia maendeleo katika Jimbo lake. Serikali inajenga meli mbalimbali katika Maziwa Makuu na hivi mwezi uliopita imekamilisha mpango wa kumkabidhi msanifu. Tumeshaanza usanifu wa kina na upembuzi yakinifu kwenye Bahari ya Hindi ili tuanze kujenga meli ambayo itakuwa inafanya shughuli zake kwenye Mwambao wa Bahari Hindi ikiwemo Mtwara, Lindi, Tanga, Zanzibar na maeneo mengine yote ambayo yanapakana na Bahari hiyo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, ahsante sana. Nimshukuru Mheshimiwa Tarimo kwa ufatiliaji na yeye ni shahidi tulikuwa wote kutembelea uwanja huo hivi majuzi kwenye eneo hilo. Tunaendelea na taratibu mbalimbali za ndani ili kuweza kumlipa Mkandarasi aweze kuendelea na hatimaye akamilishe ujenzi wa uwanja huo wa Moshi ambao ni muhimu sana kwa maslahi ya nchi yetu. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nimpongeze Mheshimiwa Mbunge wa Iringa Mjini kwa ufuatiliaji wake makini wa Uwanja wetu wa Iringa. Ninataka nimhakikishie kwamba taratibu mbalimbali zinaendelea kufanyika ili kuhakikisha jambo hilo linafanyika kwa kuzingatia sheria na taratibu za nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nitumie nafasi hii kumpongeza sana Mheshimiwa Kikoyo pamoja na Mheshimiwa Mwijage kwa sababu wamekuwa ni Waheshimiwa wanaofuatilia kwa ukaribu sana maboresho makubwa sana ya kibandari katika ziwa letu, Ziwa Victoria ambayo ni muhimu sana kwa uchumi wa Taifa letu.

Mheshimiwa Spika, ninapenda kumfahamisha Mheshimiwa Kikoyo kwamba Serikali imefanya mambo mengi katika Ziwa Victoria ili kuimarisha usalama na kuhakikisha kwamba usafiri unaokuwepo unakuwa ni wa uhakika. Kwa awali ninapenda kumhakikishia na kumweleza kwamba tayari Serikali imefanya maboresho ya kujenga bandari tatu ikiwemo Bandari ya North Mwanza, Bandari ya Kemondo na Bandari ya Bukoba. Bandari ya Kemondo imekamilika North Mwanza pamoja na Bukoba zinaendelea. Hiyo ni hatua ya kwanza ya kuhakikisha kwamba usafiri kwenye ziwa hilo unakuwa ni wa uhakika na wenye usalama.

Mheshimiwa Spika, pili, Serikali imechukua jukumu kubwa ya kujenga vituo mbalimbali vya uokoaji katika Ziwa Victoria. Vingine vimejengwa Sengerema, vingine Victoria pale, kwa maana ya Mwanza na Geita na maeneo mengine. Aidha, tayari Serikali imetenga fedha za kutosha na tupo kwenye hatua za mwisho wa kujenga meli kubwa MV Mwanza Hapa Kazi Tu ambayo tunategemea itakamilika siyo muda mrefu kuanzia sasa. Itakapokamilika hiyo itakuwa imaimarisha usafiri wa uhakika kati ya Mwanza, Bukoba kwa maana ya Mkoa wa Kagera, pamoja na maeneo kama Port Belly na maeneo mengine ambayo yanazunguka kwenye ziwa hilo.

Mheshimiwa Spika, ukija kwenye hoja yake ya visiwa vile vya kawaida alivyovisema ikiwa ni pamoja na vilivyopo katika eneo la Muleba, tayari Serikali inatambua umuhimu wa meli hiyo kuwepo, ambayo ni ya Serengeti. Tumekwishaanza utaratibu wa kuainisha mahitaji, kwa sababu meli hii ilisimama 2019 lengo letu tutazame mahitaji ni kiasi gani tuikarabati na ianze kufanya kazi ambayo itakwenda kwenye visiwa vidogovidogo ikiwa ni pamoja na ambavyo Mheshimiwa Kikoyo amevisema.

Mheshimiwa Spika, pamoja na hilo tayari meli ya mizigo ya ML Wimbi ambayo ambayo yeye anaifahamu ambayo inabeba mizigo midogomidogo, ikiwemo bidhaa za dukani pamoja na dagaa na vitu vingine vingine iko mwishoni ikikamilika itakwenda pia kwenye eneo hilo la Muleba kwa ajili ya kuhakikisha tunawasaidia wananchi wetu hao.

Mheshimiwa Spika, swali lake la pili amezungumzia kuhusu agizo la Mheshimiwa Waziri Mkuu. Wizara yetu inatekeleza maelekezo ya viongozi wakuu wote kwa msisitizo na uzito unaostahili, ikiwa ni pamoja na maelekezo ya Mheshimiwa Rais, Mheshimiwa Makamu wa Rais, Mheshimiwa Waziri Mkuu, pamoja na Mheshimiwa Naibu Waziri Mkuu.

Mheshimiwa Spika, na kwa kuanzia tayari tumeshaanza mchakato kwa ajili ya kuhakikisha tunatazama namna ya kuweka kwenye bajeti ijayo. Hata hivyo ikumbukwe kwamba nchi hii ina bandari 693, uwezo wa Serikali kuanza kuzijenga zote kwa wakati mmoja hauwezekani. Tunaanza kidogo na tumeshaanza kurasimisha mpaka mwaka 2021 tulikuwa tumerasimisha bandari 80 na Mheshimiwa Dkt. Samia suluhu Hassan amekwenda kwa kasi kubwa zaidi zimeongezeka zaidi ya bandari 50. Hivyo nimuombe awe na subira tutajitahidi hatua kwa hatua na kwake tutamfikia tena. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, Serikali kwa Kigoma inafanya mpango wa kujenga bandari kavu iliyopo Kigoma mjini ili kuunganisha kati ya nchi yetu na nchi jirani. Hii aliyoitaja ninaomba nichukue na tuanze kulifanyia kazi kulingana na mahitaji sambamba na uwepo wa fedha.

SPIKA: Mheshimiwa Kavejuru hiyo uliyoitaja iko jimbo gani?

MHE. KAVEJURU E. FELIX: Mheshimiwa Spika, iko Jimbo la Kigoma Mjini na tayari Serikali ilikwishaweka fensi kwa muda mrefu na ilipa fidia wananchi waliokuwa wanaishi pale wakaondoka kabisa kwa muda mrefu, zaidi ya miaka 10 sasa; na pana fensi. Sasa kwa muda mrefu wananchi wa Kigoma wamekuwa wakisubiri ujenzi wa bandari hiyo ya nchi kavu mpaka sasa hivi hakuna kitu kinachoendelea.

SPIKA: Haya ahsante sana. Sasa umepata ufafanuzi Mheshimiwa Naibu Waziri ni hiyohiyo ya mjini uliyoijibia, ndiyo hiyohiyo na yeye anayoiulizia ahsante sana.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nitumie nafasi hii kumpongeza sana Mheshimiwa Florent Laurent Kyombo, kwa maelezo yake mazuri aliyoyatoa ya kuipongeza Serikali yetu kwa jitihada ambazo tunazifanya, lakini ninampongeza kwa sababu ya uhamasishaji mkubwa ambao amekwishaanza kuufanya ikiwa ni pamoja na kuwaanda wananchi juu ya mradi mkubwa wa kiwanja cha ndege utakaojengwa katika eneo la Kihabajwa ambao haujawahi kutokea. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii ni kazi nzuri ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan ambaye baada ya kuona umuhimu wa mkoa huo kiuchumi pamoja na sekta nyingine akaelekeza Wizara yetu kwamba, uwanja mnaotaka kuendelea kuuboresha hapana, ninataka ujengwe uwanja mkubwa utakaoendana na mahitaji. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lake la kwanza alilouliza, je wananchi wanaruhusiwa kuendeleza maeneo yao? Jibu ni ndiyo, kwa kuwa tayari tumeshakubaliana kwamba tutakwenda kujenga Kiwanja cha Ndege cha Kihabajwa, maana yake hili eneo la awali halitatumika tena kwa ajili ya jambo hili. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lake la pili anauliza mpango wa Serikali. Ninapenda kumhakikishia na bahati nzuri nami nimekwenda eneo hilo nilikuwa na yeye mwenyewe na anafahamu kidogo. Sema hapa ninataka nchi nzima iweze kufahamu, tayari Serikali yetu kupitia Wizara ya Uchukuzi, ikishirikiana na Ofisi ya Mkoa kupitia Mamlaka yetu ya Viwanja vya Ndege, imekwishawasiliana na Wizara ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi na kuanza mpango wa upimaji ili kuweza kuboresha eneo hilo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lengo ni nini? Moja, ni kuhakikisha kwamba maeneo jirani na uwanja wa ndege yanakuwa na mandhari mazuri; lakini pili, kuvutia uwekezaji. Wote tunafahamu uwanja huu hautaishia kunufaisha watu wa Kagera tu, hata nchi jirani zitakwenda kuutumia uwanja huo. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Matiko kwa sababu anavyokimbizana kufuatilia uwanja wa ndege wa Musoma, siyo muda mrefu atamkaribia mpaka Mbunge wa Jimbo la pale mjini jinsi anavyohangaikia usiku na mchana kuona kwamba uwanja huu unakamilika. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimhakikishie, kutokana na umuhimu mkubwa wa utalii, madini na maeneo mengine, Serikali iliamua kufanya maboresho ya uwanja wa Musoma na hivi ninavyozungumza umevuka asilimia 58 na mjenzi yupo site anaendelea na kazi baada ya kusimama kwa muda mrefu kidogo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo, ninamwomba aendelee kuwa na subira, Serikali ambayo imekwishaanza kujenga inakwenda kukamilisha uwanja huo wa Musoma. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kujibu swali la Mheshimiwa Awack kama alivyoliuliza. Anaulizia kuhusu uwanja wa ndege, ninafikiri anaongelea wa mkoa maana pale kuna viwanja viwili. Kama anazungumzia wa mkoa, tupo kwenye hatua za utoaji wa ardhi, tutakapozikamilisha Serikali itaanza kufanya taratibu za ujenzi. Kama anazungumzia ule wa utalii kwa maana ule wa Lake Manyara, tayari tumeshampata mkandarasi, tupo kwenye hatua za mobilization na ujenzi utaanza mara moja. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nitajibu kwa kifupi lakini moyo usio na shukrani hukausha mema yote. Ninampongeza Mheshimiwa Bonnah kwa kuweza kufuatilia na kupongeza Serikali hii kwa sababu jambo hili lilikwama kuanzia miaka ya 1990 ambapo wananchi zaidi ya 1,528 walikuwa wanadai. Tumekwishalipa shilingi bilioni 20 na siyo muda mrefu tutakwenda kulipa tena. Hii ni jitihada za Mheshimiwa Rais wetu na ninaamini kwa kuwa wameshaanza kulipa na hata waliobakia hao atakwenda kukamilisha. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nilifikiri utaniambia nijibu kwa ufupi, lakini naona hujazungumzia hilo. Wewe na Mheshimiwa Swalle pamoja na Wabunge wote wa Mkoa wa Njombe, mmelifuatilia jambo hili kwa ukaribu sana na Serikali inatambua umuhimu wa uwanja wa ndege wa Njombe.

Mheshimiwa Mwenyekiti, awali tulikuwa na mpango kwa ajili ya kukarabati ule uliopo, lakini baada ya kuona eneo ni dogo na mipango ni mikubwa, Serikali ikaona ni lazima ibadilishe uwanja ijenge uwanja mkubwa pengine wenye hadhi sawa na uwanja wa Songwe. Hii kwa sababu gani? Kwa sababu, kwanza unaweza kuona Mkoa wa Njombe ndiyo una maghala makubwa ya chakula ya NFRA. Mbili, tunao Mradi wa Liganga na Mchuchuma ambao tukikamilisha ujenzi wa reli ya kusini, uwanja ule ndiyo utakuwa jirani kwa ajili ya kufikisha watu mbalimbali kwenye eneo lile. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tatu, uwanja huo pia utakuwa na faida kubwa kwa kilimo cha parachichi pamoja na mazao mbalimbali, lakini pia yapo maeneo jirani ikiwa ni pamoja na Chimala ambapo pia kuna madini mbalimbali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali inatambua umuhimu wa uwanja huu, nimesema wiki iliyopita ninaomba nirejee tena, tumeshampata mkandarasi anaitwa Intercontinental Technocrats ambaye anafanya uhuwishaji, upembuzi yakinifu ili kuweza kujua gharama na mahitaji ya uwanja huo yatakuwaje. Hatimaye tukishamaliza hatua hiyo tutatangaza na tutampata mjenzi ajenge uwanja kama ambavyo yeye mwenyewe amekuwa akihitaji kwa muda mrefu. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Mwakamo kwa maswali yake ya msingi ambayo ameendelea kuyafuatilia na jinsi ambavyo anatusaidia kama sekta kuona umuhimu mkubwa wa eneo la Kwala pamoja na Bagamoyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza, nimhakikishie kwamba, tayari Serikali imekwishaona umuhimu mkubwa wa kuunganisha Bandari ya Kwala pamoja na reli zote tatu, kwa maana ya Meter Gauge ya TAZARA pamoja na Meter Gauge ya TRC, Cape Gauge ya TAZARA na SGR. Tayari kituo kimeshawekwa pale.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama nilivyosema kilometa 1.3 ya reli ya meter gauge imeshaunganishwa na katika eneo hilo husika. Hivyo, basi tutaendelea kufanya hivyo ili kuhakikisha kwamba eneo hili la Bagamoyo, eneo hili la Pwani ambalo ni kongani ya viwanda na linakwenda kuwa na uchumi mkubwa, linakuwa linaunganishwa moja kwa moja na reli hii ili kutoa mizigo sehemu moja kupeleka mizigo sehemu nyingine.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hoja yake ya pili ni kuhusiana na bandari ya Bagamoyo namna gani inaweza kuunganishwa pamoja na Kwala. Moja, nimfahamishe Mheshimiwa Mbunge, jinsi ambavyo Serikali imefanya kazi kubwa kuendelea kuboresha bandari nchini na hii inafanyika kwa sababu ya potential ya mizigo mingi iliyopo katika nchi jirani, ambapo ni muhimu tuboreshe bandari zetu ili tuweze kufikia masoko ya nchi zote zinazotuzunguka ikiwa ni pamoja na central corridor, nchi za kusini, kanda ya ziwa na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika kutekeleza hilo pamoja na maboresho ya bandari zetu mbalimbali ambayo tumefanya ikiwemo Bandari ya Dar es Salaam, Bandari ya Mtwara, Tanga pamoja na bandari zilizopo katika Maziwa ya Tanganyika na Nyasa, Serikali imeona umuhimu wa Bandari ya Bagamoyo kwa sababu pamoja na kazi hiyo kubwa meli kubwa za maximum zinazoweza kutua katika bandari zetu ikiwemo Dar es Salaam ni za mita 320.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo, Bandari ya Bagamoyo ndiyo yenye uwezo mkubwa ya kuweza kupokea meli kubwa zaidi kwenda mpaka mita 400. Katika kutimiza hilo Serikali ina mpango wa kuunganisha Bandari ya Bagamoyo, Kwala na Bandari Kavu ya Kwala ili mizigo inayotoka sehemu mbalimbali duniani, ikitua pale Bagamoyo iweze kuunganisha moja kwa moja Kwala na kwenda sehemu mbalimbali inakohitajika ndani ya nchi yetu na nje ya nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuliarifu Bunge lako Tukufu kwamba, kulingana na uhitaji wa mara kwa mara, Serikali imeendelea kujenga minara ya ndege katika maeneo mbalimbali hapa nchini, ikiwa ni pamoja na Viwanja vya Julius Nyerere, KIA, Arusha, Dodoma, Mwanza, Iringa, Tabora, Tanga, Mtwara, Songea na maeneo mengine, lakini kulingana na uhitaji mkubwa minara mbalimbali inajengwa kwa sababu ikiwa ni pamoja na Shinyanga, Sumbawanga, Kigoma, Tabora, Msalato na Iringa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na hayo yako maeneo mengine ambayo tutaanza ujenzi sio muda mrefu, ikiwa ni pamoja na Tanga, Mtwara, Kigoma, Lindi na Lake Manyara.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo basi, kama anavyofahamu Mheshimiwa Mbunge, Serikali imetumia fedha bilioni 1.4 katika Kiwanja cha Mpanda ambapo tumejenga runway, tumejenga jengo la abiria, tumejenga jengo la zimamoto na bado control tower.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tumepokea ushauri wa Mheshimiwa Mbunge ambao ametimiza jukumu lake la msingi la Kibunge ambalo ni kuishauri na kuisimamia Serikali na kwamba ushauri wake na hoja yake, itafanyiwa kazi kulingana na mahitaji, kama ambavyo nimeainisha hapo juu ikiwemo ni pamoja na miruko ya ndege, ratiba maalum zilizoko, tukiona inafaa kwa wakati husika tutalifanyia kazi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ushauri wa Mheshimiwa Mbunge umepokelewa kwa sababu ni jukumu la Bunge kuishauri Serikali.

