MHE. EMMANUEL J. KHAMBAY: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninashukuru kwa kunipa nafasi ili niungane na wachangiaji waliokwishatangulia kuchangia hotuba ya Waziri Mkuu. Awali ya yote nimshukuru Mwenyezi Mungu mwingi wa rehema ambaye amekuwa akiturehemu sote kwa kutujalia afya njema; lakini zaidi kuniwezesha kusimama hapa kuwawakilisha wananchi wa Jimbo la Babati Mjini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hii kutoa pole za dhati kwa ndugu zangu wa Jimbo la Babati Mjini, hususani Kata mbili, ambao wamefiwa na wapendwa wao. Kata ya Bagara na Kata ya Maisaka ambapo jana asubuhi mwanafunzi wa kidato cha kwanza alipata ajali na akapoteza maisha na mwenzake na mmoja yuko Hospitali yetu ya Rufaa anaendelea na matibabu kwa kuvunjika mguu. Nitumie nafasi hii pia kutoa pole kwa familia moja ya kada mashuhuri wa Chama Cha Mapinduzi ambaye pia amekuwa akituvisha sare za chama katika Ofisi yetu ya CCM Babati Mjini na Mjumbe wa Baraza la Umoja wa Wazazi wa CCM, Wilaya ya Babati Mjini. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hii kumpongeza Dkt. Samia Suluhu Hassan kwa jitihada zake za dhati kabisa za kuwaletea Watanzania maendeleo. Sisi watu wa Jimbo la Babati Mjini tunamshukuru kwa namna ambavyo alituletea fedha nyingi za maendeleo katika maeneo yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hii pia kumpongeza Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Ndugu yetu Dkt. Mwigulu Lameck Nchemba kwa ziara zake ambazo amekuwa akiendelea nazo nchini; ziara ambazo zimekuwa na tija katika kutatua changamoto za wananchi. Binafsi ninamshukuru kwa ziara yake katika Jimbo la Babati Mjini ambapo baadhi ya changamoto zilizokuwepo ametusaidia zimeweza kupata utatuzi; hususani katika suala la ardhi ambapo Mheshimiwa Mkuu wetu wa Mkoa Queen Cuthbert Sendiga aliunda timu ya kushughulikia changamoto hiyo na changamoto hiyo imeendelea kutatuliwa. Tunaamini tutapokea ripoti mapema ya utatuzi wa changamoto hiyo na nini itakuwa njia ya kutatua mgogoro huo moja kwa moja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo niendelee kuishukuru Serikali; katika sekta ya elimu sisi watu wa Babati Mjini tunaishukuru Serikali; kwanza kwa mitaala bora ambayo inakwenda kumwandaa mwanafunzi wa Kitanzania pindi amalizapo masomo kwenda kujiajiri. Ninaendelea kuipongeza hotuba ya Mheshimiwa Waziri Mkuu kama ambavyo wenzangu pia wameipongeza. Ni hotuba ambayo inaakisi maendeleo katika sekta zote nchini. Kama hotuba hiyo na yale yaliyomo mle yatapata kusimamamiwa kwa weledi wa hali ya juu basi ni dhahiri maendeleo yatakwenda kuonekana katika nchi yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na maboresho ya mitaala, tunapoelekea 2028 tutakuwa na ongezeko kubwa la wanafunzi. Sisi watu wa Babati Mjini tunatazamia kuwa na ongezeko la mwanafunzi 64,000. Tutakuwa na uhitaji wa madarasa 98. Hiyo kama haitoshi tuna shule ambazo zimezidiwa. Kwa mfano Shule ya Sekondari ya Komoto iliyopo Kata ya Bagara, ni shule ambayo kwa kweli imezidiwa kutokana na population kubwa katika kata hiyo, lakini pia kwa sababu mji wetu unakua kwa kasi. Hivyo, tutakuwa na uhitaji pia wa shule nyingine ya kui-support shule hiyo; eneo tayari tunalo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunaendelea kuiomba Serikali katika bajeti hii ya awamu hii, katika yale maeneo ambayo tunahitaji mabweni katika shule zetu basi tuweze kupatiwa mabweni. Sambamba na hilo tuna shule mbili ambazo watu wa Babati tunatamani kuona kuwa zinaenda kutoa advance level. Shule ya FT Sumaye ina eneo la kutosha; Shule ya Sekondari Wang'Waray tunatamani pia na yenyewe iweze kutoa watoto wa kidato cha tano na cha sita.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo nitumie nafasi hii kuishukuru Serikali. Tunatambua kuwa jitihada kubwa zimefanyika katika kulipa wakandarasi. Kwa hiyo ninaamini changamoto tulizonazo upande wa TARURA za uhitaji wa fedha katika bajeti hii tutakwenda kupata suluhisho. Sisi watu wa Babati tulikuwa tunapokea bilioni 1.8; tunaishukuru Serikali, lakini tumeongezewa imefika bilioni 2.5; tunaishukuru Serikali.

Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na hivyo, Mji wa Babati ni mji ambao unakua kwa kasi, ndiyo Makao Makuu ya Mkoa wa Manyara. Hapa nyuma barabara nyingi zimevurugika kutokana na hali ya mvua. Hivyo, tunaomba ikimpendeza tuweze kuongezewa fedha hizi ziweze ku-double ili tuweze kutatua changamoto hizo na hivyo tuendelea kuboresha barabara ambazo zipo katika maeneo yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika fedha za maendeleo tunaomba pia tukumbukwe kupata fedha hizo ili tuweze kufuingua Barabara kutoka stendi mpya kuelekea Chuo cha Uhasibu ambapo ni Campus mpya ya Chuo cha Uhasibu cha Arusha katika eneo la Wang'Waray.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hii pia kuishukuru Serikali. Katika sekta ya afya tumeendelea kupokea fedha nyingi na Hospitali yetu ya Mji wa Babati imeendelea kuimarika, ikiwa ni pamoja na vifaa tiba, vituo vya afya na zahanati. Tunaishukuru Serikali kwa kututengea bilioni moja na milioni themanini kwa ajili ya Kituo cha Afya cha Nangara, Zahanati ya Singi ambayo tunatazamia kwenda kupanda kuwa kituo cha afya, lakini na Hospitali ya Mji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitumie nafasi hii kuiomba Serikali, tutaandika ombi maalum kwa ajili ya kupata fedha za kuboresha majengo mengine katika hospitali yetu ya mji kwani Serikali imetupa zaidi ya bilioni 12, lakini bado tuna majengo mingine ambayo ni chakavu katika Hospitali yetu ya Halmashauri ya Mji. Ikumbukwe kuwa Mji wa Babati ni mji ambao unakua kwa kasi, hivyo tunahitaji kuboresha huduma ya afya katika maeneo haya.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niongeze kuchangia kuhusu suala la Mfumo wa NeST. Ninaipongeza Serikali kwa kuwa na Mfumo wa NeST katika kwa ajili ya manunuzi ya umma. Lengo la Serikali ni kuweka uwazi, kuweka usawa katika competition ya tender, lakini ili pia fursa zilizopo wananchi wote waweze kuzipata au kushiriki.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninashauri kwamba, katika mfumo huu pawepo na ongezeko kidogo katika kubaini wakandarasi ambao mara pengine, wana tender zaidi ya moja na wanapopata zabuni zingine, wakati mwingine wanachelewa kukamilisha kwa wakati zabuni ambazo wamezichukua. Wakati mwingine wanaweza kuchukua fedha za zabuni mpya aliyopata akapeleka kuwenda kukamilisha zabuni nyingine ili apate certificate itakayowezesha fedha hizo; apatapo kwenda kumalizia tena mradi mwingine. Kwa hivyo, niombe Serikali kufanya maboresho katika mfumo wetu wa NeST, pia kuboresha mfumo wa TEHAMA ili maeneo yote watu ambao wana-bid hizo zabuni waweze kupata access ya mfumo wetu na kuondoa lawama ambazo pia sio za msingi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, lingine ambalo ninachangia ni katika suala zima la force account...

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MWENYEKITI: Mheshimiwa muda wako umekwisha, kwa hiyo usichangie lingine.