Mheshimiwa Naibu Spika, katika swali lake la kwanza ni kwamba, Serikali inatambua umuhimu mkubwa wa reli ya Kusini, hii inatokana na ukweli kwamba upande wa Kusini kwa maana kutoka Mbamba Bay mpaka Mtwara na matawi yake kuna fursa kubwa ikiwemo uwepo wa makaa ya mawe zaidi ya tani milioni 426, kuwepo kwa ikiwemo vanadium, titanium, lithium pamoja na kwenye eneo la Dangote zaidi ya tani milioni 232 za simenti. Pia umuhimu wa reli hiyo ndiyo unakwenda kuongeza matumizi makubwa ya Bandari yetu ya Mtwara ambayo Serikali imeweka pesa za kutosha pamoja na Mbamba Bay.

Mheshimiwa Naibu Spika, tunatambua kwamba tukifanikiwa kuanzisha reli hiyo itaweza kusaidia madini ambayo nimeyataja na hivyo Serikali kupunguza kuagiza madini kutoka nje na chuma kutoka nje. Pamoja na umuhimu huo napenda nimhakikishie Mheshimiwa muuliza swali Mheshimiwa Hokororo kwamba Serikali imeshafanya mambo mengi sana ili kutambua na kuthamini umuhimu wa reli hiyo. Kwanza tumeshaanza maboresho mbalimbali ya bandari tatu, moja hivi ninavyozungumza ujenzi wa Bandari ya Mbamba Bay umekwishaanza na zaidi ya bilioni 80 Mheshimiwa Rais, Dkt. Samia Suluhu Hassan amezielekeza pale.

Mheshimiwa Naibu Spika, pili, tumefanya maboresho makubwa Bandari ya Mtwara kwa kuweka zaidi ya bilioni 157. Tatu, kwa sababu tunajua sehemu kubwa ya malighafi zitakazotoka pande wa Liganga na Mchuchuma itakuwa ni pamoja na bidhaa chafu au makaa ya mawe tunajenga bandari mpya ya Kisiwamgao ambapo zaidi ya bilioni 835 zimeelekezwa kwenye bandari mpya kabisa hii yote inadhihirisha na kuthibitisha namna ambavyo Serikali hii ya awamu ya sita inatambua umuhimu wa bandari hiyo.

Mheshimiwa Naibu Spika, tumekwishalipa fidia pia kwa zaidi ya wananchi 1000 waliopo kwenye eneo la Liganga na Mchuchuma ili kupisha maeneo yale yote hiyo inaonyesha ni kwa namna gani Serikali inatambua jambo hilo.

Mheshimiwa Naibu Spika, tunaanza kufanya jambo la kwanza tunakuja la pili. Tumeshaanza kujenga reli ya kati kutoka Dar es Salaam mpaka Mwanza mpaka Kigoma na mpaka nje ya nchi ambayo inagharimu zaidi ya dola bilioni 12, zaidi ya takribani trilioni 30 hii inamaanisha nini? Inamaanisha utayari wa Serikali sasa ya Awamu ya Sita kuamua kuwekeza kwenye upande wa reli especially SGR.

Mheshimiwa Naibu Spika, tunapoanza maboresho makubwa kwenye reli yetu ya Kusini kwa maana ya TAZARA yote hiyo inaonyesha kwamba nchi yetu imeamua kufanya uchumi wake kuwa uchumi na uchukuzi, kwa hiyo nimtoe mashaka nimuombe aendelee kuwa na subira wakati Serikali inakamilisha mambo ambayo imeshaanza kuyafanya na siyo muda mrefu neema ipo mlangoni, watu wa kusini wajiandae Serikali itaanza kujenga reli hiyo. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA MAMBO YA NDANI YA NCHI: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kujibu swali la Mheshimiwa Neema Mgaya, kama lilivyoulizwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali ya Tanzania kwa kushirikiana na Serikali ya Zambia pamoja na China ilijenga Reli ya TAZARA yenye urefu wa kilomita 860. Kwa sasa reli hiyo iliyojengwa ilikuwa na uwezo wa kubeba tani milioni tano, lakini kutokana na sababu mbalimbali hatukuweza kufikia hata 30% ya lengo hilo.

Mheshimiwa Naibu Spika, tayari tumeshaanza maboresho mbalimbali kwa ajili ya kuboresha reli yetu hiyo ya TAZARA, hivyo ninachukua ushauri wake Mheshimiwa Mbunge tuone namna ya kutazama, siyo tu kuweka cold room kwa ajili ya mazao ya parachichi ambayo yapo Mkoa wa Njombe, lakini kuangalia chain nzima katika njia nzima kuanzia inapotokea Kapiri Mposhi mpaka Dar es Salaam ili iweze kuwa sehemu ya kuchechemua uchumi wa maeneo ambapo reli hiyo inapita.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninapenda kumjibu Mheshimiwa Manyinyi, swali lake alilouliza; Mpango wa Serikali ni kuunganisha Bandari yetu ya Tanga na Mikoa ya Kaskazini kwenda mpaka Ziwa Tanganyika. Mpango huo upo, hatujali sana imepita wapi, lakini tunaangalia kiuchumi ni wapi ipite na kadhalika. Kwa mfano, katika njia hiyo kuna madini mbalimbali, ikiwa ni pamoja na magadi soda, Engaruka kuna madini kule Dutwa, nickel na kadhalika. Kwa hiyo, njia specific pengine naweza nisizungumzie hapa, lakini kwa maana ya mpango huo ambao Serikali inao itakwenda kujenga baada ya hatua za awali kukamilika, ikiwa ni pamoja na usanifu wa kina.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wetu wa Uchukuzi, natumia nafasi hii kumpongeza sana Mheshimiwa Sichalwe kwa jinsi anavyofuatilia. Mheshimiwa Sichalwe ni moja ya wadau muhimu wanaofuatilia sana namna ambavyo Serikali inaweza ku-access Soko la Kongo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunafahamu kwamba nchi yetu imebarikiwa kuzungukwa na nchi nyingi zisizo na bandari, na upande wa Zambia tuna zaidi ya mzigo wa tani milioni saba, na upande wa Kongo zaidi ya mzigo wa tani milioni 10 na nchi nyinginezo. Hata hivyo, bado hatujafikia inavyotakiwa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kumpa pongezi hizo, naomba nijibu maswali yake mawili ya nyongeza ambayo ameyauliza kama ifuatavyo: -

Mheshimiwa Mwenyekiti, moja, ameuliza habari ya suala la barabara kutoka Moba kwenda Lubumbashi. Huu ni ushauri anaoutoa mara kwa mara, nasi Serikalini tumeshaupokea na tumeshaanza kuandaa taarifa ya wataalamu ili kutazama fursa zilizopo na mchakato mzima wa namna ya kufikia. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, wakati tunaendelea na hilo, ukizingatia swali lake la msingi aliuliza ni kwa nini Serikali ilianza kujenga Karema wakati upande wa pili hatujaanza pengine kupatumia, Serikali kwa kushirikiana na wenzetu wa Kongo tayari tumeshaanza kufanya utilization ya bandari hizi mbili.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi ninavyozungumza, ukienda pale Kongo upande wa Katanga eneo la Manono, tuna madini mengi ya lithium na copper ambapo ujenzi wa barabara kilometa 450 kutoka kule Manono – Katanga – Kalemie umeshaanza sambamba na usanifu wa awali ili hapo baadaye tuweze kujenga SGR.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pili, kwa miaka mingi sana Bandari ya Kalemie ilikuwa haitumiki na imekuwa ni kilio cha Wabunge wengi sana wanaotumia Ziwa Tanganyika. Tayari ujenzi huo umeanza kama nilivyozungumza na wenzetu wa Kongo kwa kutumia mwekezaji wanajenga Bandari ya New Kalemie.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hilo peke yake haliishii hapo. Ili kuona Serikali imetambua umuhimu wa fursa zilizopo katika Ziwa Tanganyika, inakwenda sambamba na ujenzi wa meli nne ili wawekezaji hao waweze kusafirisha mzigo wa lithium na copper na madini mengine kutoka kule Katanga kuja hapa kwetu, kwenda mpaka Bahari ya Hindi ambapo tunaanza na meli nne.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa hivi tayari wameshaanza kujenga meli ya kwanza tarehe 1/4/2025 na meli nyingine nne zitakuwa zimekamilika ndani ya miaka hii miwili. Tunategemea mzigo zaidi ya metric tons 1,500,000 katika mwaka wa kwanza utaanza kupitishwa. Kwa hiyo, nampongeza sana Mheshimiwa kwa kufuatilia jambo hili na nimeona nitoe kwa ufafanuzi mkubwa zaidi ili aweze kupata picha hiyo kubwa zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, nakubaliana na changamoto zilizopo kwenye upande wa madereva wetu wanapotoka hapa kwenda upande wa Kongo kupitia upande wa Zambia. Changamoto hizo zinaendelea kushughulikiwa kwa kushirikiana na nchi hizi mbili kidiplomasia kwa lengo la kuboresha biashara hiyo ili sisi sote kwa sababu wao ni wanufaika na sisi ni wanufaika na maeneo mengine tuweze kunufaika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mkakati wetu mzuri na wa kudumu zaidi ni kutazama namna ya kuweza kufikia nchi specific kupitia Ziwa Tanganyika kama ambavyo nimeeleza kwenye maelezo ya awali, ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, ninamshukuru Mheshimiwa Maulid Saleh Ali, kwa swali lake la nyongeza. Ninakubaliana naye kwamba tangu usafiri wa treni ya SGR ulipoanzishwa mwamko umekuwa ni mkubwa sana kwa Watanzania, wamefurahia huduma hii na mahitaji yameongezeka zaidi. Kutokana na hali hiyo tayari hivi ninavyozungumza timu ya wataalam imeshaanza kufanya kazi ili kuchambua na kutazama mahitaji halisi ili hatimaye sasa tuweze kufikiria tuanzishe route pengine ziwe lini. Kwa sababu ukiangalia weekend mahitaji yanakuwa makubwa zaidi kuliko katikati ya wiki; kwa hiyo wataalam wanafanya kazi yao.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Maulid na Waheshimiwa Wabunge wengi ambao kimsingi wamekuwa wakifuatilia jambo hili, timu hiyo itakapokamilika tayari Mheshimiwa Waziri wetu, Mheshimiwa Mbarawa ameelekeza kwamba kazi hiyo ianze mara moja, route hizo ziongezwe. Jambo jema na zuri ni kwamba tayari Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, alikwishatupatia fedha na vitendea kazi vipo vya kutosha; kwa hiyo tunaamini kwamba kazi hiyo inakwenda vizuri zaidi. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, samahani, kutoka Dar es Salaam?

SPIKA: Kutoka Dar es Salaam, kupitia Mtwara mpaka Mbamba Bay.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nimshukuru Mheshimiwa Ndulane kwa swali lake zuri. Kwa sasa Serikali haijaanza upembuzi yakinifu wala usanifu wa kina kuhusiana na reli kutoka Dar es Salaam kwenda Lindi. Hata hivyo, kwa kutambua umuhimu mkubwa wa reli ya kusini, yaani kutoka Mtwara Port kwenda mpaka Mbamba Bay kupitia matawi ya Liganga na Mchuchuma tayari tumeshakamilisha study.

Mheshimiwa Spika, sasa hivi Serikali ipo kwenye hatua ya utafutaji wa fedha ili kuweza kuunganisha kipande hicho kiweze kujengwa kwa njia ya SGR; na kutokana na umuhimu mkubwa wa makaa ya mawe ambayo tuna zaidi ya makaa ya mawe zaidi ya metric tons milioni 428, tuna chuma cha kutosha, lakini pia ni kutekeleza maoni ya waasisi wa nchi zetu hizi za Malawi, Tanzania pamoja na Msumbiji katika kuhakikisha kwamba tunaziunganisha kupitia Ziwa Nyasa na Bahari ya Hindi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, ninashukuru kwa swali lake Mheshimiwa Shally Raymond. Ni kweli kabisa kwamba Serikali inao mpango wa kujenga reli ya kisasa SGR inayounganisha Tanga kwenda mpaka Arusha kuunganisha mpaka Musoma na hii ni kutokana na uwepo wa madini ya kutosha ya nickel kule Dutwa, madini ya magadisoda kule Engaruka pamoja na kule Minjingu.

Mheshimiwa Spika, nitumie nafasi hii pia kueleza pia vizuri. Reli hii ya kisasa ni gharama kubwa sana kuijenga, kwa hiyo unapoamua kufanya maamuzi ya kujenga lazima uwe na uhakika na mzigo uliopo. Kipande hiki tayari tumeshajiridhisha mzigo upo wa kutosha. Kwa sasa tumeshakamilisha study tupo kwenye hatua za utafutaji wa fedha ili tukikamilisha tuweze kuanza kujenga. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, tunajenga kilometa 2,300 kwa sasa hivi. Tuna kutoka Dar es Salaam mpaka Mwanza, tuna kutoka Tabora mpaka Kigoma na tumeanza kutoka Uvinza mpaka Burundi. Hivyo sio rahisi tukafanya mambo yote kwa wakati mmoja, hizi kilometa 2,300 hakuna nchi Barani Afrika imewahi hata kufikiria na hivyo inaifanya nchi yetu na kumfanya Dkt. Samia, kuwa ndiye Rais, kinara wa reli ya kisasa Barani Afrika. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, reli hii ya kisasa anayoijenga Dkt. Samia, inamfanya kuwa ndiye Rais, kinara wa ujenzi wa reli ya kisasa Barani Afrika na kumfanya kuwa wa tano duniani. Niwaombe Waheshimiwa Wabunge, tuvumilie amalize kazi hii ambayo ameshaianza ili baadaye tuweze kuanza na sehemu hizo zingine ambazo kimsingi wamekuwa wakizihitaji.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba nitumie nafasi hii kwanza kumpongeza Mheshimiwa Hawa Mchafu Chakoma kwa jinsi ambavyo amekuwa mfuatiliaji wa miradi mikubwa na hata ya kawaida katika Mkoa wa Pwani ikiwemo ya sekta yetu ya uchukuzi hususan pale Mafia, bandari na maeneo mengine.

Mheshimiwa Mwenyekiti, la kwanza, nimhakikishie Mheshimiwa Hawa Mchafu Chakoma kwamba Serikali imeamua kuifanya sekta ya uchukuzi kama mishipa kwa kuitambua kwamba ni mishipa ya damu katika Taifa letu. Hivyo basi, inafanya maboresho ya bandari mbalimbali nchi nzima pamoja na kujenga meli katika maziwa makuu yote na sasa ninapozungumza kwa upande wa swali lake la msingi Bandari za Mafia, Mkuranga pamoja na Bagamoyo ya zamani, tayari tumeshapewa idhini na Serikali kupitia Mheshimiwa Rais wetu Dkt. Samia Suluhu Hassan. Hivyo, tunaweka kwenye mpango wa mwaka wa fedha 2025/2026 tuanze maandalizi ya kuzijenga bandari hizo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hii inakwenda sambamba na kuanza kujenga meli. Tarehe 8 Machi TASHICO (Kampuni yetu ya Meli Tanzania) ilisaini mkataba wa kuanza usanifu wa kina kwa ajili ya kutazama fursa zilizopo katika mwambao wa Bahari ya Hindi. Lengo ni nini? Ni kutazama biashara iliyopo. Tunao mpango kama Serikali kuona kwamba tunaimarisha usafiri wa nchi jirani kama vile Visiwa Comoro, Madagascar, Shelisheli pamoja na maeneo kama vile Mtwara, Tanga, Lindi na kadhalika. Hivyo, tutakapokamilisha usanifu huo tutakwenda hatua ya pili ya kuanza kujenga meli hizo kulingana na mahitaji na kujua fursa ambazo ziko pale.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake la pili ameuliza kuhusiana na vijana waliopo katika maeneo hayo wapewe kipaumbele. Kwanza, swali hili limekuwa likiulizwa sana hapa Bungeni. Ninapenda kulitaarifu Bunge lako Tukufu kwamba nchi hii ni yetu sote. Ni haki ya kila Mtanzania kuajiriwa mahali popote bila kujali kuna mradi au hakuna mradi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunazingatia pia kwamba, kodi zinazojenga miradi hiyo ni kwa Watanzania wote. Aliyekuwepo Iringa analipa kodi katika mradi uliokuwepo mkoa mwingine. Hivyo basi, ninapenda kuwataarifu Waheshimiwa Wabunge kwamba tuendelee kutoa fursa kwa vijana wetu nchi nzima wafanye kazi popote. Aidha, tukubaliane pia yako maeneo ambayo vijana hawapendelei sana kufanya kazi zile ambazo ni unskilled. Hivyo, hata mjenzi angependa kwenda kutafuta sehemu ambapo vijana wako tayari kufanya kazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kabla sijahitimisha nitoe rai pia kwa kutambua umuhimu kwamba mradi unapotekelezwa kwenye eneo fulani ni vyema vijana wa eneo wakapewa kipaumbele zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninawaagiza wakandarasi waliopo kwenye sekta yetu ya uchukuzi watazame pamoja na kuchukua maeneo nchi nzima ya nchi hii lakini pia watazame katika eneo mradi uliopo ili wapewe kipaumbele vijana wa eneo hilo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninamshukuru Mheshimiwa Pathan kwa swali lake la nyongeza. Serikali inao mpango wa kuboresha viwanja vyote katika nchi hii na katika viwanja alivyovitaja kwa sasa hivi tupo kwenye hatua za awali kwa ajili ya kulipa fidia. Tukimaliza fidia pamoja na kutwaa maeneo tutakwenda kwenye hatua ya pili kwa ajili ya kuviendeleza.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza dada yangu Mheshimiwa Suma Fyandomo kwa swali lake aliloliuliza la kufuatilia safari za ndege Mkoani Mbeya. Ni kweli Mkoani Mbeya kuna abiria wengi na ndege hazitoshi, lakini nimhakikishie Mheshimiwa Suma kwamba siyo Mbeya tu, kutokana na kazi kubwa ambayo Mheshimiwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan ameifanya ya kujenga viwanja vingi mahitaji ya ndege yameongezeka zaidi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hapa tungesema kila Mbunge asimame karibu Wabunge zaidi ya 20 wangeweza kusimama ili tuongeze ndege kwenye maneo yao. Hata hivyo, kutokana na umuhimu huo mkubwa katika mwaka wa fedha 2025/2026 Serikali imepanga kununua ndege nyingine mpya za masafa marefu na mafupi pamoja na ndege ya mizigo. Tunategemea kwamba kadiri muda utakavyozidi kuongezeka ndivyo tutaendelea kuboresha na kupeleka ndege kwenye maeneo mbalimbali ya nchi yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pengine kabla sijamaliza kujibu swali lake ninapenda kuliarifu Bunge lako Tukufu kwamba viko viwanja hivi ninavyoongea zaidi ya vitano ambavyo vinafanyiwa maboresho vikikamilika navyo vitahitaji ndege. Kwa hiyo, Mheshimiwa Suma na Wabunge wote waendelee kutuvumilia wakati Serikali inaendelea kutafuta suluhu ya kudumu ya jambo hili.

Mheshimiwa Mwenyekiti, na mwisho niziombe sekta binafsi kwa maana private operators wa hizi ndege watazame fursa zilizopo Mkoani Mbeya na maeneo mengine kwa sababu siyo lazima kupeleka ndege za Serikali. Tunazo kampuni nyingi, hebu zichangamkie fursa hiyo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Matiko kwa hoja yake ya Serengeti. Hata wiki iliyopita nilikuwa ninazungumza na viongozi wa CCM wa Mkoa wa Mara, kilio chao kikubwa ni hichohicho. Ninapenda kumhakikishia Mheshimiwa Matiko kwamba Serikali inao mpango wa dhati na imeshaweka kwenye Bajeti ya 2025/2026 kuanza mchakato wa ujenzi wa Kiwanja cha Ndege Serengeti.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, Uwanja wa Moshi tunaufahamu ni uwanja wa kihistoria katika Taifa letu. Serikali kwa kutambua umuhimu huo mkubwa ilishaanza ujenzi na hivi ninavyozungumza iko zaidi ya 50%. Nimwombe Mheshimiwa Shally Raymond atupe muda kidogo wakati tunaendelea kufuatilia taratibu za malipo zikamilike ili mkandarasi aendelee kulipwa na hatimaye aweze kukabidhi uwanja.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, niko tayari na Mheshimiwa Mbunge dada yangu Mheshimiwa Subira Mgalu, baada ya kutoka hapa tupange ziara twende Lindi tukazungumze na wananchi hao ili kuwaelewesha umuhimu na mawanda mapana ya Bandari yetu ya Bagamoyo Mbegani. Kwa sababu Taifa tayari sasa limeshaona fursa hiyo na tuko tayari kwa ajili ya kuanza uendelezaji wake.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza sana Mheshimiwa Kamonga kwa ufuatiliaji wake mkubwa wa usafiri katika Ziwa Nyasa. Ni kweli mimi na yeye tulikwenda pamoja na Wabunge wengine ambao wanapakana na Ziwa Nyasa tulifanya ziara katika Ziwa hilo tukatambua fursa zilizopo na changamoto ambazo zinawakumba wananchi hao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, miongoni mwa mambo ambayo Waheshimiwa Wabunge waliishauri Serikali ikiwa ni kutimiza jukumu lao la msingi la kuishauri na kuisimamia Serikali, ilikuwa ni kuomba Meli ya MV Songea irejeshwe kwa sababu ni mbovu na imesimama.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kusikia kilio chao Serikali makini ya Dkt. Samia Suluhu Hassan, ilifanya maamuzi katika mwaka wa fedha 2025/2026 wa kurejesha meli hiyo. Tumetenga bilioni 4.0 na katika mwaka wa fedha 2025/2026 tunakwenda kukarabati meli hiyo kwa sababu kwanza, ilivyotengenezwa inaendana na hali halisi ya Ziwa Nyasa kwa sababu inaweza kustahimili mawimbi pia inatumia mafuta kidogo na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali la pili, amezungumza kuhusu ratiba. Kwanza, nimpe pole kwa sababu kuna changamoto pale Kyela ya mafuriko na hivi navyozungumza tunapata changamoto kubwa ya kupata vitendea kazi kama mafuta na vitu vingine. Hivyo, usafiri ni kama vile umesitishwa. Lakini mara baada ya hali itakapotengemaa naielekeza Kampuni ya Meli Tanzania (TASHICO) irejeshe ratiba zake angalau mara mbili badala ya kufanya mara moja kwa mwezi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nimshukuru Mheshimiwa Kapufi, kwa maswali yake ya nyongeza mawili na nimpongeze kwa anavyofuatilia kwa karibu sana maendeleo ya mkoa wake na kipekee jimbo lake, lakini zaidi alivyotambua kazi kubwa ambayo Serikali imeshaanza kufanya katika eneo hilo la Mkoa wa Katavi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni kweli Serikali inatambua umuhimu mkubwa wa Mkoa wa Katavi pamoja na uwepo wa kuboresha ule Uwanja wa Ndege wa Mpanda na hii ni kutokana na ukweli kwamba, Katavi:

(i) Kuna utalii na sote ni mashahidi;

(ii) Madini ya kutosha;

(iii) Mazao ya kutosha;

(iv) Serikali inavyozungumza hivi inakamilisha ujenzi, maboresho ya reli ya kutoka Kaliuwa mpaka Mpanda na inaanza maandalizi mwaka wa fedha ujao 2025/2026 kujenga reli ya mita gauge kutoka pale Mpanda kwenda mpaka Kalema;

(v) Tayari tunajenga barabara ya lami kutoka pale Mpanda kwenda mpaka Karema; na

(vi) Tunajenga meli mbalimbali kwenye Ziwa Tanganyika yote haya na mengine ambayo sijayataja yanadhihirisha na kuthibitisha umuhimu wa Uwanja wa Ndege wa Mpanda.

Mheshimiwa Mwenyekiti, aidha, Serikali tayari ninavyozungumza hapa imefanya makubwa katika Uwanja wa Mpanda. Kwanza, tumeshatengeneza na kukamilisha runway yenye urefu wa mita 2000. Pili, tayari tumejenga jengo la abiria la 1.4 bilioni na linatumika hivi navyoongea.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimwombe Mheshimiwa Kapufi akubali kwamba, jitihada hizi zinadhirisha na kuthibitisha dhamira ya dhati ya Daktari Samia Suluhu Hassan kuthamini na kutambua Mkoa wa Katavi. Hivyo basi, ninaomba nichukue jambo lake la taa za kuongozea ndege tuendelee kutazama huko mbeleni kadiri tukipata fedha tutaweza kujitahidi kuhakikisha kwamba, uwanja huu unakuwa na taa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, taa hizo pia kama nilivyosema kwenye swali la msingi zinategemeana sana na miruko, ninaomba nitumie nafasi hii kuzishauri na kuziomba kampuni mbalimbali za ndege nchini zilizo nchini na nje ya nchi kutazama fursa zilizopo katika Mkoa wa Katavi. Abiria wapo wa kutosha hebu tuongeze ndege, tukishaongeza ndege tutakuwa na miruko, tukiwa na miruko tuta-justify hata umuhimu wa kwenda kuweka taa za usiku kwa sababu ndege zitakuwa zipo za kutosha.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kumjibu Mheshimiwa Mwenyekiti wetu wa Kamati ya Miundombinu na Mbunge wa Kalema Mheshimiwa Kakoso kwamba, hoja yake tumeipokea na tunaendelea kuichakata Serikalini ili kutazama fursa zilizopo na uwezekano wa kuanza. Pia, Mheshimiwa Kakoso ninajua kuna suala ambalo amesahau kwa sababu tu pengine ni swali la nyongeza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimjulishe pamoja na Wabunge wengine wa Mikoa mitatu Rukwa, Kigoma na Katavi kwamba, jana meli yetu ya MT-Sangara ilisimama kwa muda mrefu imeanza kufanya safari zake rasmi kutoka Kigoma kwenda Mpurungu kwenda Kalemii na kwenda Bujumbura. Hii ikiwa inamaanisha nini? Utekelezaji wa yale ambayo wanayaagiza Waheshimiwa Wabunge lakini Serikali ikiahidi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, kwanza, kwa niaba ya Serikali kupitia Waziri wetu Mheshimiwa Prof. Mbarawa, tunapokea shukurani zake kwa sababu wachache ambao wakitendewa wema huwa wanashukuru. Wiki mbili zilizopita Mheshimiwa Sitta, alisimama hapa na akatoa ushauri wake na Serikali ikachukua jambo lake kwa uzito unaostahili, ikatekeleza. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, pili, nimpongeze kwa jinsi ambavyo amekuwa mfuatiliaji makini wa maendeleo kwenye eneo lake. Amekuwa ni mmoja wa Wabunge wa kuigwa ambaye kila wakati anafuatilia maendeleo ya eneo lake. Ameleta maswali mawili la pili ni kama ushauri.

Swali lake la kwanza, nimhakikishie sisi kama Serikali tunajipanga kufanya jambo alilolieleza la usafi kuwa endelevu. Kwa hiyo, kila wakati tutajitahidi kuhakikisha kwamba usafi unafanyika katika Kiwanja hiki cha Ndege cha Urambo. (Makofi)

Swali lake la pili, Mheshimiwa Mbunge anaulizia kuhusiana na taa. Nimhakikishie kwamba Serikali imelipokea jambo hili kama ushauri, ninailekeza Mamlaka ya Viwanja vya Ndege nchini iende kwenye eneo hilo ikatazame gharama zilizopo na kisha tutazame tunachoweza kukifanya ili kama alivyosema moja tuimalize ulinzi na usalama lakini pili tupendezeshe Mji wake wa Urambo, lakini tatu tuweze kuondoa vibaka pengine na wavamizi katika eneo hilo ambao wangeweza kuwa changamoto katika uendeshaji wa shughuli za wananchi za kila siku. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, nampongeza Mheshimiwa Kaboyoka kwa jinsi ambavyo anasimamia eneo lake na kuhakikisha kwamba, tunatekeleza vizuri majukumu yetu. Natumia nafasi hii pia kumkumbusha Mheshimiwa Kaboyoka kwamba, awali wananchi wa Kilimanjaro, hususan Same, walikuwa wanaiomba Serikali ikamilishe au ianze ujenzi wa mradi huu, lakini huko nyuma hatukuweza.

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali ya Awamu ya Sita imeamua rasmi kuijenga barabara hiyo kwa maslahi ya Taifa letu, lakini kwa sasa hivi mkandarasi hajalipwa, hivyo kazi imesimama kidogo kwa kuwa ni muhimu pale tunapokuwa na miradi, barabara hizo zipitike bila kuleta usumbufu kwa wananchi.