MHE. EMMANUEL J. KHAMBAY: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba dakika moja. Katika suala la force account ni utaratibu mzuri ambao Serikali inautumia katika punguza gharama kwa kutumia vyanzo vya ndani pia. Kutokana na mfumo huu ninaishauri Serikali kuangalia ni miradi ipi ambayo tunapaswa kwenda kutumia moja kwa moja force account na miradi ipi ambayo tunaweza kuwaachia wazabuni.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninasema hivyo kwa sababu tusipokuwa na monitoring ya majengo au uwekezaji ambao Serikali imetoa fedha ni vigumu kuweza kuona fedha hizo zinatumikaje. Kwa hiyo ni dhahiri kadiri itakavyotupendeza basi tuweze kuwa na mfumo wa ki-electronic wenye lengo la kuingiza, kutoa au kuweka udhibiti wa fedha zote ambazo zinakwenda kwenye ujenzi wa majengo ya Serikali. Kuwe na monitoring tusisubiri...

MWENYEKITI: Mheshimiwa Khambay ninaomba umalizie.

MHE. EMMANUEL J. KHAMBAY: ...tusisubiri kufanya postmortem wakati mtu ameshakufa. Majengo ya Serikali wakati mwingine ni chakavu, lakini fedha zimetumika za kutosha. Hivyo, tuwe tunafanya ufuatiliaji wa kina ili kuweza kubaini changamoto kuliko kusubiri mpaka tunapofikia mwisho.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kuunga mkono hoja. Ahsante. (Makofi)

MHE. EMMANUEL J. KHAMBAY: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru kwa kunipa nafasi ili niweze kuchangia Wizara yetu ya Maji, ambayo ni Wizara muhimu kwa nchi yetu. Ninatumia nafasi hii, kwanza kumpongeza Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan. Dhamira yake ya dhati kabisa ya kuhakikisha anamtua mwanamama ndoo kichwani ameitekeleza kwa vitendo katika maeneo mengi nchini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, maendeleo ni mchakato. Tunajua kwamba, zipo changamoto, lakini kwa namna ambavyo bajeti hii ya zaidi ya shilingi trilioni moja tukiipitisha, sisi Wabunge wote leo, ni dhahiri fedha hizo zikisimamiwa kwa weledi zitakwenda kutatua changamoto ya maji katika maeneo mbalimbali nchini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu ya muda nitajikita kwenye mambo machache. Kwanza, ninaipongeza Wizara, kupitia Rais wetu Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa kubuni Mpango mzima wa Gridi ya Taifa ya Maji. Ninaamini ukikamilika utakwenda kutatua changamoto ya maji katika maeneo mengi nchini, lakini pamoja na ubunifu huo, ninapenda kuishauri Wizara kujikita katika mfumo wa kutumia mita janja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mita janja itasaidia, kwanza Wizara yenyewe kupitia wasaidizi wenu, kuweza kusimamia upotevu wa maji nchini. Katika mitandao yetu yote ya maji nchini tukiweka mfumo huu utasaidia kudhibiti maji yasipotee na Serikali iweze kuendelea kupata fedha ambazo zitaendelea kusaidia miradi mingine.

Mheshimiwa Mwenyekiti, suala zima la mita janja litatusaidia hata katika maeneo mengine ambayo wananchi wamekuwa wakibambikiziwa bili za maji kwa sababu, mwananchi ataweza kununua maji kama anavyonunua vocha, kama anavyonunua umeme. Hivyo itakuwa ni pre-paid.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninatumia nafasi hii, wanasema asiyeshukuru kwa yai hata akipewa kuku hatashukuru. Sisi watu wa Jimbo la Babati Mjini tunaishukuru Serikali, chini ya Mheshimiwa Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa miradi mbalimbali ambayo ipo katika Jimbo la Babati Mjini. Hapa karibuni tumepata miradi ya visima katika Kata ya Bonga, Kata ya Singe na Kata ya Nangara, ambayo tunatazamia gari hilo likitoka upande wa Babati Vijijini litaelekea Babati Mjini na kuendelea kuchimba visima katika maeneo hayo na wananchi waendelee kupata huduma.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaendelea kuipongeza Serikali kwa kutupa Mradi wa Mto Eri, Maisaka, Eneo la Sawe, ambapo tenki kuu litakwenda kujengwa na kuweza kuhudumia Eneo la Maisaka, Katani, ambako Mji wa Babati ndio unakoelekea. Ninamwomba Waziri wa Maji, zile shilingi 16,000,000,000 katika hii shilingi trilioni 1.2 ambayo tunakwenda kuidhinisha leo, fedha zitoke kwa sababu, utaratibu wa ujenzi au mchakato wa maji umeanza. Tunamwomba Waziri atupatie fedha hizo, ili mradi uweze kukamilika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninatumia nafasi hii kuipongeza Wizara ya Maji, ndiyo Wizara pekee inayotumia mfumo wa Force Account na kuonesha performance ya hali ya juu nchini. Hivyo, ninawaomba katika miradi ambayo imesalia, Mradi wa Maji Taka wa Babati muweze kusaidia kuukamilisha. Tunashukuru wametoa shilingi 700,000,000 lakini mkandarasi anahitaji shilingi bilioni 1.9, ili aweze kurudi site.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba waweze kutupatia fedha hizo, ikiwezekana kabla ya Bajeti ya Mwaka Mpya wa Fedha wa Serikali kuja, ili mkandarasi aweze kurudi site na fedha ambazo Serikali imetoa ziweze kuonesha thamani, tuone best value for money na wananchi wa Jimbo la Babati Mjini waendelee kunufaika na huduma ya maji taka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu ya muda, ninaomba kuunga mkono hoja kwa kumpongeza Waziri, Naibu Waziri na Mkurugenzi wangu wa Maji, Iddi Msuya, pale Babati. Ninakushukuru sana. (Makofi)