Mheshimiwa Naibu Spika, ninamwelekeza Mkurugenzi Mkuu au Mtendaji wa TANROADS, kupitia Meneja wa Mkoa husika wa Kilimanjaro, aende katika eneo husika atazame changamoto inayozungumzwa na Mheshimiwa Mbunge. Kama kutakuwa na changamoto hiyo kwa ukubwa huo, waifanyie kazi, ili wananchi wapite bila changamoto yoyote katika eneo hilo kwa sababu, katika maeneo yote ambayo tunatekeleza miradi ya barabara au miradi mingine, barabara inapaswa kuwa passable, yaani iendelee kupitika wakati huo mradi unaendelea kutekelezwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, amezungumza pia kuhusu uendelezaji wa barabara hiyo. Namkumbusha Mheshimiwa Kaboyoka kwamba, barabara hii yenye kilomita 98 Serikali imekamilisha usanifu mwaka 2018/2019 na ilifanya maamuzi ya kuanza kuijenga 2021 kwa awamu ya kwanza, ambapo zilikuwa ni kilomita 5.2.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivi ninavyozungumza tunategemea mwishoni mwa mwaka huu, 2025, ikamilike awamu ya pili ya Ndungu – Mkomazi kilomita 36. Tumeshampata mkandarasi ambaye ameanza kufanya kazi na kipande cha tatu cha Same – Mahore, kilomita 56, tupo kwenye hatua ya manunuzi.

Mheshimiwa Naibu Spika, namhakikishia mara tu wakandarasi wanapolipwa advance payment au fedha za malipo ya awali wanaelekezwa waanze kufanya kazi. Hivyo basi, kwa maeneo yote ambayo wameshalipwa nawaelekeza wakandarasi waanze kufanya kazi mara moja, ili tuweze kuhakikisha miradi hiyo inakamilika.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza, namshukuru Mheshimiwa Zedi kwa jinsi anavyofuatilia Vijana wa Bukene waweze kupata ajira katika mradi ambao kimsingi unapita katika eneo ambalo yeye ni mwakilishi.

Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kumhakikishia Mheshimiwa Zedi kwamba ni maelekezo ya Serikali, wakandarasi mbalimbali wanaotekeleza miradi mbalimbali katika maeneo mbalimbali katika nchi yetu, wahakikishe kwamba wanatoa kipaumbele kwa vijana wa eneo husika hususan wanapokuwa wanatekeleza miradi mbalimbali.

Mheshimiwa Naibu Spika, inaielekeza TRC iende katika eneo husika ikatazame, kama, ambavyo Mheshimiwa Mbunge amekuwa akizungumza, kwamba kuna watu wengi wametoka eneo lile.

Mheshimiwa Naibu Spika, pili, baada ya Bunge hili pengine tutapanga mimi na yeye twende tukajiridhishe; na ninawataka wakandarasi hao sasa waendelee kuhakikisha kwamba wanachukua vijana katika maeneo ambayo miradi hiyo inapita.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ukisoma takwimu za jumla ya ajira zote katika mradi wetu huu wa SGR kutoka Dar es Salaam mpaka Tabora kwenda mpaka Mwanza na kwenda mpaka Kigoma, tuna vijana au watu walioajiriwa takribani 1,730 na ajira za kati ni 5,659 wakati ajira za chini ni 5,694. Hawa wa ajira za chini wote kwa sehemu kubwa wanatoka nchini mwetu sehemu tofauti tofauti.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo basi, ninawaelekeza wakandarasi hao kuhakikisha kuwa wanapokuwa wanachagua vijana hao wa ajira za chini wahakikishe kwamba wanatoa msukumo zaidi au kipaumbele zaidi kwenye eneo ambalo mradi huo unapita.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninamshukuru Mheshimiwa Kilumbe Ng’enda kwa maelezo yake ya awali ya kuipongeza Serikali yetu pendwa kwa kazi kubwa ambayo imefanywa katika miaka hii minne kwenye sekta ya reli.

Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kumwarifu Mheshimiwa Kilumbe pamoja na Waheshimiwa Wabunge juu ya hatua mbalimbali ambazo Serikali imefanya katika kipindi kifupi cha miaka hii minne. Tukianza na kutoka Dar es Salaam - Morogoro mpaka Dodoma, hili halihitaji hata kulifafanua kwa sababu kila mtu anaona; tunapanda reli, tunafurahia usafiri salama na ulio mzuri.

Mheshimiwa Naibu Spika, tumshukuru Mheshimiwa Rais wetu mpendwa ambaye ndiye anasimamia utekelezaji wa Ilani ya CCM ambayo iliahidi kuhakikisha kwamba itaboresha usafirishaji katika Taifa letu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hivi ninavyozungumza, naomba kumwarifu Mheshimiwa Mbunge, kutoka Makutupora – Tabora, Kilometa 368 mkandarasi yuko site tayari, na tuko asilimia 14.5, kutoka Tabora mpaka Isaka, Dkt. Samia Suluhu Hassan pia aliidhinisha na tulishasaini mkataba na mkandarasi ameshaanza kazi kilometa 165, tuko asilimia sita. Aidha, kutoka Mwanza mpaka Isaka kilometa 341, tuko 60%. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kama haitoshi, hivi karibuni mwaka jana pia Mheshimiwa Rais alikubali, tumeanza ujenzi wa reli ya kisasa, kilometa 506 na tuko asilimia sita. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, mwaka huu mwezi wa Tatu, tumesaini mkataba unaounganisha nchi yetu kutoka Uvinza kwenda Msongati kwenye madini ya Nickel ambapo ni kilometa 240. Hii ni hatua kubwa ambayo tumeshaifanya kama Serikali kwa upande wa SGR. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na hilo, tupo kwenye maandalizi kwa sababu tunao mpango kama Serikali kuhakikisha tunajenga SGR (reli ya kisasa) kutoka Mtwara mpaka Mbamba Bay inayounganisha pamoja na matawi la Liganga na Mchuchuma.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia, tunao mpango wa kujenga reli tena kutoka Tanga mpaka Musoma ili kuunganisha na maeneo yenye machimbo au madini ikiwemo na Engaruka ambako tuna Magadi Soda, pale Minjingu tuna Phosphates na kule Dutwa tuna Nickel. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, swali lake la pili anataka kufahamu hatua ambayo Serikali imefanya katika ujenzi wa Meter gauge kutoka Tabora kwenda mpaka Kigoma. Kwanza, nimwambie Mheshimiwa Mbunge, Serikali tayari imeshasaini mkataba na mjenzi ameanza kazi kutoka Kaliua mpaka Mpanda kilometa 210, ambapo zaidi ya bilioni 379 zimeidhinishwa na Mheshimiwa Rais wetu mpendwa ili kuhakikisha kwamba ukanda huo unakwenda kuboreshwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia, ninavyozungumza hapa, tumeshasaini mkataba wa reli kutoka Tabora mpaka Kigoma na tunasubiri mkandarasi aweze kuanza kazi. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ninamwomba Mheshimiwa Mbunge na Wabunge wengine wa Kigoma wawe na subira, siyo muda mrefu neema inaendelea kuja kwao. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba nikae na Mheshimiwa Mbunge ili tuweze kufuatilia jambo analolizungumza niweze kulifanyia kazi kwa ufasaha zaidi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali kupitia Wizara ya Uchukuzi kwa kutambua umuhimu mkubwa wa nafasi ya mwanamke katika jamii, imeendelea kufuatilia na kuratibu kuhakikisha kwamba mwanamke kama kiongozi, kama mwanamama anakuwa sehemu muhimu ya kushiriki katika uendeshaji wa shughuli za usafirishaji katika nchi yetu. Hivi ninavyozungumza tayari kozi mbalimbali kama nilivyozungumza zinaendelea kutolewa na tathmini imefanyika.

Mheshimiwa Naibu Spika, kati ya ajira milioni 16.3, wanawake ni takribani 3,200,000. Ninawahakikishia Waheshimiwa Wabunge, tutaendelea kuhamasisha na kuhakikisha kwamba wanawake wanashirikishwa kikamilifu katika shughuli mbalimbali za usafirishaji. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, pia, Mheshimiwa Mbunge ameuliza swali la pili kuhusiana na jinsi Wizara ilivyojipanga. Kwanza, tumejipanga kuhakikisha kwamba Ilani ya CCM, Toleo la 2025 ambayo imeelezea vilivyo katika Ibara ya 231, Kifungu cha (g) na (h), nafasi ya mwanamke na kuimarisha vituo vya mafunzo. Tutaendelea kukisimamia kifungu hicho kuhakikisha kwamba wanawake wanapata fursa hiyo.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia, kwenye upande wa Kanuni za Manunuzi ya Umma, imeeleza vizuri sana kwenye Kanuni Namba 35, jinsi mwanamke anavyopaswa kupewa fursa, ambapo imeelezwa kwamba takribani 30% ya kazi au bidhaa au shughuli zitolewe kwa wanawake.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo, ninamhakikishia Mheshimiwa Mbunge kwamba Serikali itaendelea kufanya kazi kubwa ya kuhakikisha kwamba mwanamke anashiriki ipasavyo katika kujenga uchumi wa Taifa lake kupitia sekta yetu ya usafirishaji. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninamshukuru Mheshimiwa Fatma Hassan Toufiq kwa jinsi anavyofuatilia kwa ukaribu mapinduzi ya reli nchini na kipekee reli ya maeneo ya mijini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ameuliza maswali mawili; la kwanza ni umuhimu wa kupata wabia. Serikali kwa kutambua umuhimu wa kuwa na wabia wa Sekta Binafsi katika ujenzi wa miundombinu ya reli na miundombinu mingine, mwaka 2023 ilifanya maboresho ya Sheria Na. 10 ya 2017 ambapo sasa tumeruhusu wawekezaji binafsi au wabia kushiriki kikamilifu katika ujenzi wa reli yetu. Hivi ninavyozungumza, tumekwishaanza taratibu kwa ajili ya kupata wabia kwa ajili ya ujenzi wa reli hiyo katika Jiji la Dar es Salaam na Jiji la Dodoma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hiyo pia kuendelea kutangaza kwa yeyote mwenye mbia yeyote ambaye anapenda kushiriki katika maeneo haya mawili, nafasi na fursa ipo wazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali la pili, amezungumzia kwenye upande wa Magufuli City. Sote ni mashahidi kwamba huu ni mji mzuri na mkubwa ambao Serikali imetenga fedha nyingi kuuendeleza. Nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba Magufuli City ni sehemu ya mradi wa Commuter train wa hapa Dodoma, hivyo basi, tumeshakamilisha usanifu, na sasa tunatafuta fedha. Tutakapopata fedha, hatua itakayofuata ni utekelezaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia nimpe habari njema Mama yangu Mheshimiwa Toufiq, anakumbuka juzi tarehe 30 mwezi wa Tano hapa Dodoma, CCM ilizindua Ilani yake ya Miaka Mitano ijayo. Ukienda katika ukurasa wa 25 mpaka 31 imeainisha kwa kina miradi itakayokwenda kutekelezwa. Katika miradi hiyo ukisoma ukurasa wa 29, mradi huu umetaja kwa kina wa kujenga reli ya kisasa katika Miji ya Dar es Salaam na Dodoma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo basi, tumwombee Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan aweze kuendelea kuongoza nchi yetu kwa kipindi cha pili kwa maana ya kwamba atakapochaguliwa itadhihirisha na kumaanisha tunakwenda kutekeleza miradi hii miwili ambayo nimeshaielezea hapo awali.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Naibu Spika, ninamshukuru Mheshimiwa Oran Njeza kwa maswali yake ya nyongeza mawili ambayo ameyauliza ambayo kimsingi yanasadiki umuhimu wa barabara yetu hii kubwa katika kusaidia Bandari yetu ya Dar es Salaam na kuinua sekta ya uchukuzi nchini.

Mheshimiwa Naibu Spika, amezungumza kuhusiana na upande wa fidia. Nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba barabara hiyo, uthamini umekamilika kwenye barabara ya Mbeya bypass na tayari tumeshaanza kulipa fidia. Tumelipa shilingi bilioni 10 kwa ajili ya wananchi wa maeneo hayo. Hivyo, nawaomba wananchi wote wanaonisikiliza wa Kata alizozitaja ikiwemo Kata ya Ijombe, Swaya, Igale, Lwindi na Songwe kwamba Serikali inaendelea kutafuta fedha na inao mpango wa dhati wa kuwalipa fidia ili wapishe eneo hilo au eneo hilo liende kutumika kwa ajili ya barabara yetu ambayo tumeizungumza.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia amezungumza kuhusu jambo la pili barabara ya Isyonje – Kikondo kilomita 22 hadi Makete kwamba ni lini pengine ujenzi wake utakamilika? Nimpe uhakika Mheshimiwa Mbunge pamoja na Waheshimiwa Wabunge wa Bunge hili la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kama tunavyofahamu mpaka sasa Serikali imekamilisha ujenzi wa kilomita za lami zaidi ya 12,000 na katika Awamu ya Sita peke yake; miaka minne zaidi ya asilimia 10, zaidi ya kilometa 1,300 barabara za lami zimejengwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo basi, kutokana na umuhimu mkubwa wa barabara hii aliyoizungumza, inayounganisha Mikoa miwili katika Mkoa wa Njombe pamoja na Mkoa wa Mbeya, tayari usanifu wa kina umeshakamilika na ujenzi umeshaanza kuanzia kwenye Mkoa wa Njombe.

Mheshimiwa Naibu Spika, niwape matumaini wananchi wa Mbeya na watu wa mikoa yote hii miwili na maeneo mengine kwamba tunakwenda kujenga barabara hiyo kama ambavyo tumekuwa tukiwaeleza, kwa sababu tayari kazi imeshaanza.

NAIBU WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, ninampongeza sana Mheshimiwa Mbunge mama Salma Kikwete, Mbunge wa Mchinga, anafanya kazi nzuri sana katika jimbo lake.

Mheshimiwa Spika, ninamthibitishia tu kwamba maelekezo ambayo Serikali imeshatoa katika hili bonde ambalo ameliainisha na maombi ya fedha ya shilingi bilioni 31.3, tayari Wizara ya Kilimo tumeshayapeleka Wizara ya Fedha na tunasubiri tu taratibu zikamilike ili tuhakikishe bonde lile linakamilishwa na linaanza utekelezaji wake kama tulivyoainisha. Ahsante sana.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza ninampongeza Mheshimiwa Nape Nnauye kwa swali lake la msingi na maswali ya nyongeza ambayo ameyaongezea. Ninakubaliana naye kwamba mradi huu ni muhimu kwa uchumi wa Taifa letu. Serikali ilipoamua kuuingiza kwenye Master Plan ya East Africa msingi wake ni nini? Ni kutaka uingizwe katika vipaumbele vya Kanda ya Afrika Mashariki; lakini mbili ni kutaka tushirikiane katika utafutaji wa pamoja wa rasilimali fedha kwa miradi yote iliyopo katika kanda hii; na tatu ni kutaka mradi huu usomane na miradi mingine inayotekelezwa katika jumuiya hii; kwa hiyo ndiyo hoja ya kwanza.

Mheshimiwa Naibu Spika, lakini kuhusiana na kwamba ni muhimu na kwamba tuiingize kwenye kipaumbele chetu, hilo tumelipokea na tunakubali kwamba ni muhimu sana.

Mheshimiwa Naibu Spika, kuhusu swali lake la pili ambapo kimsingi ni dhana ya PPP; kwamba je, Serikali haioni sasa ni muhimu kushirikiana na wawezekaji wanaofanya Mradi wa LNG. Pengine labda uniruhusu niseme kwa ufupi sana kuhusu concept ya PPP.

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali zote duniani zinatambua na kuthamini mchango wa sekta binafsi katika kukuza uchumi wa mataifa yao; na Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ameendelea kuweka mazingira mazuri na rahisi ili wawekezaji, ama sekta binafsi iweze kunawiri na kustawi katika nchi yetu ili ishiriki katika kujenga uchumi wa nchi yetu.

Mheshimiwa Naibu Spika, sasa, kwenye upande wa reli ukitazama miradi ambayo inatekelezwa, ukiangalia kuanzia kipindi cha uhuru mpaka miaka 2020 tulikuwa na reli ya mita gauge ambayo ni kama 2700 pamoja na TAZARA ambayo ni kilomita kama 975, ukijumlisha kwa pamoja ni kilomita 3,600. Mipango ya Dkt. Samia Suluhu Hassan na Serikali yake ni nini? Ni kujenga reli ya SGR peke yake yenye urefu takriban 4,700. Tayari hivi ninavyozungumza miradi yenye urefu wa kilometa 2,100 imekwishaanza kutekelezwa; na ipo kwenye mpango wa kujenga reli ya kusini kilomita 1,000 kaskazini, kilometa 1,000 pamoja na reli ya mjini.

Mheshimiwa Naibu Spika, ukichukua miradi hii peke yake fedha inayohitajika kwa ujenzi ni matrilioni. Hapo ndipo unakubali kwamba ni lazima uzishirikishe sekta binafsi katika kujenga miundombinu hiyo. Ukishamaliza kuijenga bado utahitaji vitendea kazi, vichwa na mabehewa. Ndiyo maana kwa kutambua hilo sekta ya uchukuzi kama Serikali ilibadilisha Sheria Namba 10 ya Mwaka 2017 ili kuruhusu sekta binafsi kuingia katika ujenzi wa miundombinu ya reli.

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo basi, nimhakikishie Mheshimiwa Nape Nnauye pamoja na Bunge lako Tukufu kwamba, Serikali inatambua umuhimu huo na kwa kweli inakaribisha wadau wote, wale wa LNG pamoja na wadau wengine waje tushirikiane kujenga uchumi. Hii ni kwa sababu tulipoanza kujaribisha tumeona faida yake. Kule TAZARA kama tunavyofahamu tuliporuhusu open access, yaani watu walete mabehewa na vichwa vyao, takriban nusu ya mzigo imeongezeka.

Mheshimiwa Naibu Spika, kule Bandarini vilevile tuliporuhusu sekta binafsi washiriki katika ujenzi wa nchi yetu tumeona meli zimeongezeka kutoka 4,200 zipo 4,800, mzigo umeongezeka kutoka tani milioni 17 zilizokuwepo mwaka 2020 leo zipo tani milioni 32. Kwa hiyo sekta binafsi ni muhimu sana na Serikali inawakaribisha katika kushiriki kwenye nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, nimpongeze Mheshimiwa Mwanyika kwa ufuatiliaji wake wa karibu sana juu ya Uwanja wa Ndege wa Njombe. Yeye na Wabunge wenzake wa Mkoa wa Njombe wanafanya kazi nzuri. Serikali imetambua na kuthamini umuhimu wa uwanja wa Njombe kama nilivyosema kwenye kubebea mazao kama vile parachichi na kadhalika na kwa sababu hiyo, Serikali inakwenda kujenga uwanja mkubwa. Ni hatua gani tuko mpaka sasa hivi?

Mheshimiwa Spika, tayari tulikuwa kwenye hatua ya kwanza ya kutafuta eneo, kwa sababu eneo la pale mjini halitoshi. Tayari viongozi wa mkoa na Mamlaka ya Viwanja vya Ndege wanashirikiana. Hatua ya pili tunayokwenda sasa ni kwa ajili ya kufanya usanifu ili tuweze kujua kiasi gani kinachohitajika uwanja utakaojengwa uweze kwenda sawasawa na hadhi ya Mkoa wa Njombe.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, Mheshimiwa Kafiti Mbunge wa Ilemela alikuwa anajaribu kukazia hoja ile ile ya uwanja wa ndege na kimsingi yeye pale kwake hoja kubwa ambayo anaizungumzia ni upande wa fidia au namna ya kuweza kuondoa wananchi wa pale. Serikali ina dhamira ya kuufanya Uwanja wa Ndege wa Mwanza kuwa wa kimataifa. Ili uweze kuwa na sifa hizo, lazima kama kuna wavamizi waondolewe. Kwa hiyo, nimwombe tu awe na subira, tutamilisha muda siyo mrefu tutaanza kufanya kazi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, ninakushukuru kwa kunipa nafasi ya kujibu tena swali lingine la Mheshimiwa Bonnah, Mbunge wa Mkoa wa Dar es Salaam kwa kazi ambayo alishaianza huko mwanzoni kwa ajili ya wananchi wa Kipunguni. Kama tunavyofahamu wananchi hawa wamekuwa wakidai fidia zao kwa miaka mingi sana, lakini ni Dkt. Samia Suluhu Hassan, mara baada ya kuingia na mpaka mwaka jana kati ya fedha walizokuwa wanazidai amekwishalipa bilioni 66 kwa wananchi karibu 717 kati ya 1,147. Nimwombe Mheshimiwa Bonnah na Wabunge wote wa Mkoa wa Dar es Salaam wavumilie, wale waliobakia watakwenda kulipwa kadri ya upatikanaji wa fedha Serikalini.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mshimwa Spika, ninampongeza Mshimiwa Kadogosa kwa kufuatilia Uwanja wa Ndege wa Mkoa wa Simiyu kwa sababu pia ni sera za Serikali kuhakikisha kwamba angalau kila mkoa unaweza kupata uwanja wa ndege.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Serikali imeshakamilisha usanifu wa uwanja huo na tumebaini kwamba tunahitaji eka karibu 3,386 na wananchi 700 kama na 92 ambao tumewatambua pale kiasi wanachodai ni shilingi bilioni 6.2. Nimwombe avumilie. Mara baada ya upatikanaji wa fedha tutaweza kwenda kulipa eneo hilo. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, ninashukuru kwa swali la nyongeza la Mheshimiwa Midimu ambaye anasisitiza umuhimu wa Uwanja wa Ndege wa Simiyu. Kama nilivyokwishakujibu pale mwanzoni kwamba tayari tumekwishaainisha kiasi cha fidia kinachohitajika shilingi bilioni sita pamoja na wananchi ambao tunatakiwa tuwafidie na eneo lenyewe.

Mheshimiwa Spika, niwaombe Waheshimiwa Wabunge, mpango wa Serikali ni mzuri. Ukiangalia miaka mitano nyuma na sasa ni tofauti. Serikali ya Dkt. Samia Suluhu Hassan imekwenda kujenga viwanja karibu vyote nchini. Ni maeneo machache sana ambayo hatujayafikia. Ukiangalia Kanda ya Ziwa peke yake ambapo Waheshimiwa wako huko: Shinyanga, Musoma, Serengeti (tunakwenda kuanza kujenga), Kyabajwa na Mwanza yenyewe. Ninaomba Ndugu zangu wavumilie, tunakwenda kufikia eneo hilo. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, tunaendelea na mazungumzo katika Uwanja wa Ndege wa Mwanza ikiwezekana kujenga kwa kupitia mwekezaji binafsi (Sekta ya PPP) tushirikiane na mjenzi. Kwa hiyo, nimwombe awe na subira tukikamilisha taratibu atapata taarifa nzuri zaidi.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza ninampongeza sana Mheshimiwa Amina Ali Mzee, Mbunge wa Viti Maalum ambaye anawakilisha kundi la vijana, kwa sababu kupitia maelezo yake na ufuatiliaji wake anathibitisha umuhimu na namna ambavyo vijana wa CCM walivyo makini kufuatilia maendeleo ya vijana wenzao katika Taifa letu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni kweli kazi kubwa imefanyika na ninashukuru kwa pongezi zake ambazo amezielekeza moja kwa moja kwa Serikali hii ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa maono makubwa na mapana ya namna ya kutumia bandari zetu kugeuza kuwa uchumi kwa Taifa letu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushirikishwaji wa sekta binafsi katika uendeshaji wa bandari kwenye Taifa letu, upo kwa mujibu wa sheria. Hivyo basi, baada kuona umuhimu mkubwa, ndiyo maana Serikali ikaamua kufanya hivyo. Ninapenda sasa kumjibu kwenye hoja yake aliyozungumza kuhusu manufaa ambayo tumeyapata.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza, ifahamike kwa Watanzania na Wabunge wote kwamba tuliposhirikisha sekta binafsi, especially DP World kwa ajili ya kuendesha kitengo namba moja, mwaka 2024 haikuwa mara ya kwanza. Mara ya kwanza, kazi hii iliwahi kufanyika mwaka 2000 ambapo wenzetu wa TICTS walipewa mkataba wa zaidi ya miaka 20 kuendesha sehemu ya makasha pale Dar es Salaam. Mwaka 2024 tulishirikisha wenzetu wa TICTS pamoja na wenzetu wa DP World kitengo cha kwanza, pamoja na East Africa Gateway Terminal Limited kitengo cha pili ili watusaidie katika kuendesha. Manufaa ambayo tumeyapata ni mengi na makubwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza, ni kwenye utoaji wa huduma ya meli. Hapo zamani, kuna kitu kilikuwa kinaitwa ship turnaround time, yaani muda ambao meli inatumia kuanzia inapofika, inakwenda kuhudumiwa na inaondoka. Zamani zilikuwa zinatumika takribani siku 30. Zimeshuka mpaka kuwa siku nne kutokana na kazi kubwa ambayo wanafanya wenzetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pili, kuna kitu kinaitwa Ship turn at berth, yaani muda ambao meli inahudumiwa ikiwa kwenye eneo la gati. Zamani tulikuwa tukitumia kuhudumia mpaka siku 10, lakini imeshuka mpaka siku tatu. Hii yote inaongeza ushindani wa bandari yetu. Ndiyo maana ukienda kwenye ranking leo za bandari unakuta bandari yetu imekuwa ya 373 wakati ya wenzetu majirani zetu pale Mombasa imekuwa ya 393. Kwa hiyo, tuko mbele yao kiufanisi. Tembeeni kifua mbele Watanzania, kwa sababu kazi hii ni nzuri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, manufaa makubwa ambayo tunaweza kuyazungumza, mengine ni kwenye upande wa makasha. Makasha yaliyokuwa yanahudumiwa wakati huo kwa Bandari ya Dar es Salaam peke yake ilikuwa 728,000, leo imefika 1,080,000. Hivyo, kuifanya Bandari ya Dar es Salaam kuwa miongoni mwa Bandari kubwa katika Bara la Afrika. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, eneo lingine ni shehena kwa maana ya mzigo. Wakati huo tulikuwa tunahudumia tani 16,000,000 kwa maana ya Bandari ya Dar es Salaam. Leo imefika tani 27,000,000 ndani ya muda mfupi ya muda miaka michache. Hii yote ni kwa sababu ya uwekezaji ya ambao tumeufanya. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, eneo lingine ni kwenye idadi ya meli. Meli zilizokuwa zinahudumiwa kwenye Bandari ya Dar Salaam peke yake ilikuwa ni meli 880 zimeongezeka mpaka kufika meli 1,245, wakati meli zote Kitaifa zimeongezeka kutoka meli 4,241 mpaka meli 4,888. Hii yote ni kwa sababu ya maono ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kuamua kushirikisha wawekezaji katika bandari yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, magari yaliyokuwa yanahudumiwa mwaka 2021/2022 mpaka 2023, yalikuwa ni machache, takribani magari 100,047. Mara baada ya kufanya maamuzi hayo, magari yanayohudumiwa yamefika 216,000. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, hata mapato ya TPA yalikuwa shilingi bilioni 896 kwa mwaka. Mara baada ya kufanya maamuzi haya, mapato yakaongezeka mpaka yakafika takribani shilingi trilioni mbili, ya TPA 1.3, na yanayobaki ya wawekezaji. Pesa hiyo ndiyo imekwenda sasa kwenda kujenga na bandari nyingine kwenye nchi yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, hata wenzetu wa TRA wameongeza fedha zao maradufu zaidi. Fedha kwenye Mfuko wa Serikali zimeongezeka, ndiyo maana hata wanafunzi wa elimu ya juu sasa wamekuwa wengi zaidi takribani 235,000 kutoka 170,000. Kwa sababu gani? Mheshimiwa Dkt. Samia ameongeza fedha kwenye mfuko wetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, shehena ya nchi yetu inayokwenda kwenye nchi jirani ilikuwa ni tani 5,600,000. Kutokana na ufanisi na mzigo kuongezeka, shehena imeongezeka na kufikia milioni 12.6. Hata Wabunge wenyewe wanakubali na kusema kwamba kweli Mheshimiwa Dkt. Samia ameamua kuibadilisha nchi yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali lake la pili Mheshimiwa Mbunge ameuliza je, ni ipi mikakati ambayo Serikali hii ya Awamu ya Sita imejiwekea kuifanya Bandari yetu ya Dar es Salaam kuwa shindani? Ninataka niwahakikishie Waheshimiwa Wabunge na Mheshimiwa Amina Ali Mzee ambaye anatoa sauti kwa niaba ya vijana wa nchi hii wanaopenda kuona nchi yetu ikinufaika na uchumi wetu. Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan anayo mikakati mingi, ninaomba nitaje michache:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, la kwanza, kama nilivyosema kwenye swali la msingi, ni kuhakikisha kwamba tunaongeza gati kwenye Bandari Dar es Salaam na tayari Mheshimiwa Waziri wa Uchukuzi ameshaanza vikao, na ameielekeza Mamlaka ya Bandari Tanzania iharakishe mchakato huo ili tupate gati nyingi zaidi.

Muheshimiwa Mwenyekiti, kama hiyo haitoshi, tunaboresha reli yetu kama ulivyoona ule mradi ambao tunaufanya na mzigo tunaobeba unafanyika wakati Reli ya TAZARA ambayo Mheshimiwa Dkt. Samia anaihubiri haijaanza kufanya kazi vizuri. Reli ya SGR haijaanza kutekeleza kazi yake vizuri. Je, tukikamilisha SGR, na kukamilisha TAZARA, hali itakuwaje? Maana yake ufanisi wetu utaongezeka zaidi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninyi wote ni mashahidi, kila akisimama hapa Waziri wetu Mheshimiwa Profesa Makame Mbarawa Mnyaa anaelezea kwa kina na uchungu mkubwa umuhimu wa ushirikishwaji wa sekta binafsi. Moja ya mkakati wetu ni kuendelea kuwaalika Watanzania na wasio Watanzania, maadamu ni wawekezaji, waje kuwekeza kwenye sekta yetu. Walete meli, wajenge SGR, walete matreni na vitu vingine. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lengo ni nini? Kuiongezea uwezo mamlaka yetu. Hapa asubuhi mmesikia ninyi wenyewe kwamba tunakwenda kushirikisha sekta binafsi kwenye kujenga barabara kuondoa msongamano kutoka maeneo ya Kibaha mpaka Chalinze, kutoka Chalinze mpaka Morogoro na maeneo mengine. Yote hii sasa ili mzigo unaotoka Bandari ya Dar es Salaam uweze kufika maeneo husika katika muda ambao umepangwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuwasilisha. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninapenda kujibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Janeth, kama ambavyo ameongezea. La kwanza, ametaka kufahamu programu na mafunzo mbalimbali, ambazo kimsingi Serikali hii inafanya katika kuimarisha wanawake.