MHE. EMMANUEL J. KHAMBAY: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru kwa kunipa nafasi ya kuchangia Wizara yetu hii ya Ujenzi. Awali ya yote, ninamshukuru Mwenyezi Mungu kwa kunijalia afya njema na kuweza kusimama mahali hapa kwa niaba ya wananchi wa Jimbo la Babati Mjini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaungana na Waheshimiwa Wabunge wenzangu waliopata nafasi ya kuchangia wa Bunge hili na Waheshimiwa Wabunge wanaotoka Mkoa wa Manyara. Mkoa wa Manyara ni miongoni mwa mikoa mikubwa katika nchi yetu, lakini ni mkoa ambao umekuwa na changamoto kubwa ya barabara. Sasa ni wakati wetu watu wa Mkoa wa Manyara, Wizara hii chini ya ndugu yetu Mheshimiwa Ulega, utupe kipaumbele na sisi walau katika hizi kilometa zaidi ya 1,600 ambazo ziko chini ya TANROADS, lakini kilometa 259 ndiyo zenye lami.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hizo kilometa ni kilometa zinazotoka kwenye Makao Makuu yetu ya Mkoa kuelekea Dodoma, kuelekea Singida, kuelekea Arusha, lakini kama mkoa wenyewe una kilometa 207 ambazo zinahitaji kuwekewa lami. Mheshimiwa Waziri ndugu yetu Mheshimiwa Ulega, tunatambua kwamba, Wizara hii ni ngumu na inahitaji fedha na fedha alizotengewa bado hazitoshi. Hata hivyo, fedha hizi zilizotengwa, kama zitapatikana na zisiposimamiwa kwa weledi, bado hazitoweza kutusaidia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninatumia nafasi hii kuungana na wenzangu kama nilivyokwishatangulia kusema, Mkoa wa Manyara hususan Wilaya yangu ya Babati Mjini, tuna uhitaji wa bypass.