Mheshimiwa Mwenyekiti, cha kwanza kabisa, kama nilivyosema kwenye swali la msingi, msingi namba moja ni uwepo wa sheria na miongozo mbalimbali. Kwa hiyo, cha kwanza Serikali inahakikisha kwamba, sheria, miongozo na kanuni mbalimbali ambazo zinawapa fursa wanawake zinapewa msukumo wa kipekee, lakini pia ziko programu mbalimbali kama vile mafunzo ambayo kwa mfano wenzetu wa TanTrade wanayo, wenzetu wa Bodi ya Wakandarasi wanayo na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mafunzo ya elimu kwa vitendo (internship) hapa yameongelewa mara kadhaa. Yote hiyo ni kuwajengea uwezo wanawake kuhakikisha kwamba, wanapata uwezo wa kushiriki katika ujenzi wa uchumi wa nchi yao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, tumeweka mafunzo muhimu ya kiufundi, kama vile kupitia vyuo vyetu vya VETA, ambapo tunawajengea uwezo wanawake, wakimaliza, wakipata ufundi huo, waweze kwenda kwenye shughuli za uzalishaji mali na hivyo kuweza kushiriki kikamilifu kuwa na nguvu ya kifedha. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, vipaumbele mbalimbali katika utoaji wa ajira, yote haya pamoja na mengine, imekuwa ni mambo muhimu ambayo tunayafanya, kama sekta, ikiwa ni pamoja na kutoa elimu mbalimbali katika masuala ya fidia, kwamba, fedha mtakazopata zitumikaje, ili isije ikatokea mtu amepata compensation halafu tena zile fedha amezitumia vibaya.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, kama tulivyozungumza, mikakati mbalimbali inatolewa kuhakikisha kwamba, wanapata nafasi kama vile kwenye zabuni na kadhalika. Hii ni pamoja na fursa za kielimu. Hapa kwenye elimu, nchi yetu imetoa nafasi kubwa kwa mwanamke kuhakikisha kwamba, kila mtoto wa kike anayetaka kusoma shule au anayetaka kwenda shule kuanzia elimu ya awali mpaka chuo kikuu, anashiriki kikamilifu bila ubaguzi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali pia inatoa fursa maalum kama vile ambavyo Mheshimiwa Rais kwa ubunifu wake amekujanavyo, kama vile Samia Scholarship Award, ambayo kimsingi inawasaidia watoto wa kike waliofanya vizuri kwenye masomo mbalimbali, kama vile sayansi, waweze kupata msukumo wa kipekee na kuwajengea uwezo waweze kufikia ndoto zao ambazo kimsingi wanazihitaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, financial institution zetu (taasisi za kifedha) zimekuwa ni maeneo mengine inapotokea mwanamke ana bidii katika shughuli za uzalishaji mali, wanatoa msukumo wa kipekee katika kumpa mikopo, ili kuhakikisha kwamba, wanawake kwenye nchi yetu wanafanya hivyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukienda kwenye Sheria zetu za Manunuzi, imetoa fursa na upendeleo maalumu, kwamba 30% ya kandarasi zetu au tender zetu, basi msukumo utolewe kwa wananchi, kwa wanawake, na pia, upande wa udhibiti vitendo vya kikatili ni moja kati ya mikakati ambayo Serikali inafanya, ili kumfanya mwanamke asijisikie mnyonge kwenye jamii, ashiriki kwenye uzalishaji kama kiumbe mwingine kwenye jamii. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho, kabla sijahitimisha ikiwa ni pamoja na kwenye uongozi, tayari unaweza kuona jinsi ambavyo wanawake wanashirikishwa katika masuala ya uongozi. Pamoja na kuwapa nafasi ya kushiriki kama watu wengine, bado wanapewa dawati la pekee kama vile kwenye Viti Maalumu ama katika uteuzi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, lengo ni kwamba, washiriki katika maamuzi wanapotunga sera au kanuni au sheria na wao waweze kuwa sehemu ya kuwasemea wanawake wenzao nchi nzima. Ninaomba kuwasilisha.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaweza kufafanua kidogo. Kwanza ninamshukuru Mheshimiwa Mbunge kwa kuweza kutambua kazi ambayo Serikali imefanya kwenye upande wa Bandari yetu ya Kalambo, Mkoani Rukwa, ambapo ni moja ya bandari ambazo zilirasimishwa, lakini pamoja na kurasimishwa Serikali iliona umuhimu ikaiendeleza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni kweli kabisa, pamoja na dhamira njema ya Serikali kuiendeleza tulipata changamoto kubwa ya maji. Kwa hiyo, maji yalijaa na yale maji hayakujaa kwenye Bandari ya Kalambo peke yake, ni karibu maziwa makuu yote. Tayari Serikali inaandaa mkakati, tumetafuta mkandarasi au mshauri mwelekezi, ambaye anatusaidia kutuambia nini tukifanye.

Mheshimiwa Mwenyekiti, moja ni katika kutatua changamoto ya maji yaliyojaa kwa sasa hivi. Mbili, in long run, ni tufanye nini, ili tatizo kama hili likijitokeza, basi lisiweze kuathiri bandari zetu na hivyo, wananchi wa Kalambo na maeneo mengine wanufaike na bandari ambazo zipo kwenye maeneo yao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Jamal Ramadhan kwa uzalendo wake mkubwa wa kufuatilia miundombinu ya kimkakati katika Taifa letu hususan roho ya nchi ambayo ni bandari.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kuanzia uhuru kwa kweli takwimu specific nitashindwa kuzisema hapa lakini ni mara ngapi Serikali imefanya maboresho? Ni mara nyingi katika kuhakikisha na kuona kwamba bandari hii inaongezewa uwezo. Pamoja na mambo ambayo yamefanyika huko nyuma, bado inaendelea kufanya hivyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, tumeboresha gati namba sifuri mpaka namba saba ambapo imeongeza uwezo wa bandari yetu kuhudumia. Pia tumeongeza kina cha bandari yetu ili iweze pengine kuwa na urefu zaidi kwenda chini pamoja na kuongeza upana wake.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, tuna miradi mingine inayoendelea bandarini, kama vile kuunganisha reli kwenye bandari yetu, kuhakikisha kwamba tunajenga Gati Namba 12 mpaka 15, kama nilivyozungumza kuhakikisha kwamba, tunawezesha Kituo chetu cha Kurasini kinakuwa na uwezo mkubwa wa kuhudumia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, tayari kuna mradi mkubwa ambao uko 32%, mradi wa kujenga matenki 15 yenye uwezo wa kuhifadhi mita za ujazo wa mafuta 378. Maboresho yote hayo yana lengo moja tu la kuhakikisha kwamba, bandari yetu inazidi kuimarisha uwezo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, swali lake la pili la nyongeza ametaka kufahamu kuhusiana na ujenzi wa bandari yetu ya Bagamoyo ya Mbegani. Ni kweli kabisa ukiangalia uwezo wa mahitaji yetu sasa ya mzigo kutokana na diplomasia nzuri ya Rais wetu, na jinsi anavyosimamia Uchumi, unaona kabisa Bandari ya Dar es Salaam hata ungeifanyia maboresho kiasi gani inazidi kuzidiwa. Hivyo basi, Serikali imefanya maamuzi ya kuboresha au kuanza ujenzi wa Bandari ya Bagamoyo, Mbegani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi ninavyozungumza, tumeshamaliza usanifu. Tayari tumeanza taratibu kwa ajili ya kuanza ujenzi, ili tuanze na kilomita moja, kwa ajili ya kupata kilomita 1.3, kupata gati ambayo itawezesha sasa meli kubwa ambazo kwa sasa haziwezi kutua kwenye Bandari ya Dar es Salaam, ambayo itakuwa inaweza kufika pale. Kwa kweli, bandari ile ikianza kufanya kazi itakuwa ndiyo bandari kubwa kuliko zote kwa ukanda wetu wa Afrika.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, mpaka anapoingia madarakani Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, mwaka 2021, takribani bandari 80 zilikuwa zinatambuliwa na kurasimishwa. Kutokana na umuhimnu wa sekta ya bandari, Mheshimiwa Rais alitoa maelekezo maalumu na mahususi kwa Mamlaka ya Bandari Tanzania (TPA) na Wizara ya Uchukuzi kwanza, tufanye urasimishaji. Tumekamilisha urasimishaji na bandari zimeongezeka mpaka 142.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hatua ya pili ni kuanza kutafuta fedha, kuboresha bandari moja baada ya nyingine. Namwomba Mheshimiwa Malima awe na Subira, Bandari ya Nansio ni moja kati ya bandari muhimu kwenye Taifa letu. Tutakwenda kuifikia pindi fedha zitakapokuwa zimepatikana.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Mayeye kwa maswali yake na uzalendo kwa Taifa lake, jinsi anavyosimamia miundombinu na kuunga mkono kazi ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan. Ni Wabunge wachache wanaweza kuelewa mchango ambao Mheshimiwa Rais anautoa katika Taifa letu. Kwa muda mrefu Wabunge kutoka Mkoa wa Katavi, Rukwa na Kigoma wamepiga kelele kutaka Serikali zote kuanzia ya kwanza mpaka sasa ziboreshe Ziwa Tanganyika kwa sababu ni uchumi, ni maisha, ni ulinzi na ni ajira kwa vijana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninapenda kumtaarifu Mheshimiwa Mayeye, na yeye ni shahidi kwamba Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan ana miaka minne tu, lakini mambo aliyoyafanya kwenye eneo hilo ni ya kipekee. Ukiacha SGR anayojenga kuipeleka mpaka Kigoma ili kuhakikisha kwamba Kigoma inafunguka; ukiacha meli anazokarabati ikiwemo MV Liemba ambayo inakaribia 40%, MV Mwongozo ambayo ipo kwenye mpango wa Manunuzi, MT Sangara na meli ya mafuta inayofanya kazi; ukiacha kiwanda cha meli kinachojengwa pale Katabe, Kigoma, bado Mheshimiwa Dkt. Samia hajawaacha Wanakigoma pamoja na Ziwa Tanganyika kwa ujumla kwa sababu, ni yeye ameidhinisha mradi mkubwa wa maboresho wa Bandari tatu za Kibirizi, Kigoma na Ujiji na akapeleka fedha, shilingi bilioni 32.5 ambazo zimeboresha maeneo yale.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama haitoshi, Serikali hii kwa kutambua umuhimu wa Bandari hiyo ya Kagunga ilipeleka fedha shilingi bilioni tatu na kidogo, na tayari tumekamilisha pale gati ya mita 50. Kama nakubaliana naye, ni kweli kabisa, ili Mradi wa Bandari ya Kagunga uweze kuwa na tija kwa Taifa letu, na wananchi wa Kigoma ambao ninaamini wanafuatilia, ni lazima ufungamanishwe na miradi ya soko pamoja na barabara aliyoitaja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali kwa kulitambua hilo, tayari imeanza kwa upande wa soko. Wenzetu wa TAMISEMI wametenga shilingi bilioni 2.3 na wamemlipa mkandarasi shilingi milioni 222 kuhakikisha kwamba, soko linajengwa na faida ya soko lile inakwenda kufungua bandari. Watakuja wenzetu wa Congo, watakuja watu wa Burundi, watakuja eneo lile kwenye bandari na baadaye tutafanya kazi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia, barabara hii aliyoitaja ya Mwandiga Chankere, Mwamgongo pamoja na Kagunga yenye urefu wa kilomita takribani 65, Serikali imeanza kufanya kazi, imejenga kilomita 18, ili bandari ile iweze kufunguka. Namwahidi Mheshimiwa Mbunge awe na subira na Wabunge wote wa Kigoma. Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan anakwenda kuimarisha na kuendelea kuleta mapinduzi makubwa kwenye Mkoa wa Kigoma.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Kyombo kwa kutambua kazi nzuri ya Mheshimiwa Rais Samia, ambaye ndani ya siku 100 aliahidi na ameanza kutekeleza kwa ajili ya kujenga uwanja mkubwa wa Kyabajwa. Ninakubaliana naye, Serikali iko tayari kushirikiana na halmashauri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninawaomba halmashauri waweke mkakati huo na yeye mwenyewe Mbunge akiwa ni sehemu ya halmashauri, ili tupime maeneo yale yawe vizuri, wananchi wasivamie kwa sababu, uvamizi unatokea pale ambapo halmashauri ilikuwa inajua kwamba kuna jambo zuri linakuja, lakini haikuweka mkakati.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nawaomba waanze kuweka mpango huo mzuri. Sisi kama sekta, kwa maana ya Wizara ya Uchukuzi, chini ya Mheshimiwa Prof. Makame Mbarawa, pamoja na TAA, tuko tayari kushirikiana na nyie kuhakikisha kwamba, tunaweka jambo hili vizuri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, la pili, amezungumza kuhusiana na tija ya uwanja huo. Natoa wito na rai kwa wananchi pamoja na viongozi Mkoa wa Kagera kwamba, mradi huu ni mkubwa sana, utakwenda kuunganisha nchi yetu na mikoa ya jirani, utakwenda kuunganisha nchi yetu na mikoa ya jirani, utakwenda kuunganisha nchi yetu na nchi jirani. Ni vyema wakaanza kuchangamkia fursa za kiuwekezaji na tuwaombe wananchi wetu walinde ardhi yao, wasiuzeuze tu, maana hii inayokuja sasa ni neema.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Mheshimiwa Dkt. Samia anawaletea neema. Itakuwa ni jambo la kusikitisha baadaye ardhi yote imechukuliwa na watu wa nje, wao hawana ardhi. Hivyo basi, tuchangamkie fursa, tutazame cha kufanya kuhakikisha kwamba, uwanja huu unakwenda kuwa na tija kubwa kwa wananchi na Taifa letu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nampongeza Mheshimiwa Mbunge wa Singida Mjini na Mheshimiwa Mstahiki Meya Mstaafu kwa ufuatiliaji wake wa uwanja huu mzuri na muhimu kwa Taifa letu. Kama alivyoeleza yeye mwenyewe, uwanja huu ulijengwa miaka ya 1950 na Serikali imekuwa ikiutumia, lakini kwa kweli, kiwango chake kiko chini ni wa changarawe.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kutokana na maombi ya Waheshimiwa Wabunge na wakati mwingine viongozi, Serikali imepokea kilio hicho na imeanza kufanya usanifu. Ninamhakikishia, tunakwenda kujenga Uwanja wa Singida na mwaka wa fedha 2026/2027 tunaingiza kwenye bajeti. Tunaenda kuongeza runway kutoka 1,000 mpaka 2,000, tunaweka lami pamoja na kuhakikisha kwamba, tunaweka taa, ili uwanja utumike mchana na usiku.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante. Nitakwenda kujibu kwa kifupi kama ulivyonielekeza. Ninampongeza Mheshimiwa Mary Masanja kwa kutambua umuhimu wa uwanja huu ambao kimsingi ndiyo kitovu cha Kanda ya Ziwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali kwa kulitambua hilo, moja, imeanza mchakato, kwa ajili ya kuboresha jengo la abiria; na pili, imeanza na documentation ili kuufanya kuwa wa Kimataifa pamoja na mambo mengine, kama vile kumaliza mgogoro wa wananchi ambao walivamia eneo la pembeni ili uweze kuwa na ulinzi. Namhakikishia Mheshimiwa Mbunge kwamba, Serikali inalitambua hilo na itaongeza kasi kuhakikisha kwamba, inauboresha na kuufanya uwanja huu kitovu ndani na nje ya nchi yetu.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali kwa kutambua umuhimu wa Mkoa wa Mara, ilianza ujenzi wa Uwanja wa Ndege wa Mara. Pale Serikali inajenga runway, kwa maana ya njia ya kuruka na kutua ndege, pia inajenga na majengo mbalimbali. Tayari runway imekamilika, tunakwenda kumalizia majengo yaliyobaki.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nilisema ninaomba kurejea kauli yangu niliyoitoa siku tano au sita kwamba, kuanzia mwezi ujao au unaofuatia, Serikali ina mpango wa kuanza kufanya testing ya ndege za Shirika letu la Ndege ATCL kwenye viwanja vitatu; Uwanja wa Musoma, Shinyanga na Sumbawanga. Hii ni kuthibitisha dhamira ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwamba, ameamua kuitendea haki nchi hii kwenye sekta ya anga.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Sigrada Mligo, kwa maswali yake ya nyongeza ambayo ameuliza kwa niaba ya Mheshimiwa Kiza Mayeye, Mbunge wa Kigoma Kaskazini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali hii ya Awamu ya Sita ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan imejidhatiti na imekwishaanza ujenzi wa miradi ya SGR kutoka Dar es Salaam mpaka Dodoma ambapo takribani kilometa 722 zimekamilika kwa zaidi ya 99% na sisi sote ni wanufaika tumeshanza kuona matunda yake. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia kutoka pale Makutopora mpaka Tabora kwenye kilometa 368 mkandarasi yuko site na yuko 14.5% na kutoka Tabora mpaka Isaka kilometa 165 mkandarasi yuko anafanya kazi yake vizuri na tunakabiria asilimia tisa. Vilevile, Isaka mpaka Mwanza karibu kilometa 341 napo mkandarasi anafanya kazi kwa zaidi ya 68%. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, hata hivyo, pia kutoka Tabora mpaka Kigoma ambapo ni kilometa 506 mkandarasi ameshaanza kazi tayari yuko site na ukipita utamuona na tuko 10.3%. Kama haitoshi kutoka pale Uvinza kwenda mpaka Malagarasi na kutoka Malagarasi mpaka Msongati kwenda nchi ya pili tayari mkandarasi ameshapatikana, ameshasaini mkataba na kazi inaanza. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimhakikishie Mheshimiwa Kiza Mayeye, kupitia Mheshimiwa Sigrada Mligo ambaye ameuliza swali hili, Serikali hii imedhamiria kukamilisha miradi hiyo haraka iwezekanavyo ili wananchi siyo tu wa Kigoma na Watanzania kwa ujumla wanufaike na uwepo wa kimkakati wa nchi yao. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali la pili ambalo ameuliza kuhusiana na uwanja wa ndege wa Njombe, ninafahamu kwamba wananchi wa Mkoa wa Njombe na mikoa ya jirani ya Mbeya, Iringa, Songea kwa maana ya Ruvuma na Kusini kwa ujumla wamepaza sauti kwa muda mrefu ili kuhakikisha ujenzi wa uwanja wa ndege wa Njombe unakamilika. Kwa nini?

(i) Kwa sababu ya kusafirisha mazao ya mboga mboga kama horticulture na kadhalika;

(ii) Tunao mradi mkubwa wa Liganga na Mchuchuma katika Mkoa wa Njombe; na

(iii) Tunayo madini na vitu vingine.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninataka nimhakikishe Mheshimiwa Mbunge kwamba aondoe mashaka. Serikali tumeshakubaliana, tumeshamkabidhi site mkandarasi ili akamilishe usanifu wa kina na pengine kabla ya mwezi wa sita mwaka huu atakuwa ameshakamilisha. Baada ya kukamilisha usanifu wa kina, taratibu za ujenzi zitaanza.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Esther Malleko, kwa uzalendo wake na jinsi anavyofuatilia kwa ukaribu miradi ya uchukuzi lakini hasa pia uwanja wa ndege kule Kilimanjaro na Kaskazini kwa ujumla. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali imekwishamjibu kwamba usanifu unaendelea. Nimhakikishie mara tutakapokamilisha, tumeshamaliza usanifu sasa tupo kwenye hatua ya kupata mkandarasi. Atupe muda, ninajua anatamani kuona kazi hiyo inaanza hata kesho. Tukishapata mwekezaji ambaye yuko tayari, tukishaelewana naye tutakuwa tayari kwa ajili ya kuanza kazi hii. Na nitoe rai, kwamba wawekezaji wa ndani na nje wachangamkie fursa hizi za kujenga hoteli kwenye viwanja vya ndege ili kuhakikisha sekta yetu inaboreka zaidi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, swali la pili, Mheshimiwa Mbunge ametaka kufahamu jinsi ambavyo tumejipanga kama sekta katika kuhakikisha kwamba tunashirikisha wawekezaji wa ndani katika uboreshaji wa miundombinu ya uchukuzi kwenye Taifa letu. Sote tunakumbuka mwaka jana tarehe 17 Julai, Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan amezindua Dira ya 2050. Katika dira hiyo ambayo kimsingi itaanza kutekelezwa tarehe 1 Julai, 2026 inasema tunataka tujenge Taifa kubwa la Tanzania ambalo litakuwa mfano katika ukanda wa Afrika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunataka tujenge Taifa kubwa ambalo uchumi wake kama ambavyo mnakumbuka Mheshimiwa Profesa Kitila mara kwa mara amekuwa akirudia ambayo itakuwa na uchumi wa dola trilioni moja, sasa hivi tunazungumzia uchumi wa karibu dola bilioni kama 87. Anasema tunataka tujenge Taifa ambalo wananchi kipato chao kitakuwa ni dola 7,000 sasa hivi unazungumzia kipato cha kama dola 1,200 au 1,300.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ili tufikie azma hiyo, lazima sekta binafsi ipewe fursa ya kushika uchumi kwa sekta 70% kwa sababu hiyo, kama mnataka mjenge Taifa kubwa la namna hiyo ambalo 70% mmetoa kwenye sekta binafsi haukwepi kushirikisha wawekezaji binafsi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia kama mnakumbuka wakati Mheshimiwa Rais anazindua dira yetu, alisema anataka mapitio ya sheria zetu za uwekezaji ambazo zinakwenda kulinda na kuhamasisha wawekezaji mbalimbali duniani, lakini mkazo ikiwa ni wawekezaji wa ndani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimhakikishie Mheshimiwa Esther Malleko kwamba Serikali inajipanga na nitumie nafasi hii kuwasihi wawekezaji wote wa ndani wachangamkie fursa katika miradi ya uwekezaji kwenye reli, kwenye viwanja vya ndege, kwenye SGR kuweka treni, kwenye bandari ili uchumi wa Taifa letu ushikwe na wazawa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia nitoe rai kwa wawekezaji wa nje kwamba yapo manufaa makubwa wanayoyapata endapo wakija wakashirikiana na wawekezaji wa ndani ya nchi yetu. Kuna baadhi ya vitu ambavyo kimsingi wanapewa kupitia wenzetu wa PPP.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuwasilisha. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Mwenyekiti, namshukuru Mheshimiwa Kassimu Amari Mbaraka kwa maswali yake ya nyongeza na nampongeza jinsi anavyofuatia maendeleo ya Mkoa wa Tanga na Kaskazini kwa ujumla.

Mheshimiwa Mwenyekiti, la kwanza, Serikali inasimamia Reli ya meter gauge yenye urefu wa kilometa 2,707 ambayo ilipokuwa inajengwa ufanisi wake ilikuwa ni kubeba mzigo wa takribani tani milioni tano. Kutokana na changamoto mbalimbali, reli ya Kati pamoja na Kaskazini uwezo umeshuka mpaka umefika takribani 290,000 sawa na 5.8%.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tayari maboresho yameshaanza kwa upande wa reli ya kati na tayari ninavyozungumza Serikali imeshaagiza material kwa ajili ya kuhakikisha kwamba tunapata vitendea kazi vya kuanza ujenzi wa kutoka Ruvu kuelekea Dar es Salaam na hatua ya pili itakuwa kutoka Ruvu - Tanga mpaka Kilimanjaro, ili kuhakikisha kwamba tunaijengea uwezo kutoka kwenye speed ya ratili 20 mpaka 15 iliyopo sasa iweze kwenye uwezo wake wa 80 mpaka 70.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hoja yake ya pili kuhusu Kituo cha Pugu ili tuweze kuongeza. Msingi wa reli ya kisasa ni kufupisha safari. Tunayo treni yetu ya kawaida inayofanya safari zake za kawaida kutoka Dar es Salaam mpaka Dodoma, na kutoka Dar es Salaam mpaka Morogoro na Morogoro mpaka Dar es Salaam na kadhalika ambayo kutoka Dar es Salaam mpaka hapa tuna vituo karibu 10. Serikali iliamua kuweka treni nyingine ya express ambayo inatoka Dar es Salaam mpaka Morogoro, ikitoka Morogoro kituo kinachofuatia ni hapa. Tumepokea maombi yake, lakini msingi tulidhani kwamba, tuendeleze ratiba hii kwanza, ikionekana kuna uhitaji sana baada ya uchambuzi wa kina tutafanya hivyo, kwa muda huu tunawashauri abiria wa pale Ruvu waweze kupanda treni ya kawaida ya kisasa ambayo na yenyewe inatumia masaa kama manne tu, na hii nyingine ni kama karibu masaa matatu na robo. Ahsante.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, kwanza nampongeza Mheshimiwa Mgore Kigera, kwa jinsi ambavyo anafuatilia maendeleo ya wananchi wa Musoma, wilaya au mkoa ambao ni muhimu kwa Taifa letu.

Mheshimiwa Spika, kwanza, tunatambua umuhimu huo ndiyo maana tumeshaanza mchakato Serikalini kuifufua hoteli hiyo, kushirikisha sekta binafsi, kwa sababu tunatambua kwamba pale Musoma kuna ziwa, kuna shughuli za uvuvi na usafirishaji majini, pale Musoma kuna hifadhi kwa maana ya kwamba watalii wanahitaji kupata hoteli nzuri ambayo ni ya kisasa, pale Musoma kuna madini, lakini pale Musoma kwenye Mkoa huo ndipo anapotoka baba wa taifa. Kwa hiyo, watu wengi sana wangependa kwenda katika mkoa huo.

Mheshimiwa Spika, tayari tumeshaanza mchakato huo na mhusika mmojawapo mwekezaji binafsi ambaye ameonesha nia ameshapatikana. Tutakwenda kwa ushauri wake alioutoa, ambao ndio wa Kibunge, kuongeza kasi ya majadiliano ili tufike hatima nzuri, hatimaye hoteli hii muhimu iweze kuanza kufanya kazi.

Mheshimiwa Spika, swali la pili; ameuliza kwamba hoteli hii itategemea pia iweze kupokea wateja au watu wanaokuja kwenye shughuli mbalimbali ambao kimsingi tunakusudia moja ya usafiri utakaotumika ni uwanja wa ndege, anataka kufahamu ni lini utakamilika.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba Serikali hii ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, imeonesha kutambua na kuthamini umuhimu wa kuboresha Uwanja wa Ndege wa Musoma ndio maana imeidhinisha shilingi bilioni 36 na ujenzi uko 67%.

Mheshimiwa Spika, wiki iliyopita Waziri wa Uchukuzi, Mheshimiwa Profesa Mbarawa, alinituma hapa nitoe route mpya ya ndege zetu na miongoni mwa maeneo ambayo aliyatolea maelekezo ni pamoja na Uwanja wa Ndege wa Musoma pamoja na Shinyanga ambapo mwezi huu tunakusudia kuanza majaribio ya ndege kwenye viwanja viwili, Musoma pamoja na Shinyanga. (Makofi)

Mheshimiwa Spika, nimsihi Mheshimiwa Mbunge na Wabunge wengine kuendelea kumuunga mkono Mheshimiwa Dkt. Samia, kwa sababu anazidi kuleta tabasamu kwa wananchi wake. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI: Mheshimiwa Spika, napenda kujibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Esther Matiko, aliyeuliza kwa ujumla hoteli mbalimbali za Serikali.

Mheshimiwa Spika, mimi kimsingi, kwa niaba ya Waziri wa Uchukuzi, nitajikita kwenye miradi iliyopo kwenye sekta yetu. Kama ambavyo nimeshaanza kumjibu Mheshimiwa Mgore, tunatambua maeneo mbalimbali, kwanza, kwa ajili ya kuongeza ajira, ukifufua hoteli unaongeza ajira kwa wananchi, lakini pili, unaimarisha utalii. Kwa maeneo ambayo ni ya kimkakati ambapo AFCON inakwenda kutumika maana yake pia inasaidia kuongeza accommodation, wananchi waweze kupata mahali au washiriki kwenye kombe hilo, waweze kushiriki.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba ametuongezea msukumo mkubwa zaidi ya kutushauri na kutukumbusha Serikalini ili tuendelee kuona umuhimu wa kuweza kufufua maeneo hayo kwa maslahi ya Watanzania wote.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wa Kilimo, napenda kujibu maswali ya nyongeza ya Mheshimiwa Timotheo Mnzava, kama ifuatavyo: -

Mheshimiwa Spika, la kwanza, napenda kumpongeza Mheshimiwa Mnzava ni mfuatiliaji mzuri sana wa miradi ya umwagiliaji kwenye jimbo lake, lakini na kwa nchi nzima. Kwa kweli amethibitisha jinsi ambavyo vijana wakiaminiwa wana uwezo wa kufuatilia mambo makubwa kwenye majimbo na kwenye nchi hii, ili Taifa letu liweze kusonga.

Mheshimiwa Spika, kuhusiana na ushauri wake ambao amesema kwamba kwa nini isiende pamoja mambo yote mawili, kwanza nipende kupokea, lakini pili, kupitia Waziri wa Kilimo, nimwombe Mkurugenzi wa Tume ya Umwagiliaji wapokee ushauri huu, uchakatwe na kama utaonekana pengine unaweza kuwa na tija, tuanze kuufanyia kazi kwa sababu lengo letu wote ni kujenga.

Mheshimiwa Spika, la pili, kuhusiana na kufufua Mto Soni, moja nipende kumhakikishia Mheshimiwa Mbunge kwamba Serikali imekwisha kamilisha usanifu wa miundombinu ya umwagiliaji kwa maana ya Skimu za Mombo pamoja na bwawa. Kwa kuwa tumeshakamilisha, hatua inayofuata ni kuanza manunuzi kwa ajili ya kumpata mkandarasi huyo.

Nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge baada ya kumpata mkandarasi huyu, tutakwenda kuanza utekelezaji ili wananchi wake wa Korogwe ambao kimsingi anawapenda sana, waweze kunufaika na miradi hii. Naomba kuwasilisha.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, napenda kujibu swali la Mheshimiwa Mhata, Mbunge wa Nanyumbu kwa swali lake la nyongeza alilouliza kuhusiana na skimu ya wananchi wake.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge kwamba Serikali hii imetambua umuhimu mkubwa sana kwa maana ya kuboresha skimu za umwagiliaji nchini na ndiyo maana, siyo tu imeongeza bajeti ya kilimo kutoka shilingi bilioni 294 mpaka shilingi trilioni 1.1, lakini pia imeongeza bajeti nzima ya miradi yote inayotekelezwa nchini kama ambavyo kimsingi Mheshimiwa Waziri alizungumza ambapo miradi zaidi ya 886 nchi nzima ipo kwenye hatua mbalimbali, ikiwemo na ile miradi 146 ambayo naamini na ya kwake ni mmojawapo.


Mheshimiwa Spika, nimwombe Mheshimiwa Mbunge awe na subira. Iko miradi ambayo inatekelezwa na kukamilishwa, ipo mingine ambayo tunategemea kwenda kuanza, na ipo mingine tunakwenda kusaini, wakandarasi wanakwenda kusaini, lakini na mingine tunakwenda kuanza hatua za usanifu. Awe na subira, Serikali itakwenda kufikia miradi yote ikiwepo na wa kwake kulingana na upatikanaji wa fedha za Serikali.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, napenda kujibu swali la nyongeza la Mheshimiwa Asia Halamga ambaye anawapigania wananchi wake kuhakikisha kwamba skimu ya umwagiliaji ambayo Serikali imeshaianza inakamilika.