Mheshimiwa Mwenyekiti, bypass ni hitaji muhimu kwa Makao yetu Makuu ya Mkoa ambapo ni Wilaya yetu ya Babati Mjini kama ambavyo Singida ilivyo ina uhitaji wa bypass, kama ilivyo Tabora ina uhitaji wa bypass. Kwa hiyo ninamwomba Mheshimiwa Waziri, atakaposimama, sitamani kushika shilingi yake kwa sababu amekuwa ni mtu muungwana, wakati wote tumesema na yeye na amekuwa akitenga muda wake kutusikiliza, hatutamani kushika shilingi yake lakini asimamapo, tunaomba aje na majibu sahihi kuhusiana na suala la bypass. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaona nimetengewa kilometa 15.5 bypass ya Babati – Dodoma, lakini kuna mkanganyiko kidogo. Kuna eneo ambalo linaonesha Mhandisi Mshauri amepewa jukumu la kufanya utafiti katika barabara hizi mbili (Barabara ya Babati – Dodoma yaani bypass na bypass ya Babati – Singida). Hivyo asimamapo, ninaomba anipe uchambuzi sahihi juu ya suala hilo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna Barabara ya kwetu ya Singe – Kimotorok na Ngoytok. Barabara hii inaunganisha Jimbo la Babati Mjini, Jimbo la Babati Vijijini na Jimbo la Kiteto pamoja na Simanjiro. Mheshimiwa Waziri upembuzi yakinifu umekwishafanyika juu ya barabara hii, lakini na usanifu wa kina umekwishafanyika, hivyo tunamwomba Waziri atusaidie ili barabara hiyo iweze kukamilika kwa sababu ni barabara muhimu katika uchumi wa Mkoa wa Manyara.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, tuna wananchi wetu katika barabara hiyo hususan kwangu Jimbo la Babati Mjini eneo la Hala na maeneo mengine katika barabara hiyo, wananchi wanahitaji kulipwa fidia. Tunaomba wananchi waweze kulipwa fidia kwa sababu taratibu zote zimekwishakamilika ili shughuli hiyo iweze kufanyika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Barabara ya Babati, ina uhitaji pia, kwa sababu ya msongamano wa magari. Sisi watu wa Babati Mjini tuna uhitaji wa double road. Double road ya Babati – Singida, double road ya Babati – Arusha na double road ya Babati – Dodoma kwa sababu barabara ile imezidiwa, magari zaidi ya 600 kila siku yanapita katika barabara ile. Sasa ni wakati sahihi wa wizara kuangalia namna sahihi ya kutusaidia kuepukana na msongamano wa magari makubwa kwa sababu Bandari yetu ya Tanga imekuwa ikihudumia nchi za jirani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo barabara yetu imekuwa busy kuhudumia usafirishaji wa magari hayo katika kusafirisha mizigo. Hivyo ninamwomba Mheshimiwa Waziri atusaidie sisi watu wa Babati, watu wa Mkoa wa Manyara kwa sababu tuna uhitaji mkubwa wa barabara.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninamshukuru Mheshimiwa Waziri kwa kunipa kilometa moja ya Barabara ya kutoka Kiru – Mbulu. Barabara hiyo pia ni muhimu kwa uchumi wa wananchi wa maeneo hayo kwa sababu inaunganisha Jimbo la Babati Mjini, Jimbo la Babati Vijijini na Jimbo la Mbulu. Mheshimiwa Waziri, kilometa moja haitoshi, kwa heshima ya kaka yangu Mheshimiwa Naibu Spika, kutupa kilometa moja bado haitoshi. Tunamwomba, katika bajeti hii ya mwaka huu, atuongezee fedha ili barabara hiyo walau iweze kusogea. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, ninamwomba kwa Barabara ya Mbuyu wa Mjerumani – Magara – Mbulu. Barabara hiyo pia iweze kukamilika ili kuweza kusaidia wananchi wa eneo hilo. Barabara hiyo pia ni muhimu kwa sababu inatumika pia kwa utalii. Kwa hiyo, ninamwomba, kama ambavyo Waheshimiwa Wabunge wenzangu wa Mkoa wa Manyara waliotangulia kusimama walivyozungumza, sisi Mkoa wa Manyara tuko nyuma kwenye suala zima la barabara. Tunaomba asimamapo hapa, atuambie ni kipaumbele kipi anatupa katika kutusaidia ili walau barabara hizo ziweze kuboreka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hata zile za kiwango cha changarawe zimechakaa. Sisi watu wa Mkoa wa Manyara tuna changamoto kubwa sana. Tunaomba Waziri atusaidie ili suala hilo liweze kwenda sawasawa na wananchi wa Jimbo la Babati Mjini na majimbo mengine ya Mkoa wa Manyara waweze kutufurahia sisi wawakilishi wao kwa majukumu ambayo wametupatia. Kutokutusaidia ni kutuweka katika mtego sisi Waheshimiwa Wabunge wote tunaotoka kwenye Mkoa wa Manyara kutokana na changamoto ambayo tunayo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa kufikia hapo, ninaunga mkono hoja, lakini asimamapo Waziri ninaomba majibu ya kina kuhusiana na bypass ninarudia tena. Ahsante. (Makofi)