Mheshimiwa Spika, nimhakikishie Mheshimiwa Mbunge, tunayo miradi takribani 71 ambayo ipo kwenye hatua mbalimbali, kuanzia asilimia moja mpaka 99% kuelekea 100%. Naamini mradi huu ni mmojawapo. Hapa nyuma nchi hii imekuwa na mambo mengi ya kufanya na wewe ni shahidi. Tumekuwa na fedha nyingi tumepeleka kwenye SGR ambayo leo Watanzania wananufaika, tumepeleka kwenye Bwawa la Mwalimu Nyerere. Nina uhakika, baada ya kukamilisha miradi hii mikubwa, kasi ya maendeleo kwenye miradi mbalimbali ikiwemo ya maji, ukiwemo huu wa kwako itakwenda kukamilika. Naomba uwe na subira.

Mheshimiwa Spika, kuhusiana na ombi la kuambatana na mimi Mheshimiwa Mbunge kama Mheshimiwa Waziri wa Kilimo asipokuwa na nafasi, yeye au Naibu wake, akanituma mimi nimwakilishi, sitaweza kukataa maelekezo ya Serikali. (Makofi)

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mbunge wa Vijana, Mheshimiwa Jasmine Ng'umbi kwa jinsi ambavyo anawapigania vijana wa nchi hii. Yeye na Wabunge wenzake ambao wanawakilisha vijana hapa Bungeni wamethibitisha umuhimu wa kuwa na vijana makini wanaofuatilia masuala ya maendeleo ya vijana, kwa maslahi ya Taifa leo na kesho.

Mheshimiwa Spika, kwa swali lake ambalo kimsingi anauliza kwa upande wa Mkoa wa Iringa kwamba ni lini skimu hizi zitakamilika.

Mheshimiwa Spika, kwanza kabisa katika mkoa wetu wa Iringa, Wizara ya Kilimo inatekeleza miradi mbalimbali ikiwa ni pamoja na uchimbaji wa visima virefu karibu kwenye majimbo yote saba katika mkoa wetu. Pili, tuna miradi takribani 24 ambayo ipo kwenye hatua mbalimbali ya usanifu, lakini tatu, tunayo miradi mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Mradi wa Ruaha Mbuyuni, Mradi wa Mgololo, Mradi wa Mkombozi na Miradi mingine, ambayo kimsingi inatekelezwa. Serikali inampa uhakika Mheshimiwa Mbunge na Wabunge wote ambao wanataka kufahamu kuhusiana na Mkoa wa Iringa na maeneo mengine, itakwenda kuongeza kasi kuhakikisha kwamba maeneo hayo, au wananchi wa Mkoa wa Iringa hususani vijana ambao yeye anawawakilisha, wanakwenda kunufaika ili washiriki kwenye uzalishaji, wapate ajira, wajenge uchumi na waweze kusaidia shughuli mbalimbali katika familia zao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA KILIMO: Mheshimiwa Spika, nakushukuru, napenda kujibu swali la nyongeza kama ambavyo Mheshimiwa Mbunge ameweza kuuliza kwamba kama nilivyosema hapo awali, nimtoe mashaka Mheshimiwa Mbunge. Kasi ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan ni kuhakikisha kwamba, wananchi wake wananufaika na nchi hii na ameamua kukifanya kilimo kuwa uti wa mgongo.

Mheshimiwa Spika, ili kukamilisha hoja hiyo, eneo la umwagiliaji, ambalo wakati anaingia yeye madarakani lilikuwa ni eneo dogo sana la kumwagilia, takribani eneo la hekta laki sita, wakati Mungu ametupa fursa ya eneo lenye ukubwa zaidi ya hekta milioni 40. Ninakuhakikishia Mheshimiwa Mbunge na ukawaambie na wananchi, Waziri wa Kilimo anawaambia, atakwenda kuwafikia maeneo yote ambayo ni ya kimkakati ili wananchi waweze kuzalisha na tuweze kuuza nje ya nchi na ndani ya nchi chakula pamoja na mazao mbalimbali.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, kwa niaba ya Waziri wa Ujenzi, napenda kujibu maswali ya nyongeza ya Mheshimiwa Moses Charles Bujaga, Mbunge wa Sumve, kama ifuatavyo: -

Mheshimiwa Spika, awali napenda kumpongeza kwa jinsi ambavyo amekuwa ni mtu wa shukrani ya kutambua kazi nzuri ambayo inafanywa na Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwenye eneo lake, lakini pili, amekuwa ni mfuatiliaji makini, kwa huu muda mfupi wote tunashuhudia, anavyopigania barabara za jimbo lake na hata za mkoa wake kwa ujumla.

Mheshimiwa Spika, ameuliza kwa nini haijakamilika katika muda uliokuwa umepangwa; moja, mhandisi mshauri alikuwa ameshakamilisha ile kazi, lakini kama unavyofahamu, mahitaji yanazidi kuongezeka. Timu ya wataalam ikapitia na kubaini kwamba kuna mambo mengine ambayo yakiongezwa, yatakuwa na maslahi mapana zaidi kuliko walivyofikiria pale awali na kimsingi jambo hili ni jambo jema kwa sababu pengine barabara ya awali ilikuwa inakusudiwa, ilitazamiwa kwa mahitaji ya pale mwanzoni.

Kwa hiyo, wataalamu wakaona iko haja kufanya maboresho, ili barabara itakayofikiwa kuamuliwa kujengwa, iendane na ndoto na matamanio ya yeye Mbunge, wananchi na Taifa letu kwa ujumla.
Mheshimiwa Spika, nimwombe awe na subira, kwa sababu baada ya hatua hii sasa, tumemwongezea mkandarasi muda, angalau mpaka kabla ya mwezi wa Agosti au kabla ya mwaka huu haujaisha ili kazi hii iwe imekamilika.

Mheshimiwa Spika, la pili; ameuliza kwamba barabara hii imekuwa ni mbovu ambayo kimsingi sisi Serikali tunakubaliana na yeye na tunampa pole kwa changamoto hiyo, kawaida barabara hii itakiwa ifanyiwe ukarabati mara mbili kwa maana mwezi wa 10 pamoja na mwezi Mei mpaka Juni. Mwaka jana mwezi wa 10 ukarabati mzuri ulifanyika, sasa kipindi kama hiki ambacho wakulima na wananchi wanakusudiwa kusafirisha mazao mbalimbali kama vile pamba, dengu na mazao mengine barabara hiyo kweli ni mbovu.

Mheshimiwa Spika, tayari taratibu zimeshaanza kufanyika ili mkandarasi huyu sasa aingie kazini hivi karibuni na namwelekeza kwa Niaba ya Waziri wa Ujenzi amenituma nimwelekeze Meneja wa TANROADS ili alisimamie jambo hili mkandarasi huyo aingie kazini, aanze kufanya kazi na aboreshe barabara hii ili wananchi wa Sumbe na Mkoa wa Mwanza na maeneo jirani kwa ujumla waweze kunufaika na barabara hii na kujenga uchumi wao.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Suma Fyandomo, Mbunge kutoka Mkoani Mbeya anayewakilisha kina mama kwa jinsi anavyowapigania Wananchi wa Mkoa wa Mbeya wakiwemo wa Rungwe, wakiwemo wa Kyela, Mbozi, Chunya na maeneo mengine yote na kimsingi barabara hii sisi kama Serikali tunatambua umuhimu wake.

Mheshimiwa Spika, nimwombe Mheshimiwa Suma Fyandomo pamoja na Wabunge wa majimbo wa maeneo hayo na wananchi kwa ujumla wawe na subira, Serikali inatambua umuhimu wa barabara hii na maeneo mengine ni muhimu yakajengwa kiwango cha lami, lakini kwa sasa sungura ni mdogo tujipe muda wakati utafika itajengwa na watafurahia.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, napenda kujibu swali la nyongeza kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wa Ujenzi swali la Mheshimiwa Songe ambaye anaielezea barabara hiyo yake muhimu na nipende kumhakikishia Mheshimiwa Mbunge pamoja na Wabunge wengine wote kwa sababu naamini eneo hili ni eneo nyeti sana Serikali inatambua umuhimu wa barabara katika uchumi wa Taifa lake na kwa sasa kama ambavyo Waziri wa Ujenzi amesimama mara kadhaa tupo kwenye mchakato Serikalini, kwanza ya kutambua wakandarasi ambao walikwishaanza kazi wamesimama, wakandarasi ambao walikwishaanza kazi walisimama na ambao pengine mikataba yao hawajisainiwa lakini pia maeneo mengine ambayo bado hayajasainiwa na yanayotakiwa kutangazwa.

Mheshimiwa Spika, niwahakikishieni mlimsikia mwenyewe Mheshimiwa Waziri Mkuu akizungumza hapa na naomba tuwe na subira Waheshimiwa Wabunge. Barabara hizi baada ya kuwa tumeshafanya kazi nzuri ya kusimamia uchaguzi wenyewe kwa hela zetu kujenga Daraja la Busisi, kujenga SGR, kujenga Bwawa la Mwalimu Nyerere na kufanya mambo mengine mengi makubwa ninayo hakika Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan anakwenda kujenga barabara mbalimbali kwenye nchi hii zikiwemo hata zile za kule Mufindi ambazo tunazipigania kila wakati.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Mbunge kwa kufuatilia barabara yake muhimu ambayo kimsingi mkandarasi alikuwa site kama alivyoeleza amesimama.

Mheshimiwa Spika, mara tutakapokamilisha taratibu za fedha tukishamlipa mkandarasi huyo atarejea kufanya kazi na wewe Mheshimiwa Mbunge na wananchi tunaomba muwe na subira kwa kipindi hiki.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, Serikali inayo dhamira ya kuhakikisha wananchi wanaopita kwenye barabara hiyo inayotokea Kahama wanaboreshewa barabara hiyo, lakini kwa sasa kwa kuwa fedha hazipo tunaomba wananchi wavumilie, tunaendelea na mchakato Serikalini pale itakapokuwa tayari Serikali itakwenda kujenga kwa kiwango cha lami.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wa Ujenzi namwelekeza Meneja wa TANROADS wa Mkoa huo wa Simiyu aende atazame barabara ambayo imelalamikiwa na Mheshimiwa Mbunge ili atazame kiwango cha uharibifu na kisha kuweza kuweka mpango wa namna bora ya kuweza kuikarabati ili Serikali na wananchi waendelee kunufaika.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, kwa niaba ya Waziri wa Ujenzi ninamwelekeza Meneja wa TANROADS aende akaone eneo hilo la kilometa sita ambalo limelalamikiwa au limeombewa na Mheshimiwa Mbunge kwamba lina usumbufu na hivyo linahatarisha biashara ya ufuta pamoja na wananchi kupita kwenye maeneo hayo na kwa msingi Mbunge anatimiza jukumu la msingi la Kibunge la kuishauri na kuisimamia Serikali na sisi Serikali hii ya Mheshimiwa Dkt. Samia wakati wote tumesisitizwa kuwa wasikivu kwa sauti za Wabunge na mara baada ya kujua mahitaji halisi basi Serikali itachakata na kuwa namna bora kuweza kufanyia kazi ombi la Mheshimiwa Salma Kikwete, Mbunge kama alivyoomba.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, kwa niaba ya Mheshimiwa Waziri wa Ujenzi nampongeza Mheshimiwa Salum Khamis Salum kwa kuendelea kufuatilia miradi ya kimkakati ikiwemo barabara hii muhimu sana kwa uchumi na maisha ya wananchi wake.

Mheshimiwa Spika, kimsingi kama alivyosema barabara hii imekuwa ikiahidiwa mara kadhaa kwenye Ilani ya CCM, lakini pamoja na kuahidiwa mara kadhaa kwenye ilani za huko nyuma ni wajibu wetu yeye mwenyewe Mheshimiwa Mbunge na Wabunge wote kuweza kumpongeza Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa kuamua sasa kwanza kuijenga, kitendo cha kusaini mkataba na kampuni ya CCECC ni dhamira ya dhati kwamba Serikali sasa imeamua inaenda kuijenga.

Mheshimiwa Spika, na kwa sasa kama ambavyo tumesema kwenye majibu ya msingi Serikali baada ya kuwa imeshasini mkataba inafanya taratibu za kutafuta fedha Serikalini.

Mheshimiwa Spika, nimwombe Mheshimiwa Mbunge pamoja na wananchi kwa ujumla wawe na subira dhamira ya Serikali ya kuijenga barabara hii kama ambavyo Mheshimiwa Mbunge mara kwa mara anakumbushia iko pale pale, subira yavuta kheri, tutaifikia barabara hiyo kuijenga vizuri na wao watafurahia.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y. WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Kangi Lugola kwa kukumbushia ombi lake muhimu, ninaomba awe na Subira, wakati Serikali inaendelea na mchakato wa kina wa kuona namna bora ya kuweza kuihudumia barabara hiyo, na mara baada taratibu zitakapokamilika Serikalini basi ombi la Mheshimiwa Kangi Lugola litakwenda kukamilika.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nimpongeze Mheshimiwa Mbunge pia kwa kufuatilia barabara yake ambayo ni muhimu kwa sababu barabara ndiyo mishipa ya uchumi wa nchi yetu, lakini muombe awe na subira. Tutaendelea na mchakato Serikalini itakapokuwa tayari tutakwenda kuikamilisha na hivi ndivyo tunakwenda Serikalini kwa vipaumbele, baada ya kumaliza hatua moja tunakwenda hatua nyingine barabara moja tunakwenda barabara nyingine.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Morris kwa kukumbushia barabara yake muhimu kama ambavyo nimesema kwenye majibu ya msingi, Serikali inayo dhamira ya dhati na inawahakikishia Wabunge wote ikiwemo Mheshimiwa Mbunge huyu miradi yote ambayo tumekwisha kuianza tutakwenda kuikamilisha na ile ambayo tunakusudia kuianza Serikali inakwenda kuikamilisha.

Mheshimiwa Spika, naomba awe na subira kwa kuwa tumeshaonesha nia, Serikali imekwisha anza ujenzi hata kipande hicho Serikali itakwenda kukikukamilisha ili kuwaweza kusikiliza kilio na maombi ya wananchi wa eneo hilo kama ambavyo imewasilishwa na Mheshimiwa Mbunge leo.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nimpongeze Mheshimiwa Mbunge kwa uvumilivu wake pamoja na kwamba anasema barabara yake haikutengewa fedha na kwa kweli anafuatilia sana maendeleo ya jimbo lake, wilaya yake na sekta zote.

Mheshimiwa Spika, nimwombe Mheshimiwa Cherehani vuta subira. Serikali hii imefanya mambo mengi na makubwa zaidi haitashindwa kujenga barabara za nchi hii ikiwemo ya kwako. Tujipe muda hatua kwa hatua, tutaifikia barabara yake na yeye atafurahi pamoja na wananchi kama ambavyo tumekwisha fanya kwenye maeneo mengine ya maji, umeme pamoja na sekta zingine ndani ya jimbo lako.

NAIBU WAZIRI WA UCHUKUZI K.n.y WAZIRI WA UJENZI: Mheshimiwa Spika, nampongeza Mheshimiwa Shayo kwa jinsi ambavyo anakumbushia barabara hii. Endelea kuvuta subira Mheshimiwa Shayo, tunakamilisha taratibu za kifedha ndani ya Serikali kama ambavyo Serikali hii imefanya mengi kwenye Jimbo la Moshi na wewe unafahamu kwenye uwanja wa ndege tumepeleka mabilioni pale, nataka nikuhakikishie hata hii vuta subira tutakwenda kufika na wananchi wa Moshi watafurahia.